ABD’de Donald Trump yönetiminin akademi ve bilim politikaları, çok sayıda araştırmacıyı ülkeyi terk etmeye yöneltti. Avusturya başta olmak üzere Avrupa ülkeleri, bu süreçte ABD’den ayrılan bilim insanları için “bilimsel sığınak” olmayı hedefliyor. Peki Trump bilim insanlarını neden kaçırıyor?
ABD’de Donald Trump yönetiminin yükseköğretim ve bilimsel araştırmalara yönelik politikaları, ülkedeki akademik ortamı derinden etkilerken, çok sayıda bilim insanı için göç kararını hızlandırdı.
Guardian’ın aktardığına göre, federal fon kesintileri, ideolojik baskılar ve artan siyasi müdahaleler, araştırmacıları Avrupa’daki alternatiflere yöneltti. Bu ülkeler arasında öne çıkan Avusturya, kendisini “bilim için güvenli liman” olarak konumlandırıyor.
“Duvara yazılan yazıyı gördüm”
Laboratuvar robotikleri alanında çalışan Wali Malik, ABD’den ayrılan isimlerden biri.
Boston’da biyomedikal araştırma laboratuvarlarına danışmanlık yaparken Viyana merkezli Aithyra’dan teklif alan Malik, Trump yönetiminin bilim politikalarının kararını kolaylaştırdığını söylüyor. Malik, “ABD’nin bilimsel bir süper güç olması 70 yıl aldı, altı ayda yıkıldı” diyerek, akademik özgürlüğe duyulan güvenin hızla aşındığını ifade ediyor.
Fon kesintileri ve ideolojik baskı
Trump yönetimi bilim insanlarını kaçırıyor çünkü Kongre tarafından onaylanmış çok sayıda araştırma fonu iptal edildi, federal destekli projelerde ırk, cinsiyet ve toplumsal eşitlik başlıklarının kullanılmasını fiilen yasaklandı. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) ve Ulusal Bilim Vakfı’ndaki toplu işten çıkarmalar, ABD’deki bilimsel üretimi doğrudan etkiledi. Guardian’a konuşan araştırmacılar, bu ortamda oto-sansürün yaygınlaştığını ve risk almaktan kaçınıldığını söylüyor.
Avusturya yalnız değil. Geçtiğimiz yıl Fransa’daki Aix-Marseille Üniversitesi, ABD’den ayrılmak isteyen akademisyenlerden 500’ün üzerinde başvuru aldı. Kanada’da ise Yale Üniversitesi’nden üç tanınmış akademisyen — Jason Stanley, Marci Shore ve Timothy Snyder — Toronto Üniversitesi’nde görev kabul etti.
Avusturya Kadın, Bilim ve Araştırma Bakanı Eva-Maria Holzleitner, ABD’deki gelişmeleri “bilim topluluğu için sarsıcı” olarak tanımlarken, bunun Avusturya için bir fırsat yarattığını söylüyor. Hükümet, bir yıl içinde en az 50 ABD merkezli akademisyeni ülkeye çekmeyi hedefliyor. Programlar arasında hızlı profesör alımları ve erken–orta kariyer araştırmacılara yönelik burslar yer alıyor.
Marshall Planı fonlarıyla yeni burslar
4 Temmuz 2025’te Austrian Academy of Sciences, ABD’deki üniversitelerde çalışan akademisyenlere yönelik ilk özel burs programını duyurdu. Marshall Planı kaynaklarıyla finanse edilen program kapsamında seçilen 25 araştırmacının her birine 500 bin euro sağlandı. Akademi Başkanı Heinz Fassmann, bu süreci “Trump sayesinde beyin kazanımı” olarak nitelendirdi.
ABD’de akademik ortamın daraldığını söyleyen isimlerden biri de insan-bilgisayar etkileşimi alanında çalışan Alexander Lex. Harvard ve Utah Üniversitesi’ndeki kariyerinin ardından Avusturya’ya dönen Lex, “Özellikle kırılgan konumda olanlar daha az risk alıyor. Bu bilim için çok kötü” diyor.
Sosyal medya, algoritmalar ve siyasal kutuplaşma üzerine çalışan Hussam Habib ise ABD’de yanlış bilgi ve radikalleşme üzerine araştırmaların Cumhuriyetçi Parti’nin hedefi haline geldiğini, bu nedenle Avusturya’daki Graz Üniversitesi’nden gelen teklifi kabul ettiğini söylüyor.
Kaynak: Guardian
