İSTANBUL (Medyascope) – NATO liderleri 7-8 Temmuz’da Ankara’da bir araya geliyor. Zirvenin ana gündeminde Avrupa’nın savunma harcamalarını artırması, Ukrayna’ya destek, savunma sanayii üretiminin büyütülmesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın ittifaka yönelik baskısı var. Peki NATO Zirvesi’ne kimler katılacak, hangi kararlar masada olacak?
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- NATO Zirvesi 7-8 Temmuz’da Ankara’da başlıyor. Liderler savunma harcamalarını artırma, Ukrayna’ya destek ve savunma sanayinin büyütülmesi gibi konuları ele alacak.
- Zirveye NATO’nun 32 üyesinin liderleri, ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ve bazı ortak ülkelerin temsilcileri katılacak.
- Ana gündemde savunma harcamalarının artırılması, savunma sanayii üretimi ve Ukrayna’ya destek var.
- İran savaşı, ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını gözden geçirmesi ve Trump’ın “sadakat” çıkışı zirvenin siyasi gerilimini artırıyor.
- Türkiye, zirvede savunma sanayii kapasitesini öne çıkarmayı, savunma ticareti kısıtlamalarının kaldırılmasını ve F-35 dosyasında ilerleme sağlamayı hedefliyor.
İçindekiler:
- NATO Zirvesi nerede yapılacak?
- NATO Zirvesi’ne kimler katılacak?
- NATO Zirvesi’nin ana gündemi ne?
- Trump ne istiyor?
- Ukrayna’ya ne destek verilecek?
- Savunma sanayiinde ne açıklanacak?
- İran savaşı zirvenin en hassas konusu
- Türkiye NATO Zirvesi’nden ne bekliyor?
- F-35 dosyası açılacak mı?
- Zirvenin sonucu ne olacak?
NATO liderleri, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi için Türkiye’de bir araya geliyor. Zirve, ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupa’ya savunma harcamalarını artırma baskısını yükselttiği, ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığını gözden geçirdiği ve İran savaşı nedeniyle transatlantik ilişkilerde gerilimin arttığı bir dönemde düzenleniyor.
NATO’nun 32 üyesinin liderleri Ankara’daki zirveye katılacak. ABD Başkanı Donald Trump’ın yanı sıra Avrupa liderleri, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve ittifakın ortak ülkelerinden temsilciler zirvede yer alacak.
NATO Zirvesi’nin ana gündeminde savunma yatırımları, Avrupa’nın NATO içinde daha fazla sorumluluk üstlenmesi, Ukrayna’ya askeri destek ve savunma sanayii üretiminin artırılması bulunuyor.
İran savaşı, ABD’nin Avrupa’daki asker sayısını azaltma ihtimali ve Trump’ın müttefiklerden “sadakat” talebi ise resmi gündemin ötesinde zirvenin siyasi atmosferini belirleyecek başlıklar arasında.
NATO Zirvesi nerede yapılacak?
Ankara’da Beştepe Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde yapılacak.
AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğindeki zirve, 7 Temmuzakşamı liderler yemeğiyle başlayacak. 8 Temmuz Çarşamba günü ise NATO liderleri çalışma oturumunda bir araya gelecek ve zirve sonunda kısa bir sonuç bildirisi yayımlanacak.
Zirve öncesi kent genelinde geniş kapsamlı önlemler alındı. Çankaya’da polis barikatları kuruldu, Türkiye’nin çeşitli illerinde düzenlenen operasyonlarda çok sayıda kişi gözaltına alındı, kırmızı alan ilan edilen bölgelerde kimlik, ehliyet, üst ve bagaj aramaları başladı.
NATO Zirvesi’ne kimler katılacak?
Zirveye NATO’nun 32 üye ülkesinin liderleri katılacak. Gözler ABD Başkanı Donald Trump’ın üzerinde olacak.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in NATO liderleriyle düzenlenecek yemeğe katılması bekleniyor.
Ankara’da NATO dışişleri bakanlarının Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden mevkidaşlarıyla görüşmesi; ayrıca Ukrayna Dışişleri Bakanı ve AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile bir akşam yemeği düzenlenmesi planlanıyor.
NATO savunma bakanları da Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore’den bakanlarla bir araya gelecek. Bu tablo, zirvenin yalnızca Avrupa-Atlantik güvenliğiyle sınırlı kalmayacağını, Körfez ve Hint-Pasifik ortaklarının da Ankara’da NATO gündemine dahil edileceğini gösteriyor.
NATO Zirvesi’nin ana gündemi ne?
NATO’nun resmi gündeminde üç başlık öne çıkıyor: savunma yatırımları, savunma sanayii üretiminin artırılması ve Ukrayna’ya uzun vadeli destek.
Zirveyle bağlantılı Savunma Sanayii Forumu, müttefiklerin tarihi yüzde 5 savunma yatırım planına ilerleyişini ve bu kaynakların daha fazla üretim, ortak tedarik ve sanayi iş birliğine nasıl dönüştürüleceğini ele alacak.
Liderlerin 2025 Lahey Zirvesi’nde verilen savunma harcamalarını 2035’e kadar gayrisafi yurtiçi hasılanın yüzde 5’ine çıkarma taahhüdündeki ilerlemeyi göstermeye çalışması bekleniyor. Zirve bildirisi taslağında Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın 2025’te temel savunma ihtiyaçlarına yönelik yatırımlarını 139 milyar dolardan fazla artırdığı vurgulanıyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte de zirve öncesi Avrupa’nın savunma harcamalarında “çarpıcı” artış yaptığını söyledi. Rutte, Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın 2025’te savunmaya 2024’e göre reel olarak 90 milyar dolar daha fazla harcadığını, toplam harcamanın 570 milyar doları aştığını belirtti.
Trump ne istiyor?
Ankara Zirvesi’nin merkezinde ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO’ya yönelik baskısı var.
Trump, uzun süredir Avrupa ülkelerini ABD’nin güvenlik şemsiyesine fazla bağımlı olmakla suçluyor. Trump yönetimi, Avrupa’nın kıtanın savunmasında “birincil sorumluluğu” üstlenmesini, savunma harcamalarını hızla artırmasını ve ABD’nin yükünü azaltmasını istiyor.
Bu nedenle Ankara Zirvesi, yalnızca klasik bir NATO toplantısı değil, ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünün yeniden tanımlandığı bir dönemeç olarak görülüyor.
Trump yönetiminin “NATO 3.0” olarak tarif ettiği yeni dönemin ne anlama geleceğinin Ankara’da daha somut hale gelmesi bekleniyor.
Zirvede resmi gündemin dışında en çok konuşulacak başlıklardan biri de ABD’nin Avrupa’daki askeri varlığı olacak.
ABD, Avrupa’daki askeri varlığına ilişkin altı aylık bir inceleme başlattı. Ayrıca Avrupa’dan asker çekme adımları ve NATO savunma planlarına ayrılan bazı Amerikan unsurlarının azaltılması, ittifak içinde belirsizliği artırdı.
Washington, Avrupa’daki askeri varlığını gözden geçirirken müttefiklerin savunma yükünü ne ölçüde üstlendiğine, ABD’ye üs ve hava sahası erişimi sağlanıp sağlanmadığına da bakıyor. Avrupa başkentleri ise Trump’ın zirvede bu konudaki eleştirilerini tekrarlamasına hazırlıklı.
Ukrayna’ya ne destek verilecek?
NATO üyelerinin zirvede Ukrayna’ya desteği yeniden teyit etmesi bekleniyor.
Reuters’ın gördüğü zirve bildirisi taslağına göre müttefikler, 2026 yılı için Ukrayna’ya askeri ekipman, yardım ve eğitim kapsamında 70 milyar euro destek taahhüdünde bulunacak. Aynı metinde 2027’de de en az eşdeğer seviyede desteğin sürdürülmesi hedefi yer alıyor. ABD’nin bu finansmana katkı yapmasının beklenmediği belirtiliyor.
Desteğin bir bölümü mevcut ikili taahhütlerden, bir bölümü de 2026-2027 döneminde Ukrayna savunma yatırımları ve tedariki için 60 milyar euro sağlayan AB kredi mekanizmasından karşılanacak.
Zelenskiy de zirve öncesi, Rusya’nın Kiev’e yönelik son saldırılarının ardından katılımcı ülkelerden “güçlü kararlar” beklediğini söyledi. Ukrayna’nın özellikle Patriot hava savunma füzelerinde sıkıntı yaşadığı, İran savaşı nedeniyle bazı mühimmat ve stok kaygılarının daha da arttığı belirtiliyor.
Savunma sanayiinde ne açıklanacak?
Ankara Zirvesi’nin en önemli yan etkinliklerinden biri NATO Savunma Sanayii Forumu olacak.
NATO liderleri, zirve öncesinde on milyarlarca dolarlık silah anlaşmalarını duyurmaya hazırlanıyor. Amaç, Trump’ın savunma harcamalarını artırma çağrısına yalnızca siyasi taahhütlerle değil, somut tedarik ve üretim projeleriyle yanıt verildiğini göstermek.
Hollanda Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, ülkesinin 3 milyar eurodan fazla değerde anlaşma ve plan açıklayacağını söyledi. Bu kapsamda Belçika ile hava savunması, İngiltere ile deniz gemileri alanında işbirlikleri öne çıkıyor.
Reuters’ın aktardığına göre NATO’nun yaşlanan Amerikan yapımı AWACS gözetleme uçakları filosunu İsveçli Saab’ın GlobalEye sistemiyle değiştirmeyi planladığı da zirvede açıklanabilecek başlıklar arasında.
İran savaşı zirvenin en hassas konusu
Avrupalı yetkililer, Trump’ın İran savaşı sırasında Avrupa ülkelerinden beklediği desteği bulamaması nedeniyle zirvenin gölgelenmesinden endişe ediyor.
Trump, bazı Avrupa ülkelerini ABD’ye yeterince destek vermemekle suçlamış; İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya ve İspanya’yı da eleştirmişti.
Zirve bildirisinde müttefiklerin “İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini” yinelemesi ve İran’a Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğüne tam saygı gösterme çağrısı yapması bekleniyor.
NATO’nun İran savaşında aktif bir rol oynamadığı, ittifak içinde ABD ile üs ve hava sahası kullanımı konusunda genel bir anlaşma bulunmadığı belirtiliyor. Ancak savaşın ekonomik etkileri, enerji fiyatları ve Hürmüz Boğazı gerilimi, Ankara’daki görüşmelerin arka planında güçlü şekilde hissedilecek.
Türkiye NATO Zirvesi’nden ne bekliyor?
Ev sahibi Türkiye, Ankara Zirvesi’nde hem diplomatik ağırlığını hem de savunma sanayii kapasitesini öne çıkarmak istiyor.
Türkiye’nin gündeminde NATO içinde savunma ticaretine yönelik kısıtlamaların kaldırılması, savunma sanayii iş birliklerinin artırılması ve müttefiklerle yeni anlaşmalar yapılması var.
Erdoğan’ın Fransa ve İtalya ile SAMP/T hava savunma sistemi alımı ve savunma sanayii işbirliği konularında ilerleme sağlamaya çalışması bekleniyor.
Erdoğan’ın Trump ile ikili görüşmesinde ise Ankara-Washington ilişkilerindeki iyileşmeyi vurgulaması, ABD yaptırımlarının kaldırılmasını ve Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden erişimini gündeme getirmesi bekleniyor. Bu başlık, zirvenin en kritik ikili dosyalarından biri olacak.
F-35 dosyası açılacak mı?
New York Times’a konuşan ABD’li yetkililere göre Trump, Erdoğan’a Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne hazır olduğunu söylemeye hazırlanıyor. Ancak Türkiye’nin Rusya’dan aldığı S-400 hava savunma sistemleri, ABD yasaları ve Kongre’deki olası muhalefet bu dönüşün önündeki en büyük engeller olarak görülüyor.
Türkiye, 2019’da S-400 alımı nedeniyle F-35 programından çıkarılmıştı. Washington, Rus sistemlerinin F-35’lerin gizli kabiliyetleri hakkında Moskova’ya bilgi sağlayabileceğini savunmuştu. Ankara ise S-400’lerin NATO sistemlerine entegre edilmeyeceğini belirterek risk iddialarını reddetmişti.
Bu nedenle Trump’ın Ankara’da vereceği olası F-35 mesajı, ilişkilerde yeni bir siyasi sinyal anlamına gelebilir ancak kısa vadede teslimat garantisi anlamına gelmeyebilir.
Zirvenin sonucu ne olacak?
Ankara’daki zirvenin resmi sonucu liderlerin çalışma oturumunun ardından yayımlanacak kısa bildiriyle duyurulacak.
Ancak zirvenin asıl önemi, bildiriden çok ittifak içindeki güç dengelerinde yatıyor. Bir yanda Avrupa’nın daha fazla savunma harcaması ve üretim kapasitesini artırması beklentisi var. Diğer yanda ABD’nin Avrupa güvenliğindeki rolünü azaltma sinyalleri, Trump’ın müttefiklere yönelik sert dili ve İran savaşı nedeniyle derinleşen güven bunalımı bulunuyor.
Bu nedenle Ankara’daki zirve, NATO açısından yalnızca yeni taahhütlerin açıklanacağı bir toplantı değil; ittifakın ABD liderliğinden Avrupa ağırlıklı yeni bir döneme geçip geçemeyeceğinin sınanacağı kritik bir eşik olarak görülüyor.
