Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Gezi davasında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilen Osman Kavala’nın ikinci başvurusunu Büyük Daire’ye devretti. Mahkeme, 16 Aralık 2025’te dosyayı Büyük Daire’nin incelemesine açtı. Türkiye’nin 2019’daki AİHM kararına uymayarak Kavala’yı serbest bırakmaması, sürecin Büyük Daire’ye taşınmasına yol açtı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 10 Aralık 2019 tarihli kararında Kavala’nın özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine hükmederek tutukluluğun siyasi amaçlarla sürdürüldüğünü tespit etti. Mahkeme, Türkiye’den Kavala’nın derhal serbest bırakılmasını istedi ancak Türkiye bu karara uymadı ve Kavala tutuklu kalmaya devam etti.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Şubat 2022’de AİHM’ye başvurarak Türkiye’nin karara uymadığını tespit etmesini talep etti. AİHM, 11 Temmuz 2022’de verdiği kararla Türkiye’nin bağlayıcı karara uymadığını açıkça ortaya koydu ve bu durum ikinci başvuru sürecini başlattı.
Kavala’nın ikinci başvurusu
Kavala, ikinci başvurusunda 10 Aralık 2019’dan sonra süren tutukluluğunun keyfi nitelik taşıdığını savunarak Anayasa Mahkemesi önünde yürütülen sürecin tutukluluğun hukuka uygunluğunu denetleme yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirtti. Kavala, sözleşmenin 18. maddesi kapsamında özgürlük kısıtlamasının meşru olmayan amaçlarla uygulandığını aktardı.
Başvuru yalnızca tutuklulukla sınırlı kalmadı ve Kavala adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini, mahkemenin bağımsız ve tarafsız davranmadığını dile getirdi. Savunma haklarının kısıtlandığını ve yargılamanın makul sürede sonuçlanmadığını vurgulayarak sürecin tüm yönleriyle sorunlu olduğunu ortaya koydu.
“Masumiyet karinesi ihlal edildi”
Kavala, masumiyet karinesinin ihlal edildiğini savunarak cezanın kanunilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı olduğunu belirtti. İfade özgürlüğü ile toplantı ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik ihlalleri de başvurusuna ekleyerek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini dile getirdi.
İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Nisan 2022’de Kavala’ya Gezi Parkı davası kapsamında “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verdi. Ceza, Eylül 2023’te Yargıtay tarafından onandı ve Kavala’nın tutukluluğu halen devam ediyor.
Büyük Daire’nin kararı belirleyici olacak
Büyük Daire’nin vereceği karar, hem Kavala’nın durumu hem de Türkiye’nin AİHM kararlarını uygulama yükümlülüğü açısından belirleyici olacak. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin uygulanması ve yorumlanması açısından ciddi sorunlar içeren başvurulara bakan Büyük Daire 17 kişiden oluşuyor ve başvurunun yöneltildiği ülke hâkimi de üye olarak yer alıyor.
Daireler, incelemenin her aşamasında Büyük Daire lehine yargılama yetkisinden el çekebilir ancak bunun için başvuru hakkında henüz karar verilmemiş olması ve hükümet ile başvurucunun da buna rıza göstermesi gerekiyor. Daire kararını verdikten sonra taraflardan biri üç aylık süre içinde başvurunun Büyük Daire önünde yeniden görülmesini talep edebiliyor ve bu talep kabul edilirse başvurunun tamamı yeniden Büyük Daire tarafından inceleniyor.
