Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz

Käthe Kollwitz, bir annenin ölmüş çocuğuna sarılışını resmetmişti. Kadın, çocuğunu kollarının arasına almış, başını onun cansız bedenine gömmüştü. Sanki son bir kez kokusunu içine çekmek, ölümün elinden çekip almak istiyordu onu. Bir annenin çaresizliği, bütün ağırlığıyla o resme sinmişti.

Kollwitz, yıllar sonra kendi oğlunu da savaşta kaybetti. Acısını çizgilerine, heykellerine taşıdı. Ölümün bir annenin yüreğinde açtığı boşluğu, bir daha dokunamayacağı çocuğunun özlemini anlatmaya çalıştı.

Ama bir de çocuklarına son kez sarılamayan anneler vardı. Öldüklerini bile bilmedikleri çocuklarını bekleyen, kapı seslerine kulak kesilen, her yeni günde aynı umutla uyanan anneler…

Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz
Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz

Bir mezarları yoktu başında ağlayacakları. Bir taşları yoktu üzerine çocuklarının adını yazacakları. Ne son kez yüzlerine bakabilmişlerdi ne de soğumuş ellerini avuçlarına alabilmişlerdi. Çocuklarının ardından ağıt bile yakamıyorlardı gönüllerince. İnsan, öldüğünü bilmediği evladının yasını nasıl tutar?

Ölümün bile bir sonu vardı belki. Bir mezar, bir avuç toprak, başında dökülecek birkaç damla gözyaşı… İnsan, sevdiğinin öldüğünü bilirse acısını nereye koyacağını da bilir. Ama kayıp öyle değil. Ne öldü diyebiliyorsun ne yaşıyor. Bir yanın hâlâ kapıyı gözlüyor, öteki yanın o kapının bir daha açılmayacağını fısıldıyor. Yıllar geçiyor, insanlar yaşlanıyor, içindeki bekleyiş hiç yaşlanmıyor.

Cumartesi Anneleri’nin acısı işte buydu.

Galatasaray Meydanı’na taşınan bekleyiş

1970’li yıllarda Arjantin’de askerî diktatörlüğün kaybettiği çocuklarını arayan anneler, Buenos Aires’teki Plaza de Mayo Meydanı’nda bir araya gelmişti. Başlarında beyaz tülbentler, ellerinde çocuklarının fotoğrafları vardı. Yıllarca aynı meydanda, aynı soruyu sordular: Çocuklarımız nerede?

Onların mücadelesi, yıllar sonra Türkiye’de de yankı buldu.

27 Mayıs 1995’te, Hasan Ocak’ın gözaltında kaybedilmesinin ve işkence görmüş bedeninin kimsesizler mezarlığında bulunmasının ardından, kayıp yakınları ve insan hakları savunucuları İstanbul’da Galatasaray Meydanı’nda toplandı. Ellerinde fotoğraflarla sessizce oturdular. Çocuklarının, kardeşlerinin, eşlerinin başına ne geldiğini öğrenmek istiyorlardı.

O günden sonra Galatasaray Meydanı, Cumartesi Anneleri’nin bekleyişine tanıklık etti. Yıllar geçti, meydanın taşları değişti, insanlar yaşlandı. Kimi anneler öldü, yerlerine çocukları, torunları geldi. Ama ellerindeki fotoğraflar değişmedi. O fotoğraflardaki yüzler hep aynı yaşta kaldı.

Berfo Ana da onlardan biriydi.

Cemil’ini bekledi yıllarca. Gençliğini, yaşlılığını, ömrünün son günlerini bu bekleyişe verdi. Zaman yüzündeki çizgileri derinleştirdi, omuzlarını büktü. Ama Cemil, onun içinde hep kaybolduğu günkü yaşında kaldı. Dışarıda hayat akıyor, insanlar doğuyor, büyüyor, yaşlanıyordu. Berfo Ana’nın yüreğinde ise zaman durmuştu. O, bir gün kapının açılmasını, oğlunun sesini duymayı bekliyordu.

Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz
Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz

Ömrü bitti, bekleyişi bitmedi.

Cemil’ine kavuşamadı. Bir mezarının başında ağlayamadı. Oğlunun kemiklerini bile bağrına basamadı.

Onun gibi nice anne, çocuklarının akıbetini öğrenemeden öldü. Bazıları son nefesine kadar bekledi. Bazıları çocuklarının fotoğraflarını kendilerinden sonra gelecek ellere bıraktı. Acı, annelerden çocuklara, çocuklardan torunlara geçti. Bir kuşağın bekleyişi, başka bir kuşağın hayatına yerleşti.

Bu fotoğraftaki yüzlere bakıyorum.

Yılların yorgunluğu var gözlerinde. Söylenememiş sözler, tutulamamış yaslar, içlerine gömdükleri çığlıklar… Ellerinde çocuklarının fotoğrafları. O fotoğraflardaki yüzler genç. Anneler yaşlanmış, çocukları yaşlanamamış. Zaman birini alıp götürmüş, ötekini olduğu yerde bırakmış.

İnsanın yüreğine en çok bu dokunuyor.

