Faik Öcal yazdı | Müslümanların Engizisyonu – 2: Abbasi Devleti döneminin engizisyonları

İbnü’l-Mukaffa, dinî söylemlerinin yanı sıra Abbasi iktidarını ve dolayısıyla Halife Mansur’u üstü kapalı da olsa eleştirdiği için organları birer birer kesilip ateşe veya kuyuya atılmıştır. Diğer rivayet ise onun bir hamama hapsedilerek öldürüldüğüdür. Onun öldürülmesi bize şu gerçeği gösteriyor: Muktedirler için önemli olan Allah, ilim, hakikat, haysiyet, halk vs. gibi kıymetli ve yüce değerler değildir. Onlar iktidarlarını herkesin ve her şeyin üstünde tutarlar. Onlara karşı çıkanları ortadan kaldırmak için her şeyi yaparlar. Yeter ki karşılarına bir engel çıkmasın.

Biz ladinî ama adil bir devleti, dindar ama zalim bir devlete tercih ediyoruz.

“Beni gasp edilmemiş topraklara gömün” diye vasiyet eden Ebu Hanife, iktidarı kendi mülkü gibi gören Abbasi yöneticilerine kafa tutmaktadır garip cesediyle, Azamiyye mevkiinde. Aradan yüzyıllar geçmiş, değişen hiçbir şey yok İslam coğrafyasında. Hâlâ Müslüman toprakları muhteris yöneticiler tarafından gasp edilmiş vaziyette dün ve bugün. Mansur gibiler her yerdeler ve işlerini profesyonel biçimde yapmaktadırlar. Gaspçılar, Ebu Hanife gibilerin ortaya çıktığı ilim meclislerinin kökünü kurutmakla işe başlamaktadırlar.

Faik Öcal yazdı | Müslümanların Engizisyonu – 2: Abbasi Devleti döneminin engizisyonları
Faik Öcal yazdı | Müslümanların Engizisyonu – 2: Abbasi Devleti döneminin engizisyonları

Biz özgürce filizlenip yeşeren bir ağaç fidanını, korkuyla muhafaza edilen büyük ormanlara tercih ediyoruz.

Salih b. Abdülkuddûs zındıklıkla, düalist ya da septik olmakla suçlanıp Halife Mehdi tarafından öldürtülmüştür. Cesedi Bağdat’ta bir köprü üzerine asılmıştır.

Biz varlığı akıl ve inançla açıklayan anlayışı, hurafe ve ön yargılarla hareket eden zihniyete tercih ediyoruz.

Beşşâr b. Bürd, şiirlerinde Zerdüşt dinine ait motifler kullanmasından dolayı zındıklıkla suçlanmıştır. Hazreti Muhammed’den sonra herkesin sapıttığını iddia ederek halkı tekfire kalkışması ve ateşin topraktan üstün olduğu gerekçesiyle Âdem’e secde etmeyen İblis’i savunmasından dolayı Vâsıl b. Atâ, Beşşâr’ın zındık olduğuna hükmederek öldürülmesi gerektiğini söylemiştir. Doksan yaşındaki şair Beşşâr kendisine uygulanan had cezasında on üçüncü sopada öldü, cesedi Dicle’ye atıldı.

Hâlbuki İslam kimsenin malı ya da mülkü değildir. İslam kimsenin tekelinde olamaz. Kimse İslam adına konuşamaz. İslam adına son konuşan Hazreti Muhammed’dir. Tabii ki İslam dairesinde olup müşrik ve münkir olanlar ve mürtetler vardır. Birileri İslam adına birilerini tekfir edemez.

Biz herkesin fikirlerini özgürce söylediği hakiki bir dini, birilerinin çıkarına göre eğip büktüğü sahte dinlere tercih ediyoruz.

Hişam b. Hakem şu üç noktada suçlanıyor: imamet, kelam ve iktidar. Şöyle ki: İlk olarak Şii kelamcı yönüyle onun İmamiyye Şia’sının farklılaşma ve kurumsallaşma sürecinde imamet ile ilgili fikirleri, ikincisi başta Allah’ın sıfatları olmak üzere kelamın diğer konularındaki tartışmalı fikirleri, son olarak ise ileri sürdüğü fikirlerin ve katıldığı tartışmaların Abbasi iktidarında yarattığı siyasî paradigma değişikliğidir. Yani mevcut paradigmanın dışında yeni fikirler söylediği için Abbasi halifesi Harun Reşit’in hışmına uğramıştır. Hişam örneği bize gösteriyor ki hiçbir devlet, sınırsız özgürlük yanlısı değildir. Harun Reşit dahi Hişam’ın eleştirilerine tahammül etmemiştir ve onu ölüme mahkûm etmiştir.

