İPM-Sabancı Üniversitesi-Stiftung Mercator Girişimi ve Medyascope işbirliğiyle hazırlanan “Nasıl bir Dünya? Nasıl bir Türkiye?” programının bu bölümünde ABD’nin yeni Güvenlik Strateji Belgesi konuşuluyor. Alper Kaliber ve Özgür Ünlühisarcıklı, Cenk Narin’in sorularıyla yanıtlıyor.
İstanbul Politikalar Merkezi kıdemli uzmanı Prof. Dr. Alper Kaliber, ABD’nin yeni Güvenlik Strateji Belgesi’nin hem önemli hem de önemsiz olduğunu söyledi, “ABD yönetiminin nasıl bir dünya angajmanı istediği konusunda önemli ipuçları veriyor ama çok somut politikalara değinilmiyor” dedi.
“Liberal düzen kurucuları tarafından aşındırılıyor”
Kaliber, belgenin transaksiyonel bir dış politika yaklaşımını öne çıkardığını vurguladı, “Kurallara ve çok taraflılığa dayalı diplomasiden çok kısa vadeli çıkarların öne çıktığı, normatif değerlerin geride bırakıldığı bir tasavvur var” diye konuştu.
Kaliber’e göre ABD, liberal düzenin çöktüğünü kabul ediyor:
“Avrupa Birliği’ni bir siyasi müttefik olarak değil, hatta temsil ettiği liberal değerlerin tehlike olarak algılandığını görüyoruz.”
“Çin ve Rusya tehdit listesinde yok”
German Marshall Funds Ankara Direktörü Özgür Ünlühisarcıklı, belgenin yasal bağlayıcılığı olmadığını hatırlattı. “Bu dünya görüşünü yansıtan bir pusula niteliğinde ama uygulanmasının herhangi bir garantisi yok” diyen Ünlühisarcıklı, yakında yasalaşacak olan savunma bütçesi yasasının daha önemli bir gösterge olduğunu söyledi.
Ünlühisarcıklı, belgenin en çarpıcı özelliğinin Çin ve Rusya’ya yaklaşım olduğunu söyledi:
“2022 yılındaki strateji belgesinde Çin ve Rusya stratejik rakipler olarak bahsediliyordu. Şimdi böyle bahsedilmiyor. Stratejik rakip olmaya en yakın gösterilen aktör Avrupa Birliği.”
“Avrupa’yı seviyoruz ama AB’yi sevmiyoruz”
Ünlühisarcıklı, belgenin Avrupa’ya yaklaşımını şu sözlerle özetledi:
“‘Avrupa’yı çok seviyoruz, Avrupalıları çok seviyoruz ama Avrupa Birliği’ni sevmiyoruz’ gibi bir yaklaşım var.”
Komplo teorilerine dayanan eleştiriler
Ünlühisarcıklı, belgedeki argümanların büyük kısmının komplo teorilerine dayandığını savundu, “Great Replacement Theory denen, beyaz ırkın göç yoluyla yerinden edilmesi gibi bir komplo teorisi var. Avrupa’yı yönelik eleştiriler buradan kaynaklanıyor” diye konuştu.
Kaliber, belgenin iç kamuoyuna da dönük olduğunu düşündüğünü söyledi, “Avrupa’nın göç politikaları eleştirilirken, düşen doğum oranlarına tehdit gözüyle bakılırken, bu aynı zamanda ABD’deki siyah veya hispanik kültürlerin yükselişinin de tehdit olduğunun beyanı” dedi.
“Avrupa kendi güvenliğini sağlayamıyor”
Kaliber, Avrupa’nın kendi güvenliğini sağlayamadığını söyledi, “Uzun yıllar itibarıyla sağlayamadığı kesin. Son yıllarda çok söylem var ama alınan yol çok önemli değil” diye konuştu.
Kaliber, belgenin Avrupa için yeni bir uyandırma çağrısı olduğunu düşünüyor, “AB Konseyi Başkanı Antonio Costa bir mektup yazdı, liderleri toplantıya çağırdı ve kurallara dayalı ittifak döneminin geçmiş olabileceğini söyledi” dedi.
Politico’nun düzenlediği ankete değinen Kaliber, Avrupa’yı etkileyen liderler sıralamasında Trump’ın birinci sırada yer aldığını belirtti, “İngiltere’de, Almanya’da, Fransa’da seçmenler kendi politikacılarından çok Trump’ın kıtayı etkilediği görüşündeler” dedi.
