Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ilişkilerinde ciddi bir sorun olan Rusya yapımı S-400 füze savunma sistemi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasındaki görüşmede gündeme geldi. Bloomberg’in iddiasına göre Erdoğan Putin’den S-400’leri geri almasını istedi.
Bloomberg, Erdoğan ABD’nin desteğini kazanmak için Putin’den füzeleri geri almasını istedi manşetli haberinde konunun iki lider arasında 12 Aralık’ta Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’ta görüşüldüğünü yazdı.
İddiaya göre Erdoğan bu füzeleri iade ederek hem ABD ile ilişkileri tam anlamıyla düzeltmek hem de Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına geri alınmasını sağlamak istiyor.
Habere göre Türkiye, S-400 sistemi için Rusya’ya ödediği bedeli de geri almak istiyor. Bu geri ödemenin, enerji alanındaki tazminatlar yoluyla karşılanabileceği konuşuluyor.
S-400’lerin Türkiye’ye maliyetinin 2 milyar dolardan fazla olduğu tahmin ediliyor.
Savunma Bakanlığı kaynakları Erdoğan-Putin görüşmesinden önce Türkiye Today’e konuşmuş ve böyle bir pazarlığın söz konusu olmadığını belirtmişti. Rusya kaynakları da iddiayı reddetti.
ABD ve NATO baskısı
ABD S-400’lerin alındığı 2017 yılından bu yana Türkiye’ye ciddi bir baskı uyguluyor.
Hem ABD hem NATO, Türkiye’nin S-400 sistemlerini almasını ve kullanmasını istemiyor. Bu füzelerin hiçbir şekilde NATO’nun mevcut savunma ve radar sistemlerine entegre edilemeyeceğine dikkat çekiyorlar. ABD bu nedenle 17 Temmuz 2019’da Türkiye’yi, proje ortağı olduğu F-35 yeni nesil savaş uçaklarının üretim sürecinden çıkardı.
Washington ayrıca ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası (CAATSA) kapsamında Türkiye’ye yaptırım uyguluyor. Dönemin Savunma Sanayi Başkanı İsmail Demir’in de dahil olduğu üst düzey bürokratlara yönelik yaptırımlar 2021 Nisan’ından bu yana devrede.
Türkiye o tarihten bu yana hem yaptırımların kalkması hem de F-35 programına dönüş için çabalıyor. S-400’ler de depolarda bekliyor.
Türkiye neden S-400 aldı?
Türkiye 2011’de başlayan Suriye iç savaşında Esad yönetimine karşı muhalifleri destekledi.
2012 sonunda, Suriye’deki savaş ilk kez Türkiye’de sivil ölüme yol açtığında, Ankara NATO’dan hava savunma takviyesi talep etti. Ocak 2013’te beş ülke Türkiye’ye Patriot ve SAMP-T füzesi gönderdi. Bu sistemler Türkiye’nin Suriye’de YPG’ye yönelik düzenlediği 2018 Barış Pınarı ve 2019 Fırat Kalkanı harekatlarından sonra geri alındı.
Geriye sadece Adana’daki İspanya’ya ait Patriot sistemi kaldı.
Türkiye bunun üzerine kendi füze savunma sistemini kurmaya karar verdi. Bunu sağlamak için şartname hazırlandı ve en önemli şartlar teknoloji transferi ile ortak üretimdi. 2013’te ilk ihaleyi bir Çin firması kazandı. ABD ve NATO baskısı üzerine Türkiye 2015’te geri adım attı.
24 Kasım 2015’te Türk jetleri, bir Rus savaş uçağını hava sahasını birden çok kez ihlâl ettiği gerekçesiyle düşürdü. Rusya ile Türkiye arasındaki gerilim tırmandı. Ağustos 2016’da Erdoğan ve Putin Rusya’nın St. Petersburg kentinde görüştü. Aralık 2017’de Türkiye-Rusya arasında S-400 anlaşması imzalandı.
