Gülener Kırnalı yazdı: Brexit’ten 10 yıl sonra İngilteye AB’ye geri mi dönüyor?

10 yıl önce İngiltere, Avrupa Birliği’nden ayrılmak için sandığa gittiğinde, Brexit taraftarlarının en meşhur sloganı, ülkenin kontrolü yeniden eline alması gerektiğiydi: “Take back control”. Kontrolü eline alamayan İngiltere’nin 10 yıl sonra geldiğimiz noktada cevap aradığı yeni soru şu: AB’ye geri dönebilir miyiz?

Üstelik bu soruyu artık yalnızca Brexit karşıtları sormuyor. İşçi Partili Başbakan Andy Burnham’ın AB ile ilişkilerde başlattığı yeni dönem, tam üyeliğin de gelecekte yeniden gündeme gelebileceği bir tartışmanın kapısını araladı. Dışişleri Bakanı Ed Miliband, 20 Kasım’daki AB-İngiltere zirvesinin ardından, gelecekteki ilişkiler konusunda tam üyelik dâhil olmak üzere bütün seçeneklerin masada olduğunu söyledi.

Peki 10 yılda ne değişti? İngilizler Brexit’ten mi vazgeçiyor, yoksa Brexit’i mümkün kılan dünya mı ortadan kalktı?

Son 10 yılda neler oldu?

23 Haziran 2016’da yapılan referandumda İngiliz seçmenlerin yüzde 51,9’u AB’den ayrılmaya, yüzde 48,1’i ise kalmaya oy vermişti. Son derece küçük bir farkla alınan bu karar, İngiltere siyasetini yıllarca meşgul edecek bir sürecin başlangıcı oldu. David Cameron istifa etti, Theresa May Brexit’i hayata geçirmekte zorlandı, Boris Johnson ise 2019 seçimlerini Brexit’i tamamlama vaadiyle kazandı. İngiltere nihayet 31 Ocak 2020’de AB’den resmen ayrıldı.

Brexit’in arkasında yalnızca ekonomik kaygılar yoktu. Göç, ulusal egemenlik, küreselleşmenin yarattığı eşitsizlikler ve geleneksel siyasî elitlere duyulan tepki Brexit tartışmasında belirleyici rol oynadı. Öyle ki Avrupa Birliği, birçok İngiliz için kontrol edemedikleri ekonomik ve toplumsal dönüşümlerin simgesine dönüşmüştü.

Fakat bu referandumun en belirgin fay hatlarından biri kuşaklar arasındaydı. YouGov’un referandum sonrasında yaptığı araştırmaya göre 18-24 yaşındaki seçmenlerin yüzde 71’i AB’de kalmayı tercih ederken, 65 yaş üzerindekilerin yüzde 64’ü ayrılma yönünde oy kullanmıştı. Yani Brexit kararının sonuçlarıyla en uzun süre yaşayacak genç kuşakların çoğunluk tercihi sandıkta karşılık bulmamıştı. Brexit sonrasında genç kuşaklar arasında yükselen son derece haklı hayal kırıklığı, büyük ölçüde kendi geleceklerinin başkalarının tercihleriyle şekillendiği duygusundan kaynaklanıyordu.

Aradan 10 yıl geçti. 2016’da oy kullanamayacak kadar genç olan milyonlarca İngiliz artık seçmen; o gün sandığa giden yaşlı kuşakların seçmenler içindeki ağırlığıysa zamanla azaldı ve azalmaya devam ediyor. Elbette bu, gençlerin tamamının Avrupa yanlısı olduğu ya da demografik değişimin tek başına siyasî tercihleri belirlediği anlamına gelmiyor. Ancak 2016’nın İngiltere’si ile bugünün İngiltere’sinin aynı olmadığı su götürmez bir gerçek.

Brexit’in 10 yıllık ekonomik bilançosu

Brexit taraftarları, AB’nin düzenlemelerinden ve malî yükümlülüklerinden kurtulan İngiltere’nin daha bağımsız, daha dinamik ve küresel ticarete daha açık bir ekonomiye kavuşacağını savunuyordu. Oysa siyasî bağımsızlık vaadi, ekonomik karşılıklı bağımlılığı ortadan kaldırmadı. İngiltere karar alma serbestisini artırırken en büyük ticaret ortaklarıyla arasına yeni engeller koydu.

İngiltere’nin bağımsız bütçe denetim kurumu Office for Budget Responsibility’nin hesaplamalarına göre Brexit sonrası ticaret düzeninin, AB üyeliğinin devam ettiği bir senaryoya kıyasla uzun vadede ülkenin verimlilik düzeyini yaklaşık yüzde 4 azaltması bekleniyor. Ticarette artan bürokrasi, gümrük işlemleri, yatırım belirsizliği ve iş gücü hareketliliğinin sınırlanması bu negatif tablonun önemli parçaları. Elbette İngiltere ekonomisinin son on yıldaki bütün sorunlarını Brexit’e bağlamak mümkün değil. Pandemi, enerji krizi, enflasyon ve küresel ekonomik durgunluk da önemli etkiler yarattı. Ancak Brexit’in vaat ettiği ekonomik canlanmanın gerçekleşmediği de ortada.

Bu ekonomik bilanço, Brexit’e ilişkin kamuoyu yoklamalarıyla da örtüşüyor. YouGov’un Kasım 2026 araştırmasına göre İngilizlerin yüzde 63’ü Brexit’i başarıdan çok başarısızlık olarak değerlendiriyor. Ayrılma kararının yanlış olduğunu düşünenlerin oranı ise yüzde 58’e ulaşmış durumda. Haziran ayında yapılan bir başka araştırmaya göre yeniden üyeliği ilkesel olarak destekleyenlerin oranı yüzde 55.

Yine de Brexit’ten pişmanlık duymakla AB’ye hemen geri dönmeyi istemek aynı şey değil. Kasım ayındaki YouGov araştırmasında AB’ye dönüşü hükümetin önceliği sayanlar yüzde 37’de kalırken, buna karşı çıkanların oranı yüzde 45. Üstelik İngilizlerin tavrı, olası üyeliğin koşullarına göre değişiyor.

Yalnızca İngiltere değil, dünya da değişti

Brexit’in belki de en büyük paradoksu burada yatıyor. 2016’da AB’den ayrılmak, İngiltere’nin küresel dünyada kendi başına hareket edebileceği iddiasına dayanıyordu. Aradan geçen 10 yılda ise dünya, orta büyüklükteki güçlerin tek başlarına hareket etmesini giderek zorlaştıran bir yere dönüştü.

Rusya’nın Ukrayna’ya karşı sürdürdüğü savaş, önümüzdeki yıllarda Rusya ile Avrupa arasında doğrudan bir askerî çatışma yaşanabileceğine ilişkin kaygılar, Trump döneminde ABD’nin sağladığı güvenlik güvencelerinin sürekliliğine dair büyüyen soru işaretleri ve Çin’le teknoloji ve ticaret alanında derinleşen rekabet, İngiltere için tek başına hareket etmenin maliyetini daha görünür kıldı. Özellikle de ABD’nin 1 numaralı müttefiki olmaya yaslanmanın İngiltere’ye güvenlik ve refah sağlayacağı yönündeki köklü varsayım, son yıllarda ciddi biçimde aşındı. Brexit’in “kontrolü geri alma” vaadi, tam da devletlerin güvenlikten tedarik zincirlerine kadar pek çok alanda birbirlerine daha fazla bağımlı hâle geldiği bir dünya düzeninin gerçekleriyle sınanır oldu.

Avrupa Birliği de 10 yıl öncesinden oldukça farklı bir siyasî ve stratejik anlayışa sahip. Referandum zamanında Brexit’in diğer ülkelerde benzer kopuşları tetikleyeceği, hatta Avrupa bütünleşmesini çözeceği konuşuluyordu. Beklenen domino etkisi yaşanmadı. Pandemi, Ukrayna savaşı ve jeopolitik rekabet, Avrupa ülkelerini ortak borçlanma, enerji güvenliği, savunma ve sanayi politikası gibi alanlarda daha fazla birlikte hareket etmeye zorladı. Elbette bu saydıklarımın Avrupa içinde sorunsuz ve sıkı bir bütünleşmeye kapı araladığını söylemekten çok uzağız. AB, karar alma süreçlerindeki tıkanıklıklar, üye ülkelerin ayrışan çıkarları ve savunma alanındaki kapasite eksiklikleriyle uğraşmayı sürdürüyor. Dahası, birçok üye ülkede AB’ye şüpheyle yaklaşan ve Avrupa bütünleşmesine karşı çıkan siyasî hareketler güç kazanıyor. Yine de karşımızda, bütün bu iç gerilimlerine ve yapısal zaaflarına rağmen siyasî ve stratejik ağırlığını artırmaya çalışan, ancak bu çabanın sınırlarıyla da sürekli yüzleşen bir AB var.

İngiltere açısından yakınlaşmanın anlamı da bu yüzden değişiyor. Mesele artık güvenlikten teknolojiye uzanan kararların alındığı Avrupa masalarında etkili olabilmek. Bir zamanlar egemenliğin gereği olarak sunulan uzaklık, bugün söz hakkının kaybı olarak da okunabiliyor.

Yeni başbakanın Brexit’ten çıkma sınavı

Bu değişimi somut bir siyasî gündeme dönüştüren isim, Temmuz 2026’da başbakanlık görevini üstlenen Andy Burnham. Burnham, Keir Starmer döneminde başlayan AB ile ilişkileri yeniden düzenleme çabasını daha ileri taşıyor. Ancak tam üyelik talebini hemen ortaya koymak yerine, seçmenin gündelik hayatına dokunan ekonomik ve toplumsal kazanımlardan ilerliyor. Böylece Brexit tartışmasını kimlikler ve sloganlardan çıkarıp işleyen ya da işlemeyen düzenlemeler üzerinden yeniden açmaya çalıştığını söylemek mümkün.

20 Kasım’da Brüksel’de gerçekleştirilen AB-İngiltere zirvesinde gıda ve tarım ürünlerinin ticaretindeki engellerin azaltılması, emisyon ticaret sistemlerinin birbirine bağlanması ve gençlere yönelik karşılıklı hareketlilik programı üzerinde anlaşmaya varıldı. Program kapsamında yılda her iki taraftan 100 bin gence, diğer tarafta üç yıla kadar yaşama, çalışma ve eğitim görme imkânı tanınması öngörülüyor. Referandum sırasında Avrupa’da kalmayı en güçlü biçimde savunan kuşağın hareket serbestisinin, 10 yıl sonra yakınlaşmanın sembollerinden birine dönüşmesi ayrıca dikkat çekici.

Burnham hükümeti, anlaşmaların İngiltere ekonomisine uzun vadede yılda 17 milyar sterline kadar katkı sağlayacağını öne sürüyor. Fakat açıkça söylemek gerekirse bu, sadece ümitvar bir projeksiyondan ibaret. Ancak zirvenin siyasî önemi bu meblağın ve projeksiyonların ötesindeydi. İngiltere, Brexit’in ardından Avrupa ile arasına çektiği sınırların bazılarını artık açık açık müzakere ederek gevşetmeye çalışıyor.

Dışişleri Bakanı Ed Miliband, zirvenin ardından gelecekteki ilişkiler için “tam üyelik dâhil bütün seçeneklerin masada” olduğunu söyledi. Burnham da İngiltere’nin kendi yaşamı içinde AB’ye yeniden katılmasını istediğini daha önce dile getirmişti. Başbakanın Noel’den önce açıklaması beklenen on yıllık plan, mevcut anlaşmaların ötesinde nasıl bir Avrupa ilişkisi arandığını gösterebilir.

Tabii, hükümetin bu ihtiyatının bir sebebi var. İşçi Partisi’nin mevcut parlamento döneminde tek pazara, gümrük birliğine ve serbest dolaşıma dönmeme taahhüdünün sürdüğünü unutmamak lazım. Üstelik Reform UK lideri Nigel Farage, söz konusu yakınlaşmayı Brexit’ten adım adım geri dönüş olarak tanımlıyor ve her fırsatta en sert tondan eleştiriyor. Dolayısıyla Burnham, bir yandan AB ile ilişkileri onarmaya, diğer yandan ülke içindeki Brexit fay hattını derinleştirmeden usulca ilerlemeye gayret ediyor.

AB’ye dönmek, eskiye dönmek değil

İngiltere’nin AB’ye yeniden katılmasının önünde kâğıt üzerinde hiçbir engel yok. Fakat siyasî engeller oldukça büyük. Her şeyden önce İngiltere eski üyeliğine kaldığı yerden devam edemeyecek gibi duruyor. En basitinden, yeniden başvurması, üyelik koşullarını müzakere etmesi ve bütün üye ülkelerin onayını alması gerekecek.

Daha önemlisi, geçmişte sahip olduğu ayrıcalıkları geri kazanacağının garantisi de yok. İngiltere AB üyesiyken avro kullanmak zorunda değildi, Schengen alanının dışında kalabiliyor ve AB bütçesine yaptığı katkıda özel bir indirimden yararlanıyordu. Yeni üyelik müzakerelerinde aynı koşulların kabul edilip edilmeyeceği belirsiz. Daha doğrusu İngiltere eskiye dönmek istese de AB’nin bunu istemeyeceğini tahmin etmek güç değil.

Kamuoyundaki çelişki tam da burada beliriyor. Birçok İngiliz yeniden üyeliğe olumlu bakarken avroya geçmek gibi koşullara mesafeli. Sanki arzulanan, Brexit öncesi üyeliğin sağladığı avantajları yeniden elde etmek; fakat aynı üyeliğin kurallarını yeniden pazarlığa açmak. Oysa AB’nin, ayrılma kararından 10 yıl sonra İngiltere’ye eski ayrıcalıklarının tamamını kendiliğinden sunması için bir nedeni yok. Üyelik müzakerelerinin tam da bu noktada güçleşmesi şaşırtıcı olmayacak.

Brexit, 2016’da ulusal egemenliğin küreselleşmeye karşı zaferi olarak sunulmuştu. 10 yıl sonra İngiltere’de yeniden sorulan varoluşsal soru, egemenliğin tek başına hareket edebilmekten mi, yoksa karşılıklı bağımlılık içinde alınan kararları etkileyebilmekten mi geçtiği.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş