Spekülatif’in yeni bölümünde Emre Dündar, 19. yüzyılın ikinci yarısında bilimin neden ruhlar, görünmeyen kuvvetler ve açıklanamayan olgularla bu kadar yakından ilgilendiğini ele alıyor.
Elektrik, manyetizma ve radyo dalgaları gibi doğrudan gözlemlenemeyen keşiflerin gündelik hayata girmesiyle birlikte, yalnızca fiziksel dünyanın değil, onun ötesinde var olduğu düşünülen alanların da araştırılabileceği fikri yaygınlaşıyor. Bu ortamda spiritüalizm, yalnızca bir inanç sistemi olarak değil, bilimsel yöntemle incelenebilecek bir alan olarak görülmeye başlanıyor.
Program boyunca Franz Anton Mesmer’in manyetizma deneylerinden Fox Kardeşler’in Amerika’da başlattığı seanslara, medyumluk vakalarından spirit fotoğrafçılığına kadar uzanan çok sayıda örnekten bahsediliyor. Dönemin salonlarında, üniversitelerinde ve laboratuvarlarında yapılan bu çalışmaların modern bilimin sınırlarını nerede zorladığı aktarılıyor. Özellikle bazı bilim insanlarının, bugün bilim dışı kabul edilen bu fenomenleri neden ciddiyetle ele aldığı, hangi sorulara cevap aradıkları üzerinden tartışılıyor.
Alevlerin sese tepki verdiği deneylerden, düşünce aktarımı ve telepati iddialarına kadar uzanan anlatıda, “görünmeyen” kavramının dönemin bilimsel hayal gücünde nasıl merkezî bir yere oturduğu gösteriliyor. Bu süreçte, gözlemlenemeyen ama etkileri hissedilen kuvvetlerin, ruhsal varlıklar ve ara âlemler fikriyle nasıl ilişkilendirildiği ele alınıyor. Spiritüalizmin, bilimin henüz açıklayamadığı boşlukları doldurma çabası olarak nasıl işlev gördüğü vurgulanıyor.
Bölümün son kısmında ise bu tarihsel anlatı günümüze bağlanıyor. Algoritmaların, yapay zekânın ve veri temelli öngörülerin hayatı yönlendirdiği çağımızda, görünmeyene duyulan ilginin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığı sorgulanıyor. Spekülatif bu bölümde geçmişteki spiritüalist arayışlarla bugünün dijital kehanetleri arasındaki benzerliklere dikkat çekerek, insanın bilinmeyene anlam yükleme ihtiyacının sürekliliğini tartışmaya açıyor.
