İSTANBUL (Medyascope) – New York Times’a konuşan dört üst düzey ABD’li yetkiliye göre ABD Başkanı Donald Trump, Ankara’daki NATO Zirvesi’nde AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Türkiye’nin F-35 programına dönüşüne hazır olduğunu söylemeye hazırlanıyor.
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için hazır olduğunu iletecek.
- Türkiye, 2019’da Rusya’dan S-400 satın aldığı için F-35 programından çıkarıldı.
- Trump, Kongre’nin S-400 engelini aşmanın yollarını arıyor ancak bu konuda netlik yok.
- İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türkiye’ye F-35 satışına karşı çıkıyor ve bunu Fox News’ta dile getiriyor.
- F-35 krizi, Türkiye-ABD ilişkilerindeki en önemli sorunlardan biri.
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi sırasında AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a Türkiye’nin F-35 programına dönüşü için hazır olduğunu söylemesi bekleniyor.
New York Times’a konuşan dört üst düzey ABD’li yetkiliye göre Trump, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden alınmasının önünü açmak istiyor. Bu adım, Trump’ın ilk başkanlık döneminde ulusal güvenlik gerekçesiyle uygulamaya koyduğu yasağın tersine çevrilmesi anlamına gelecek.
Reuters da New York Times’a dayandırdığı haberinde, Trump’ın Ankara’daki zirve kapsamında Erdoğan ile bir araya gelmesinin beklendiğini ve F-35 başlığının bu görüşmede gündeme gelmesinin öngörüldüğünü aktardı.
Beyaz Saray, Reuters’ın konuya ilişkin yorum talebine hemen yanıt vermedi.
Trump’ın “Erdoğan’ı mutlu edecek hediye” sözü neydi?
Trump, geçen ay NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile Oval Ofis’te yaptığı görüşmede F-35’ler ve Ankara Zirvesi’ne ilişkin soruya yanıt verirken, Erdoğan’a “onu çok mutlu edecek” bir hediye götürmeye hazırlandığını söylemişti.
“İnsanlar Türkiye’nin askerî açıdan ne kadar büyük bir güç olduğunu bilmiyor. Çok güçlü bir ordusu var” diyen Trump, NATO Zirvesi’ne katılımıyla ilgili olarak da “Erdoğan aradı ve ‘Zirve Türkiye’de, orada olmalısınız’ dedi. Başkan Erdoğan’a saygı duyduğum için NATO Zirvesi’ne katılacağım” demişti.
Aynı görüşmede ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, konunun Savunma Bakanı Pete Hegseth’e iletildiğini belirterek, Amerikan yasalarına uyum için “gerçekleştiğinin onaylanması gereken bazı şeyler” olduğunu söylemişti. Trump ise “Bunu çözeceğiz” demişti.
Türkiye F-35 programından neden çıkarılmıştı?
Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından 2019’da F-35 programından çıkarılmıştı.
Washington, S-400 sistemlerinin F-35 savaş uçaklarının gizli kabiliyetleri hakkında Rusya’ya istihbarat sağlayabileceğini savunmuştu. ABD’nin o dönemki açıklamasında, “F-35, gelişmiş kabiliyetlerini öğrenmek için kullanılacak bir Rus istihbarat toplama platformuyla bir arada var olamaz” denilmişti.
Türkiye ise S-400’lerin NATO sistemlerine entegre edilmeyeceğini belirterek, bu sistemlerin F-35’ler için tehdit oluşturmadığını savunmuştu.
F-35 krizi, Türkiye-ABD ilişkilerindeki en büyük başlıklardan biri. ABD, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle Ankara’ya yaptırım uygulama kararı alarak F-35 projesinden çıkartmış ve CAATSA yaptırımlarına tabi tutmuştu.
CAATSA yaptırımları hâlâ yürürlükte.
S-400 düğümü nasıl aşılacak?
Trump yönetiminin önündeki en büyük engel, Kongre’nin 2020’de kabul ettiği yasa. Bu yasa, Türkiye’nin S-400 sistemlerine sahip olmaya devam ettiği sürece F-35 satışına izin verilmesini engelliyor.
New York Times’a konuşan bir ABD’li yetkiliye göre bu engeli aşmak için Türkiye’nin S-400 sistemlerini üçüncü bir tarafa devretmesi gündeme gelebilir. Bir başka yetkili ise bu mekanizmanın henüz netleşmediğini söyledi.
Daha önce S-400’lerin Ukrayna’ya devredilmesi seçeneği tartışılmış ancak bu girişim sonuçsuz kalmıştı. Bugünkü koşullarda Trump ya da Erdoğan’ın bu sistemlerin Ukrayna’ya verilmesine sıcak bakmasının düşük ihtimal olduğu değerlendiriliyor.
Bir diğer seçenek ise sistemlerin çalışamaz hale getirilmesi. Bu formülde S-400’lerin kritik parçalarının çıkarılması ya da sistemlerin operasyonel kapasitesinin ortadan kaldırılması tartışılıyor.
Kongre engeli aşılabilecek mi?
Trump’ın F-35 konusunda atacağı olası adım, Kongre’de dirençle karşılaşabilir.
New York Times’a konuşan yetkililer, Trump’ın yasal ve kongresel kısıtlamaları nasıl aşacağı konusunda ayrıntıların henüz net olmadığını belirtti. Ancak Trump’ın en azından Türkiye’ye F-35’lerin teslim edilmesi yönündeki siyasi niyetini açıklayabileceği, hatta iki lider arasında süreci başlatacak bir mektup teatisi yapılabileceği ifade edildi.
Kongre’de bazı Cumhuriyetçilerin de Türkiye’ye F-35 satışına mesafeli olduğu biliniyor. Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Cumhuriyetçi Jim Risch, bu konuda en sert şüphecilerden biri olarak görülüyor.
Türkiye’nin elindeki S-400’ler nedeniyle satışın hâlâ yasal engellere takılması, Trump’ın Erdoğan’a vereceği olası mesajın hemen teslimat anlamına gelmeyebileceğini gösteriyor.
İsrail de F-35 satışına karşı
Türkiye’ye F-35 satışına uzun süredir karşı çıkan aktörlerden biri de İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu.
Fox News’e konuşan Netanyahu, özellikle F-35 savaş uçakları ile F110 savaş uçağı motorlarının Türkiye’ye verilmesine karşı olduğunu söyledi.