Bize göre halkın bir rengi, muktedirlerin bin renginden daha kıymetlidir.

Ahmed b. Nasr, “Halku’l-Kur’an” (Kur’an mahluktur) fikrini savunduğu için Vâsik tarafından tekfir edilmiştir. Şöyle demiştir: “Bu kâfirdir. Bu adam ya aklını kaybetmiştir ya da onda bir delilik zahir olmuştur. Bizim ibadet ettiğimiz Allah’a değil, kendisinin vasıflandırdığı Allah’a ibadet ediyor. Ben bunu kâfir olarak görüyorum. Ellerini ve başını bağlayın.” Sonra da Ahmed b. Nasr’ın kellesini koparıp vücudunu çarmıha germiştir. Başı Bağdat’a gönderilerek köprünün başında bir mızrak ucunda teşhir edilmiştir.

Kimse Vâsik’a İslam adına konuşma yetkisi vermemiştir. Ama onun gibiler aramızdalar ve bunların sayısı çok. Bu olay, bize İslam’a giydirilmek istenen Abbasi devlet markalı deli gömleğinin bir başka versiyonunu gösteriyor. Allah herkesi inancında serbest bırakmıştır. Birileri devleti kullanarak kendi inancını başkalarına dayatamaz.

Faik Öcal yazdı | Müslümanların Engizisyonu – 2: Abbasi Devleti döneminin engizisyonları
Müslümanların Engizisyonu – 2: Abbasi Devleti döneminin engizisyonları

Biz çamura düşmüş inciyi, temiz altına tercih ediyoruz.

Büveyti, “Kur’an mahluktur” demediği için yani sadece Mutezile’ye muhalif olan görüşü nedeniyle sorgulanmak üzere, Abbasi halifesi Vâsik-Billâh’ın döneminde, Mısır’dan Bağdat’a getirilmiştir. Kur’an’ın mahluk olduğunu söylemesi için ona baskı yapılmış, ancak bu düşünceye şiddetle karşı çıktığı için hapse atılmış, ayaklarında yirmi kiloya yakın demir halkayla zincirlenmiş, boynundan eline kadar uzanan bir bukağı ile kelepçelenmiştir. Bu şekilde dört-beş yıl esirken vefat etmiştir.

Biz zindanların özgürlüğünü, sarayların köleliğine tercih ediyoruz.

Ebu İsâ el-Verrâk’ın sapkın olarak görülmesine ve ölümüne giden sürece neden olan asıl etken, nübüvvetle ilgili farklı görüşleridir. Eleştirilen görüşleri kısaca şöyledir: Kur’an, haber-i âhâdla (mütevatir derecesine ulaşmayan haber) nakledilmiştir. Hazreti Muhammed, Kur’an’daki mevcut kıssaları Yahudi ve Hristiyan kaynaklarından almıştır. Peygamber’in okuma yazma bilmemesi, onun başkalarından duyduklarını ezberlemesine engel teşkil etmez. Ebu İsâ el-Verrâk, hapisteyken vefat etmiştir.

Biz mahzun gönüllerin hedefine varamayan kırık oklarını, mütekebbirlerin ve müstebitlerin duruşlarına ve vaatlerine tercih ediyoruz.

Buhârî örneğinde âlimlerin kıskançlığını ve yöneticilerin ilme yaptıkları saygısızlığı görüyoruz. Buhârî, ilmin saygısını ve onurunu korumuştur. Şöyle ki Horasan valisi Halid b. Ahmed kendisi ve çocukları için Buhârî’yi evine çağırmıştır. Buhârî valiye gerçekten ilim öğrenmek istiyorlarsa evine ya da mescide gelmelerini söyleyip onun teklifini reddetmiştir. Bunun üzerine şehri terk etmek zorunda kalmış, sığınacak hiçbir yer bulamamış, büyük sıkıntılar ve psikolojik travmalar sonucu 62 yaşında uzak bir dağ köyünde vefat etmiştir.

Biz ruhu zenginleştiren yoksulluk ve yoksunluğu, bedeni köleleştiren dünya nimetlerine tercih ediyoruz.

Nesâî, Hazreti Ali’yi diğer sahabelerden üstün tuttuğu, Muaviye aleyhine sözler sarf ettiği, teşeyyu (Şii) olduğu gerekçeleriyle Muaviye’nin adamlarının saldırısı sonucunda hayatını kaybetmiştir.

Biz mazlumların duasını zalimlerin bedduasına tercih edenlerdeniz.

Hallâc-ı Mansûr’un görüşlerine baktığımızda; o, “Ene’l-Hakk” (Ben Hakk’ım) sözüyle nefsinden sıyrıldığını ve Allah ile baş başa kaldığını söylemektedir. Ona göre Hazreti Muhammed’in esasında iki farklı kimliği vardır. Bunlardan birisi ezelî nur, diğeri de insan ve peygamber oluşudur. Yine ona göre dinler birbirinden farklı değildir. Bütün dinler esas itibarıyla birdir ve dinlerin ortak paydası tevhittir. Tevhit ise Allah’ın varlığına işaret etmekte, varlığın tekliğini göstermektedir. Aynı hakikate değişik açılardan bakmaları dinlerdeki farklılığın kaynağını oluşturmaktadır.

Halife Muktedir ve onun veziri Hamid bin el-Abbas, Hallâc’tan korktukları için onu öldürttüler. Onun varlığını kendi iktidarları için tehlike olarak görüyorlardı. O, Allah’ın hakikatini ve halkın gerçeğini hiç korkmadan söylüyordu. Emniyet görevlisi Hallâc’a bin kırbaç vurdu ama o, bundan etkilenmedi. Sonra ayaklarını kesti. Onun vücudunu ateşe attılar, olmadı. Yakıp kül ettiler onu. Küllerini Dicle’ye savurdular. Başını bir mızrağın ucuna takıp Bağdat’ta gezdirdiler, sonra da Horasan’a gönderdiler. Onu öldürttüler ama onun hayalinden korkmaya devam ettiler.

Biz tehlikelerle dolu tek kişilik yolu, kirli duvarlarla emniyete alınmış iskânlara tercih ediyoruz.

İbn Atâ’nın öldürülmesi temelde Hallâc-ı Mansûr hakkında verilen idam kararına bağlıdır. İbn Atâ da Hallâc gibi vergi adaletsizliğine, istikrarsızlığa, Karmati terör örgütüne ve onların sebep olduğu anarşi ortamına karşı çıktığı için öldürülmüştür. İbn Atâ açıktan insanları istikrarsızlığa tavır almaya ve Hallâc’ın idamına engel olmaya çağrı yaptı, bunun için uğraştı.

İbn Atâ’nın ölümü de ibretliktir. Abbasi halifesi Muktedir’in veziri Hamid b. Abbas, önce onun dişlerini teker teker söktürttü. Çene kemiklerine ağır darbeler indirtti. Ayakkabılarını çıkartıp bunlarla başını vurdurunca burun deliklerinden kan gelmeye başladı. Bu eza ve eziyetlerle yedinci günde hapiste hayatını kaybetti İbn Atâ.

Biz dostun gülünü, gülümsemesini ve düşüncesini; düşmanın dikenine, kinine ve kılıcına tercih edenlerdeniz.

Taberî, “İhtilâfu’l-fukahâ” adlı eserinde Ahmed b. Hanbel’i fakih olarak kabul etmeyip onun fıkhî görüşlerine yer vermediği için İbn Hanbel’in taraftarlarının tepkisini çekmiştir. Onlar Taberî’ye sözlü ve fiilî saldırılarda bulunmuşlar, evini taşa tutmuşlardır. Böyle göz hapsindeyken vefat ediyor Taberî. Gece gizlice defnediliyor çok az kişinin katılımıyla.

Biz “müçtehitlerin fıkhî konulardaki ihtilafı rahmettir” hadisine inanıp; farklı yorum yapmayı, gelenekçilerin tek tipçi dayatmalarına tercih ediyoruz.

Şelmegânî, mürtet ilan ediliyor. Nedeni de Şii cemaati içindeki liderlik yarışına girmiş olmasıdır. O, ilahî ilhamdan pay alan ve Alioğullarından olmayan birinin de imam olabileceğini iddia ediyordu. Bu gibi gelişmelere bağlı olarak tövbe etmesi için seksen sopa vuruluyor ona. O, tövbe etmiyor. Sonra Şelmegânî, İbn Ebî Avn ile birlikte asılarak öldürülüyor. Ardından cesetleri yakılıyor, külleri Dicle’ye savruluyor.

Şelmegânî örneği bize gösteriyor ki muktedirler kendilerine itaat etmeyenleri mürtet olmakla suçluyorlar. İslam’ı tekeline aldığını düşünen Halife Râzî, sırf iktidarını korumak için İslam’ı korumuş, Şelmegânî’yi hain ilan etmiştir. Ne kadar tanıdık sahneler!

Biz garibanların baldıran zehrini muktedirlerin tatlı şarabına tercih edenlerdeniz.

İbn Şenebûz’a isnat edilen suçlar ise sahabeleri taklit etmek, onların okuduklarıyla okumaktır. İbn Şenebûz, Halife Râzî Billah tarafından çok işkence görmüştür görüşlerinden dolayı. Bağdat’ta hapisteyken vefat etmiştir.

Hakikatin kaynağından ölümsüzlük suyunun tadını alan, kirli sularda yüzmeyi ar sayar.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş