Çin lideri Şi Cinping’in en yakın müttefiklerinden, çocukluk arkadaşı General Zhang Youxia hakkında soruşturma başlatılması, Pekin’de güç dengelerinin yeniden kurulduğu yorumlarını beraberinde getirdi. Tasfiye, Çin ordusunun en üst kademesinde neredeyse kimsenin kalmadığı bir tabloyu ortaya çıkardı.
Çin’de askeri ve siyasi dengeleri sarsan bir gelişmeyle, ülkenin en üst düzey generali ve Devlet Başkanı Şi Cinping’in en yakın müttefiklerinden biri olan Zhang Youxia hakkında soruşturma başlatıldığı açıklandı. Merkez Askeri Komisyonu’nun (CMC) başkan yardımcısı olan Zhang’ın, “ciddi disiplin ve hukuk ihlalleri” şüphesiyle görevden uzaklaştırıldığı bildirildi.
Zhang’ın tasfiyesi, yalnızca üst düzey bir yolsuzluk dosyası olarak değil, Şi Cinping’in ordu üzerindeki mutlak kontrolünü pekiştirme hamlesi olarak değerlendiriliyor. Zira Zhang, Şi’nin hem çocukluk arkadaşı hem de son yıllarda devlet aygıtındaki en güçlü ikinci isimdi.
Çocukluk arkadaşlığından güç müdahalesine
75 yaşındaki Zhang Youxia, Mao döneminin fırtınalarını siyasetten uzak durarak atlatmış kıdemli bir general olan Zhang Zongxun’un oğluydu.
Şi Cinping’in babasıyla aynı bölgeden gelen Zhang ailesiyle Şi ailesinin yakın ilişkiler kurduğu, iki ismin çocukluklarını birlikte geçirdiği biliniyor.
Ancak yollar erken dönemde ayrıldı. Şi üniversite sonrası siyasete yönelirken, Zhang orduya katıldı ve kariyerini cephe hattında şekillendirdi. 1979’daki Çin–Vietnam savaşı ve 1984’teki sınır çatışmalarında fiilen savaşan Zhang, bugünkü Komünist Parti elitleri arasında gerçek muharebe deneyimine sahip az sayıda isimden biri oldu.
Şi 2007’de Çin’in bir sonraki “en üstün lideri” olarak öne çıktığında, Zhang da Komünist Parti Merkez Komitesi’nde askeri temsilci olarak yükseliyordu. Şi 2012’de parti lideri ve başkomutan olduğunda, Zhang Youxia Merkez Askeri Komisyonu’na alındı ve kısa sürede Şi’nin ordu içindeki en güvendiği isim haline geldi.
“Nükleer ihanet” iddiaları
Soruşturmanın merkezindeki iddialar son derece ağır.
The Wall Street Journal’a göre Zhang, Çin’in nükleer silah programına ilişkin bilgileri ABD’ye sızdırmakla ve rüşvet almakla suçlanıyor. Haberde, Zhang’ın bazı üst düzey atamalar karşılığında rüşvet kabul ettiği ve bu iddiaların üst düzey bir brifinge dayandığı öne sürüldü. Ancak bu bilgiler bağımsız kaynaklarca doğrulanabilmiş değil.
Zhang ile birlikte, Merkez Askeri Komisyonu’nun Genelkurmay Başkanı konumundaki General Liu Zhenli de eş zamanlı olarak soruşturma altına alındı. Çin ordusunun resmi yayın organı PLA Daily’de yayımlanan başyazıda, iki generalin “partinin mutlak liderliğini zayıflattığı” ve “Komisyon başkanının sorumluluk sistemini ağır biçimde ihlal ettiği” ifadeleri yer aldı. Bu dil, Pekin kulislerinde doğrudan Şi’ye meydan okuma iması olarak yorumlandı.
Şi’nin ordusu: Kim kaldı?
Zhang Youxia’nın tasfiyesi, Çin ordusunun en üst karar organında neredeyse kimsenin kalmadığı bir tabloyu ortaya koyuyor. 2022’de yapılan son parti kongresinde Merkez Askeri Komisyonu’na atanan altı askeri üyeden beşi, ya yolsuzluk soruşturmalarıyla ya da doğrudan tasfiyelerle görevden uzaklaştırıldı.
Bunlar arasında eski Savunma Bakanı General Li Shangfu, siyasi komiser Amiral Miao Hua ve ikinci başkan yardımcısı General He Weidong da bulunuyor. Bugün komisyonda fiilen yalnızca Şi Cinping ve onun bizzat seçtiği yolsuzlukla mücadele sorumlusu General Zhang Shengmin kaldı.
Analistler, bu tabloyu Şi’nin yalnızca rakiplerini değil, potansiyel meşruiyet kaynaklarını da sistemli biçimde ortadan kaldırması olarak okuyor. Zhang Youxia, hem savaş geçmişi hem de “prens” kökeni sayesinde, parti içinde Şi’den bağımsız bir ağırlığa sahip kalan son figürdü.
Tayvan, ordu ve istikrar tartışması
Tasfiye dalgası, Çin ordusunun Tayvan’a yönelik olası bir askeri harekât kapasitesinin Batı’da daha yakından izlendiği bir döneme denk geldi. Bazı yorumcular, Şi’nin ordu üzerindeki mutlak hâkimiyetini sağlamasının, askeri karar alma süreçlerini hızlandırabileceğini savunuyor.
Singapur’daki güvenlik analistleri günlük askeri işleyişin kısa vadede etkilenmeyeceğini belirtiyor. Buna karşın, art arda gelen tasfiyelerin uzun vadede komuta kademesinde istikrarsızlık yaratabileceği uyarısı da yapılıyor.
Singapur Ulusal Üniversitesi’nden Alfred Wu’ya göre, Şi’nin asıl hedefi acil bir askeri hamle değil. Wu, bu tasfiyelerin 2027’de yapılması beklenen parti kongresinde Şi’nin dördüncü dönemine yönelik en ufak bir itirazın dahi önünü kesmeye yönelik olduğunu savunuyor.
Zhang Youxia ve Liu Zhenli henüz resmen partiden ihraç edilmiş değil. Ancak Çin siyasetinde bu tür açıklamaların neredeyse hiçbir zaman geri alınmadığı biliniyor. Özellikle de söz konusu olan, rejimin kalbinde yer alan isimlerse.
Kaynak: Guardian