Ama bu acı, kaderin annelere yüklediği bir acı değil. Bu ülkede insanlar gözaltına alındı, kaybedildi. Ardından inkâr, suskunluk ve cezasızlık geldi. Anneler yıllarca çocuklarının nerede olduğunu sordu. Karşılarında çoğu zaman kapalı kapılar, yanıtsız dilekçeler ve aşamadıkları bir devlet duvarı buldular.

Bir annenin çocuğunun kemiklerini istemek zorunda bırakılması, bir ülkenin adaletine dair söylenebilecek en ağır sözlerden biridir.

Bu bekleyiş sonsuza kadar sürecek mi?

Yaklaşık iki yıldır Türkiye’de barışı, silahlı çatışmaların sona ermesini, Kürt meselesinin demokratik ve siyasal çözümünü konuşuyoruz. Yeni bir dönemin imkânlarını, geçmişin acılarını geride bırakmayı, birlikte yaşamanın yollarını tartışıyoruz.

Ama Cumartesi Anneleri hâlâ aynı yerde.

Her cumartesi aynı fotoğrafları taşıyor, aynı soruları soruyorlar. Çocuklarının nerede olduğunu, başlarına ne geldiğini, onları kimlerin kaybettiğini öğrenmek istiyorlar. Yıllardır söyledikleri sözler değişmiyor. Çünkü o sözlere hâlâ bir yanıt verilmiş değil.

Biz de bazen gidip yanlarına oturuyoruz. Bazen bir açıklama yapıyor, bazen sosyal medyada fotoğraflarını paylaşıyoruz. Sonra hayatımıza dönüyoruz. Bir sonraki cumartesi geliyor, aynı yüzler, aynı fotoğraflar, aynı bekleyiş…

Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz
Nur Mehmet Güler yazdı | Cumartesi Anneleri: Acının resmi barışın dışında kalamaz

Sanki hiçbir şey olmamış gibi.

Oysa annelerin hayatında hiçbir şey eskisi gibi olmadı. Bir sabah evden çıkan, bir gün gözaltına alınan çocukları geri dönmedi. Onların yokluğunda geçen her gün, ilk günün acısını yeniden taşıdı.

Peki, bu böyle sonsuza kadar mı sürecek?

Barış süreci ilerlerken Cumartesi Anneleri’nin acısı kendi hâline mi bırakılacak? Yarım yüzyıla yaklaşan çatışma ve şiddet döneminin en ağır insan hikâyelerinden biri, bu sürecin dışında mı kalacak?

Barış, sadece silahların susması değil. Kaybedilen insanların akıbetinin açıklanması, geçmişte yaşananlarla yüzleşilmesi ve adaletin sağlanması da barışın bir parçasıdır. Cumartesi Anneleri’nin yıllardır taşıdığı acı, bu sürecin dışında bırakılmamalıdır.

Artık somut adımların atılması gerekiyor.

Öncelikle devlet, gözaltında kaybetmeler gerçeğini açık ve resmî bir açıklamayla kabul etmeli. Kayıp yakınlarının yıllardır dile getirdiği taleplerin karşılanması için bir hakikat ve araştırma komisyonu kurulmalı. Devletin elindeki bilgi ve belgeler açılmalı, sonuçsuz bırakılan soruşturmalar yeniden başlatılmalı, hukuken mümkün olan davalar yeniden görülmeli. Sorumluların yargı önüne çıkarılması, kayıpların kalıntılarına ulaşılması ve ailelerine teslim edilmesi için gerekli bütün imkânlar kullanılmalı.

Bu çalışmalar, kayıp yakınlarının da katılacağı, bağımsız ve kamuoyuna açık bir mekanizmayla yürütülmeli. Anneler, bir kez daha kapalı kapıların ardında yanıt beklemeye mahkûm edilmemeli.

Bunlar barışın karşılığında istenecek şeyler değil, zaten yerine getirilmesi gereken hukukî ve insanî sorumluluklardır. Ama bugün devam eden süreç, yıllardır ertelenen bu sorumlulukların yerine getirilmesi için önemli bir imkân sunuyor.

Cumartesi Anneleri’nin acısı artık başka kuşaklara devredilmemeli. Bir anne daha çocuğunun akıbetini öğrenemeden ölmemeli. Bir çocuk daha annesinden kendisine kalan fotoğrafı taşıyarak adalet aramak zorunda kalmamalı.

Kollwitz, acının resmini çizmişti. Bir annenin kollarında cansız yatan çocuğu göstermişti dünyaya. Cumartesi Anneleri’nin fotoğrafında ise o kollar boş. Çocuklarının yerine fotoğraflarını tutuyorlar. Bir ömür, sarılamadıkları evlatlarının yokluğunu taşıyorlar.

Belki de acının en ağır resmi budur.

Bir annenin, öldüğünü bile bilmediği çocuğunu beklerken yaşlanması. Son nefesinde bile gözünün kapıda kalması.

Ve o kapının hiç açılmaması.

Şimdi barıştan söz ediyoruz. Öyleyse o kapıların ardında saklanan hakikat de ortaya çıkarılmalı. Annelerin yıllardır yanıt bekleyen soruları cevapsız bırakılmamalı.

Cumartesi Anneleri’nin hikâyesi artık bir bekleyiş hikâyesi olmaktan çıkmalı. Hakikatin ortaya çıktığı, adaletin yerini bulduğu ve yarım kalan yasların tutulabildiği bir barışın hikâyesine dönüşmeli.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş