Bilim insanları, Samanyolu’ndaki en tanıdık gök cisimlerinden Halka Bulutsusu’nda 6 trilyon kilometre uzunluğunda demir atomlarından oluşan gizemli bir yapı tespit etti.
1779’da Fransız astronom Charles Messier tarafından keşfedilen ve iki yüzyılı aşkın süredir incelenen Halka Bulutsusu (Messier 57), yeni bir gözlem tekniğiyle beklenmedik bir sürpriz sundu. Araştırmacılar, bulutsunun yüzeyini kat eden, çubuk şeklinde büyük bir demir bulutu tespit ederek bu yapının kökenine dair yeni soruların kapısını araladı.
Araştırmacılar, Halka Bulutsusu’nun ön yüzünde yaklaşık 3,7 trilyon mil (6 trilyon kilometre) uzunluğunda, yalnızca demir atomlarından oluşan bir yapı keşfetti. Demir miktarının, Dünya’nın erimiş demir çekirdeğinin kütlesine yakın olduğu hesaplanıyor. İlginç olan ise bugüne kadar tespit edilen hiçbir başka kimyasal elementin bu çubukla aynı hizalanmayı göstermemesi.
Çalışmanın başyazarı astronom Roger Wesson, “Bu kadar iyi bilinen bir gök cisminin, yeni bir yöntemle gözlemlendiğinde hâlâ bizi şaşırtabilmesi heyecan verici” diyor.
Buharlaşmış bir gezegen ihtimali mi?
Bilim insanları, demir atomlarının kaynağına dair en çarpıcı ihtimalin, yıldız ölürken yok olan kayaç bir gezegenin kalıntıları olabileceğini söylüyor.
Varsayıma göre yıldız çekirdeğindeki nükleer yakıt tükendiğinde kırmızı deve dönüşerek dış katmanlarını uzaya savurdu. Bu süreçte yakın bir gezegen buharlaşarak geride demir bakımından zengin bir iz bırakmış olabilir.
Ancak araştırmacılar bu yorumun şimdilik varsayım olduğunu vurguluyor. Wesson, “Dünya benzeri bir gezegen bu kadar demiri barındırabilir; fakat bu demirin neden çubuk şeklinde dizildiğine dair ikna edici bir açıklamamız yok” diyor.
Yeni bir göz, yeni bir araç: WEAVE
Keşif, İspanya’nın Kanarya Adaları’ndaki La Palma Adası’nda bulunan William Herschel Teleskobu üzerine kurulu yeni nesil WEAVE (WHT Enhanced Area Velocity Explorer) adlı cihazla yapıldı. Bu alet, bulutsudaki gazların hızlarını ve kimyasal bileşimlerini yüksek hassasiyetle haritalayabiliyor.
Araştırmacılar, “Çok tanıdık bir nesneye yeni bir gözle bakmanın, beklenmedik sonuçlar doğurabileceğinin” bu keşifle bir kez daha kanıtlandığını belirtiyor.
Halka Bulutsusu neden önemli?
Halka Bulutsusu, Dünya’dan yaklaşık 2 bin 600 ışık yılı uzaklıkta, Lir (Lyra) takımyıldızında bulunuyor. Kozmik ölçekte çok genç sayılan bu yapı, yaklaşık 4 bin yıl önce, Güneş’in yaklaşık iki katı kütlede bir yıldızın yaşamının son evresinde oluştu.
Yıldız, kırmızı deve dönüştükten sonra dış katmanlarını uzaya savurdu ve geride, Dünya büyüklüğünde yoğun bir beyaz cüce bıraktı. Bu tür “gezegenimsi bulutsular”, yıldızların ürettikleri kimyasal elementleri uzaya salarak yeni yıldız ve gezegenlerin hammaddesini oluşturması açısından büyük önem taşıyor.
Kaynak: Reuters
