İSTANBUL (Medyascope) – Haftaya Bakış’ta bu hafta Medyascope Yayın Yönetmeni Ruşen Çakır ve gazeteci Kemal Can, T24 gazetesinin “Ailem Güvende” soruşturması kapmasında internet sitesi ve sosyal medya hesaplarına erişim engeli gelmesini değerlendirdi. İkili aynı zamanda devam eden fon krizini ve CHP operasyonlarının gidişatını tartıştı.
Ruşen Çakır ve Kemal Can, T24 gazetesinin “Ailem Güvende” soruşturması kapsamında internet sitesi ve sosyal medya hesaplarına getirilen erişim engelini değerlendirdi. Çakır ve Can, devam eden fon krizini ve CHP belediyelerine yönelik operasyonların seyrini de ele aldı.
T24 olayı
İstanbul 1. Sulh Ceza Hakimliği, “Ailem Güvende” soruşturması kapsamında T24’ün internet sitesi ve hesaplarına erişim engellendi.
T24’ün 17 yıldır faaliyet gösteren, yaygın takip edilen ve dijital medyanın adeta ana akımı sayılan bir platform olduğunu vurgulayan Ruşen Çakır, Sosyal medya hesaplarına getirilen yasaklardan farklı olarak, T24 gibi köklü bir kuruma erişim engelinin çok daha yüksek bir anlam taşıdığını belirtti. Çakır, sürecin yargılama olmadan, savunma hakkı tanınmadan, sadece savcı ile yargıç arasında gelişen bir olayla gerçekleşmesini eleştirdi.
Kemal Can ise T24’ün dijital medya içinde ana akım bir fonksiyon icra ettiğini ve birçok eski ana akım gazetecisinin orada faaliyet gösterdiğini söyledi:
“Sırf bu özelliği dolayısıyla bile, hani bu önemli isimleri bünyesinde bulunduran, daha çok izleyicisi olan ve eski ana akım reflekslerini bir tür devam ettiren bir mecraydı. Oranın da bu yasak dalgasının içerisine alınması, bunu yapanların muhtemelen umduğu gibi, kimsenin bunun dışında kalmayabileceği fikrini iyice yerleştirmek için. Şu anda sosyal medya yasakları öyle üç haneli rakamlarla ifade edilecek boyutta değil. Erişim engeli getirilen hesapların sayısı artık yüzlerle değil, binlerle ifade ediliyor ve her gün periyodik olarak artan bir şeye dönüştü. Sürekli toplu engellemeler geliyor”
Belediye operasyonları sürüyor
Ruşen Çakır, Mersin Büyükşehir Belediyesi’ne yönelik operasyonun, Vahap Seçer’in CHP içinde kalma tercihinin hemen ardından gelmesini, bunun CHP’ye yönelik bir mesaj olabileceğini düşündürdüğünü belirtti. Kılıçdaroğlu ve CHP kurmaylarının bu operasyonu kınamasını, önceki soruşturmalara nazaran farklı bir tutum olarak değerlendiren Çakır, operasyon sırasında basına sızdırılan, bir kadının evine baskın anını gösteren videonun bir skandal olduğunun altını çizdi.
Kemal Can ise Vahap Seçer’in hem büyükşehir belediye başkanı olması hem de CHP’deki konumu nedeniyle önemli bir hedef olduğunu belirtti. Can, operasyonun CHP’li belediyeler üzerindeki baskıyı artırmak, bazı belediye başkanlarını transfer olmaya zorlamak veya belediye meclislerindeki aritmetiği değiştirerek yönetimleri ele geçirmek gibi siyasi amaçlar taşıyabileceğini ifade etti:
“Bu iktidarla şu ya da bu biçimde dolaylı da olsa, İttifak sayılmasa bile bir iş birliği içerisine girdiğiniz anda sanıldığı gibi siyasi riskler bitmiyor sizin için. Tam tersine uzun dönemde çok daha tehlikeli sulara girmiş oluyorsunuz.”
Fon krizinin gidişatı
Çakır, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “çözeceğiz” demesine rağmen, fon krizin kolayca çözülemeyeceğini düşündüğünü ifade etti. Hayati Yazıcı’nın oğlunun mal varlığına konulan tedbirin kaldırılması ve Fatma Betül Sayan Kaya hakkında resmi bir soruşturma açılmaması gibi durumları örnek gösteren Çakır, krizin siyasi yönünün deşilmeme eğiliminde olduğunu belirtti.
Fon krizi için Erdoğan’ın 1 milyon TL’ye kadar olanları ödeme talimatının, kamu kaynakları kullanılarak küçük mağdurları yatıştırma ve krizin etkisini azaltma hamlesi olabileceğini belirten Can, bu durumun, iktidarın imajını tamamen düzeltmeyeceğini söyledi. Can, “Fon krizinde çok mağdur olması tek başına iktidara problem çıkaracak güçlü bir argüman değil” dedi.
Yayına hazırlayan: Tania Taşçıoğlu
Ruşen Çakır: Merhaba, iyi günler. ‘Haftaya Bakış’la karşınızdayız. Yine Kemal Can’la haftanın öne çıkan olaylarını konuşacağız. Kemal, merhaba.
Kemal Can: Merhaba Ruşen.
Ruşen Çakır: Aslında konuşacak epeyce konu var ama biraz sınırlamaya çalışalım. Önce sansürdeki son zirve, T24‘ün yasaklanması meselesi. Ben bugün uğradım T24‘e. Oradaki arkadaşlarla biraz sohbet ettik. Durumu daha iyi anlamaya da çalıştım. T24, Türkiye’nin belki de en eski haber sitesi, 17 yıldır faaliyette ve çok takip ediliyor. Yıllardır böyle ve aslında bir anlamda ana akım. İktidara yakın olmaması, T24’ü böyle bir uçta falan tarif etmeye yetmez. Dolayısıyla böyle bir şeyin yapılmış olmasının anlamı büyük. Çünkü son günlerde bu sosyal medya yasakları herkesi kapsadı. Ama sonuçta sosyal medya hesabı, insanlar yeni hesap açıyor, şu bu. Ama burada, 17 yılda inşa edilmiş bir yapıya ulaşım engeli getiriyorsunuz. Şimdi uygulama üzerinden bir şeyler yapmaya çalışıyorlar. Ama o mirasın üzerinde yürümesi bayağı bir zor olacak. T24’te 40’a yakın kişinin çalıştığını söyledi arkadaşlar. Bayağı bir iş gücü. Ankara’da bir büro var. Ve bugün görmüşsündür, Tolga Şardan, ki kendisi de T24‘ün Ankara’daki adliye-polis işlerini takip eden deneyimli bir gazeteci, ‘’Edindiğim bilgiye göre ya da kaynaklarına göre, olayın İletişim Başkanlığı ve Külliye’yle bir alâkası yokmuş’’ diye yazdı. Bu çok ilginç bir durum aslında. Eğer edindiği bilgiler doğruysa, Türkiye’nin dijital medyadaki en öne çıkan kurumlarından birisini, siyasi iktidarın doğrudan dahli olmadan yargının kapatması gibi bir olay.
Bir de tabii orada şöyle de bir ilginçlik var: Burada bir yargılama filan yok Kemal. Yani savcı başvuruyor. Sulh Ceza Mahkemesi önce reddediyor. İtiraz üzerine bu sefer kabul ediyor. Ne T24‘e soruluyor ne bir şey yapılıyor. Orada bir savunma yok, şu yok, bu yok. Yani savcıyla yargıç arasında geçen bir olay bu. ‘’Demokrasilerde’’ diyeceğim ama Türkiye’de demokrasi yok tabii ama yine de basın ve ifade özgürlüğü ve basın ve ifade özgürlüğünün de… Murat Sevinç’in geçenlerde yazdığı yazıyı görmüşsündür; T24’ü kapatmak, 2000’li yılların başlarındaki Hürriyet ya da Sabah gazetesini kapatmak gibi bir olay.
Bu, bir yanıyla da şunu gösteriyor: Biz gazetecilerin, hele bağımsız gazetecilik yapmak isteyenlerin hiçbir güvencesi yok. Hani yargılanırsınız, ifade verirsiniz, savunma yaparsınız şu olur bu olur. Ama böyle bir mekanizma yok burada. Mesela ‘’kime neyi şikâyet edeceğimizi, nereye başvuracağımızı bilmiyoruz’’ diyorlar. Böyle kâbus gibi bir şey ve tabii ki hani hep söylenir ya ‘’şuna bunu yapan, bana neyi yapmaz’’ gibi bir hikâye de söz konusu. Bugün diyelim ki çok sayıda kişi bireysel olarak daha çok YouTube üzerinden bağımsız gazetecilik yapmaya çalışıyor ve T24 olayıyla birlikte çok ciddi bir mesaj bu aslında. Yani herkese dokunabilirler. T24‘ün gerekçesi çok uyduruk, LGBTI savunuculuğu. Diyecek çok şey var da yani dayanışma göstermek dışında, olayı… Avrupalılara döndük Kemal, derin kaygı duyuyoruz sürekli.
Kemal Can: Evet. Sen de zaten değindin; T24, bir tür ana akım, yani en azından dijital medya içerisinde uzun bir dönemdir öyle bir fonksiyon icra eden bir platform. Bir de tabii şöyle bir özelliği de var: Eskinin ‘’ana akım’’ dediğimiz yayın organlarının çoğundaki bildiğimiz isimlerin çok büyük bir bölümü de orada gazetecilik faaliyetine ya köşe yazarak ya haber yaparak devam ediyorlar. Pek çok isim var. Yani daha önce Türkiye’deki televizyon ve gazetelerin önemli köşelerinde yönetici, yazar, yorumcu olarak yer almış pek çok isim, T24’te işlerine devam ediyorlar. Bu anlamda da bir ana akım devamı niteliği var T24’ün. Sırf bu özelliği dolayısıyla bile, bu önemli isimleri de bünyesinde bulundurduğu için, daha çok izleyicisi olan ve eski ana akım reflekslerini bir tür devam ettiren bir mecraydı. Ama oranın da bu yasak dalgasının içerisine alınması, senin de söylediğin ya da yapanların muhtemelen umduğu gibi, kimsenin bunun dışında kalmayabileceği fikrini iyice yerleştirmek için.
Şu anda erişim engeli getirilen hesaplar, galiba artık öyle yüzlerle falan değil binlerle ifade edilen ve her gün böyle periyodik olarak artan bir şeye dönüştü. Sürekli birtakım engellemeler geliyor. O engellemelerle yeni hesaplar açılıyor. Bazen onlara da engelleme geliyor. Ama sen biraz önce işaret ettin; bu işte asıl mesele, tabii ki bazı mecraların faaliyetlerini zorlaştırmak, engellemek, onları izleyicisinden koparmak gibi bir fonksiyon elbette güdülüyor ama sanki iktidarın kontrolünün dışında kalabilirmiş gibi görünen internet medyası ya da dijital medya platformlarının, hiç de öyle korunaklı, bağımsız alanlar olarak yaşamasına, izleyiciyle buluşmasına izin verilmeyeceği, o alanlardaki baskının da ya da merkezin kontrolünde çok kolay yapılabileceğini gösteren bir tarafı var.
Şimdi bu çeşitlilik daha önce defalarca tartışıldı. Çeşitli yasal düzenlemeler ya da idari düzenlemelerle bu işler çok kolaylaştırıldı. Yani eskiden bazı prosedürlere bağlı olan bi takım yayın engelleme ya da erişim yasağı kararları artık çok daha hızlı, çok daha kolay verilebiliyor. Ve yine bu olayda, senin anlattığın gibi, buna itiraz etmek, buna karşı hukuki bir savunu geliştirmek için de son derece sınırlı imkanlar var. Bu aslında ‘’televizyonları kapatırsanız, gazeteleri engellerseniz biz de bağımsız platformlarda işimizi yapmaya devam ederiz’’ diyen gazetecileri, gazeteci kolektiflerini yıldırmak ve aslında buranın bir biçimde direnmesini, gazetecilik yapmaya devam etme enerjisini düşürmeye dönük bir hamle. Ama burada hangi mecraların hangi nedenle ve hangi idari kademe tarafından ya da hangi yargı mercii tarafından engellendiği, bunların bilgisinin nasıl aktığını ya da kimin onayı, kimin talimatı, kimin direktifiyle bunları yaptığı, ne kadarının bilgisinin kimde olduğu gibi tartışmalar elbette yapılabilir. Bu daha önce başka konularda da gündeme geldi. Ama doğrudan Külliyeden talimat gelmiş/gelmemiş tartışması çok anlamlı bir tartışma değil. Şimdi bu fon tartışmalarında da benzer şeyler var. Ama bu çok önemli değil çünkü bunu mümkün kılan zemini yaratan yerden bahsediyoruz. Yani bu da aslında dolaylı bir etki değil. Doğrudan, bunu mümkün kılan, idari ve yasal çerçeveyi oluşturan odak, zaten bu yönetimin kendisi ve dolayısıyla onun en tepesindeki Külliye olduğuna göre, spesifik olarak bir olaydan haberi olup olmaması, onun bu işteki dahlini belirlemez.
Çok açık biçimde, çok uzun bir süredir, dijital mecralar, daha bağımsız gazetecilik yapmaya çalışan alanlar büyük bir baskı altında. Bunda artık düğmeye basılmış ve hadise biraz ivmesi artarak yükseltiliyor. Muhtemelen önümüzdeki yıl ve seçim konjonktürüne girildiğinde bu şeyi daha net biçimde, daha hissedilir biçimde göreceğiz zaten. Önümüzdeki günlerde muhtemelen bu fon tartışmaları vesilesiyle olan hadisenin, çok daha geniş haber alanlarına yayılacağını, o konulardaki birtakım paylaşımlara sadece engelleme değil, bazı soruşturma veya yargı yaptırımlarıyla müdahale edileceğini de göreceğiz sanıyorum.
Ruşen Çakır: Evet Kemal, T24’ün bir an önce tekrar kaldığı yerden devam etmesini diliyoruz diyelim. Ama çok zor ve tabii bu yaşandıktan sonra insanların aklına hep böyle şeyler geliyor biliyorsun. Birisine bir şey olduğu zaman ‘’sırada kim var?’’ diyorlar. İnşallah sırada kimsede yoktur diyeyim.
Biraz belediyelerden konuşalım. Sonunda dün sıra Mersin’e de geldi. En son bugün Eyüpsultan Belediyesi’ne operasyon oldu. Bu arada AKP’ye geçen bazı belediyeler oldu. CHP’den Çiğli geçti mesela ilk aklıma gelen. Ama operasyonlar bahsinden bakacak olursak, ben bu sabahki yayınımda olayın siyasi yönüne bakmaya çalıştım. Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin ve Belediye Başkanı Vahap Seçer’in hedef alınmasında CHP boyutu var. Çünkü iktidar, butlan sonrası CHP’de kalana dokunmayacak, YENİ Parti’ye geçenler topun ağzında gibi bir algı vardı. Vahap Seçer Özgür Özel’le de arasını bozmamaya çalıştı ama sonunda tercihini CHP’den yana yaptı. Bundan kısa bir süre sonra başına bu geldi. Ve Kılıçdaroğlu başta olmak üzere CHP kurmayları bunu telin ettiler. Hani daha önceki soruşturmalara ‘’olur böyle vakalar, onlar da arınsın’’ derken, şimdi ‘’bu operasyon olur mu?’’ diye tepki gösterdiler.
Aslında Mersin hikâyesinde bugün yaşanan bir gelişme de var biliyorsun. Çok acı bir olay. Bir baskın videosu. Bir kadın üzerinde geceliğiyle kapıyı açıyor, rahatsızlığını da belirtiyor. Ama bu görüntüyü servis ettiler. Yayınlandı bu. Tabii ki gözler İçişleri Bakanlığı’na çevrildi. Çünkü polis baskını sonuçta. İçişleri Bakanlığı ‘’bunun bizimle alâkası yok’’ demiş. Şimdi bu konu dosyaya girdi, o zaman Adalet Bakanlığı mı servis etti? Bunun dışında üçüncü bir şans yok yani. Biliyorsun, operasyonların usulüne göre yapıldığını kanıtlamak için bu tür şeyleri kaydetme zorunluluğu var. Ama bu kaydedilen görüntülerin kamuya servis edilmesi diye bir şey yok. Zorunluluk zaten yok, ama aynı zamanda…
Kemal Can: Ayrıca bu bir suç. Daha önce bununla ilgili basına da birtakım yasaklar getirildi hatırlıyorsan. Hani gözaltı için adli tabibe götürülürken görüntülerin çekilip servis edilmesi, medyanın bu tür görüntülerin yayınlamasıyla ilgili yasak var. Ve bu, ‘’yapmamaları iyi olur’’ gibi bir şey değil, aslında yapmalarının suç teşkil ettiği bir şey. Bu görüntüleri ya polis servis etti, ya bu görüntülerin kayda alındığı yargıdan sızdı, ya da üçüncü bir seçenek var; bazı medya organları ya da tamamen üçüncü şahıslar, bu operasyonlar sırasında polisin bilgisi dahilinde orada görüntü aldı. Bu üç seçeneğin hangisini düşünürsek düşünelim, hepsi son derece çirkin, uygunsuz davranışlar olmanın ötesinde, her biri ayrı ayrı çeşitli suçlar oluşturan davranışlar.
Ruşen Çakır: Evet, bu olayın o boyutu başlı başına çok büyük bir skandal. İşin operasyonlar boyutu, birazdan ele alacağımız fon kriziyle de bir alakası olabilir. Ama o klasik ‘’gündem değiştirmek için yapıyorlar’’ meselesi bir yere kadar anlamlı, ama bir yerden sonra çok da anlamlı değil. Gündemde çok ağır bir şey olmasaydı da Mersin operasyonunu yaparlardı diye düşünüyorum. Ne diyorsun bu olayın özellikle CHP boyutuna?
Kemal Can: Evet ilginç bir durum oldu tabii. Vahap Seçer, hâlâ CHP’de olan Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı. Ayrıca bildiğim kadarıyla İmamoğlu’ndan sonra Türkiye Belediyeler Birliği Başkanlığını da üstlenmişti. Yani birkaç özelliği var. Kılıçdaroğlu’yla Anıtkabir’e giden belediye başkanlarından biriydi bu arada. Tabii bunu çeşitli biçimlerde yorumlamak mümkün. Sen bu yorumlardan birini yaptın. Yani CHP artık elverişli bir enstrüman olmaktan çıktığı için ya da bazı CHP’li belediyeler üzerindeki baskıyı devam ettirmek ve belki önümüzdeki günlerde bazı transferleri zorlamak için… Çünkü bazı belediyeler için sadece CHP’de kalmak yetmiyor olabilir, iktidar operasyonlarından kurtulmak için AKP’ye geçmeleri gerekiyor olabilir. Dolayısıyla bu gerekçelerle yapılmış olabilir.
Ama tamamen bu gerekçeler dışında, demin T24 hadisesinde konuştuğumuz gibi, başka siyasi baskılar yaratmak için… Çünkü sadece belediye başkanı alınmıyor biliyorsun, orada birçok kişi birden gözaltına alınıyor. Çeşitli belediyelerde, belediye meclislerindeki sayısal tabloyu değiştirerek… Çoğunu İstanbul’da yaşadık, İstanbul’da yenileri de yapılıyor; Ataşehir’de yeni bir hamle yapıldı. Büyükşehir meclisinde durumun kritik olduğu söyleniyor. Dolayısıyla pek çok merkezde, sadece CHP’li ya da YENİ Partili belediye başkanlarını sıkıştırmak ya da operasyon mekaniğini herkes için bir Demokles kılıcı olarak sallamaya devam etmenin yanı sıra, siyasi aritmetiği değiştiren, bazı belediyelere tekrar el koyan ya da oralara tıpkı Üsküdar’da olduğu gibi, hiç de makul ve meşru yöntemler olarak kabul edilemeyecek müdahalelerle oraların yönetimini almak, sonra da bunu sanki seçim zaferi kazanmış gibi sunmak gibi şeyler de düşünülüyor olabilir. Mersin Büyükşehir’de meclis dengesi nasıl onu bilmiyorum ama böyle bir ayağı da olabilir.
Ama şu ortada: Hatırlarsan mutlak butlanın ilk günlerinde de konuşmuştuk. CHP’nin ve Kılıçdaroğlu’nun hem performansı hem tutabildiği taban itibariyle, AKP’nin operasyonlardan beklediği faydayı sağlayacak bir şey göstermediğini, dolayısıyla AKP’nin, Erdoğan’ın, belirli amaçlar için kullandığı aktörleri de çok kolay gözden çıkarabildiğini biliyoruz. Hatta o zamanlar Gürsel Tekin üzerine tartışırken, İstanbul İl Başkanlığı meselesinde bunu konuşmuştuk. Bu iktidarın kendisi dışında bazı aktörleri belirli amaçlarla kullandıktan sonra, onların bir daha kullanılamayacak, bir daha siyasi varlık gösteremeyecek kadar hırpalanarak bir kenara atıldığı örnekler hiç az değil.
Şimdi tabii bu illa bu örnekle birebir örtüşmeyebilir, ama tabir yerindeyse, bu iktidarla şu ya da bu biçimde dolaylı da olsa, bir ittifak sayılmasa bile, bir işbirliği içerisine girdiğiniz anda sanıldığı gibi siyasi riskler bitmiyor, tam tersine uzun dönemde çok daha tehlikeli sulara girmiş oluyorsunuz. Bu anlamda çok sayıda örnek var. Ama operasyon mekaniği açısından baktığınızda, işte mesela Eyüpsultan geldi, sırada başka belediyelere hamleler ya da böyle yönetim değişikliği sağlayabilecek sayısal müdahalelerin, önümüzdeki günlerde artacağını bekleyebiliriz.
Şu da bir ihtimal dahilindedir: Şimdi Kılıçdaroğlu bir reaksiyon verdi ama, açıkçası CHP çok kuvvetli bir itiraz da ortaya koymuş değil henüz. Sen de hatırlattın, Kılıçdaroğlu, YENİ Parti’ye geçen ve tutuklu pek çok insan için, tutukluluklarının siyasi gerekçesi olmadığını söyleyecek kadar ileri gitmişti. Oradan dönüp, şimdi iktidarın belediye operasyonlarına çok eleştiren bir pozisyon alması da kolay değil.
Ruşen Çakır: Bugün Mersin Büyükşehir Belediyesi’nin önünde konuşma yapmış ve pazartesi günü Vahap Seçer’in işinin başına dönmesini talep etmiş. Bakalım ne olacak. Bu arada CHP’den AKP’ye geçen Çerkezköy Belediye Başkanı bugün Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edilmiş Vahdettin Köşkü’nde. Bu gidenler de ayrı bir kalem tabii.
Fon krizi meselesine gelelim: Erdoğan ‘’çözüyoruz’’ dedi ama öyle kolay kolay çözüleceğe benzemiyor. Bir de bir kişi dışında fazla isim de çıkmadı siyasetçi olarak. Hayati Yazıcı’nın oğlunun malvarlığına tedbir konulmuştu, kaldırıldı. Fatma Betül Sayan Kaya’nın ifadesinin alındığını görmedim. Henüz bir resmi soruşturma açılmış değil, ama 450 bin kişiden bahsediliyor Kemal. Şöyle bir açıklama vardı: Bir milyon dahil, bir milyona yakın olan paraların, yatırılan paraların tamamının ödeneceği söyleniyor. Onun dışındakiler ne olacak, nasıl olacak bilmiyorum. Her halükârda epeyce buharlaşmış bir para var ortada ve birileri parasını alamayacak galiba, öyle gözüküyor.
Bir de Mustafa Sandal olayı var biliyorsun. Eşi 11 milyar lira tutarında bir kazançla çıkış yapmış fondan. Galiba kendisi Dubai’deymiş. Mustafa Sandal benim hiçbir şeyden haberim yok diyor ama nedir, ne derece doğrudur bilemiyorum. Mesela şimdi 11 milyarla yurt dışına giden kişinin o parasını devlet nasıl alacak? Herhalde o parayı Türkiye’de bankalarda tutmuyordur. Herhalde offshore’a, şuraya buraya aktarmıştır. Bence olayın siyasi yönünü deşmekte hiç aceleci olmayacaklar. Fatma Betül Sayan Kaya YENİ Parti’nin açıklamasıyla gitti ama ardından yeni isimler gelmeyecek gibi bir hava var gördüğüm kadarıyla.
Ama bir diğer yandan, bu 450 bin kişinin içerisinde büyük bir ihtimalle oranı tabii ki bilemiyoruz ama AK Parti seçmeni de var. Bir mağduriyet varsa onlar da mağdur olacaklar. Erdoğan bu krizi de çözeceklerini söylüyor ama çözeceklerine emin değilim. Fakat şuna eminim, çözmüş gibi yapacaklar ve çözülmediğini anlatmaya çalışanları susturmaya çalışacaklar. Nitekim, son dönemdeki sosyal medya yasaklarının ezici bir çoğunluğu fon krizi üzerine yazıp çizenler ki büyük ölçüde de bunlar tıpkı T24‘te söylediğimiz gibi ana akım isimler. Yani öyle marjinal, uç birtakım insanlar değil; adlarıyla haberdar eden, ekonomi yorumlayan isimler. Belli bir itibarı olan isimlere bile tahammül etmiyorlar. Bu durum aslında çok iktidarı zorlayabilecek bir şey.
Öte yandan, YENİ Parti dışındaki diğer muhalefet partileri neredeyse hiçbir şey yapmıyor sanki. Saadet Partisi, İYİ Parti, Anahtar Parti’yi de görüyorum, arada sırada küçük cümlelerle birkaç açıklama yapıyorlar, onun dışında pek bir şey yok. İlk başta eski bakanın, AKP Genel Başkan Yardımcısının ifşası gibi büyük bir olay bir daha yaşamadık, değil mi? Şimdi ne olacağını bekliyoruz. Devlet Denetleme Kurulu yürütecekmiş soruşturmayı DDK’nın başkanı da SPK yönetimindeymiş, istifa etmiş. Böyle acayip de bir durum var.
Kemal Can: Evet kendi dönemini denetlemek üzere göreve getirilmiş gibi oluyor. Geçen haftaki yayında da konuştuk bu krizin iktidarı ne kadar sarsacağını ki bu çok tartışmalı bir şey. Sen epey sarsıcı olacağını düşünüyordun. Çoğu kişi de benzer görüşte. Gerçekten bunu mümkün kılabilecek büyüklükte bir hadise olduğu da açık. Ama hadisenin büyüklüğü, tek başına olayın sahiden çok ciddi sonuçlar doğurup doğurmayacağını göstermeye yetmiyor, çünkü bu olay gerçekten büyük. Ama daha önce de son derece büyük olaylar yaşadık. Yani bu yaşanan kriz ya da bu krizden önce de yani şu bir iki senedir çok sert biçimde yaşanan yoksullaşma, ekonomik buhran tablosu, çok yüksek enflasyon. Daha önceki çok ciddi devalüasyonla kaybedilen büyük paralar, çok ciddi bir servet transferi… Bunların hepsi aslında daha önce bu ülkenin yaşadığı bazı krizlerden daha küçük olaylar değil. Yine AKP döneminin skandalları, geçmişin o çok meşhur İSKİ’ skandalından şundan bundan daha küçük değil aslında. İSKİ’deki para miktarı bile son derece sınırlıydı ama çok büyük etkiler yarattı. Artık bu etki mekanizması değişmiş durumda AKP iktidar döneminde.
Şimdi bu hadisenin büyük siyasi sonuçlar doğuracağı varsayımı birkaç teze dayanıyor. Bir tanesini sen işaret ettin; 450 bin civarında bir mağdur var. Bunların hepsi ne kadar mağdur bilmiyoruz. Ya da bunların hepsi ne kadar küçük tasarruflarıyla buralara girmiş ve ciddi sıkıntıya girmiş insanlar. Bilmiyoruz. Ama bu yükseklikte insan etkilenmişse ve bunun içerisinde çok büyük bir kısmının da AKP’ye yakın isimler olduğu düşünülürse, buradan bir reaksiyon çıkacağı varsayılıyor. Bu, teorik olarak da pratik olarak da doğru. Şimdi zaten bunu yatıştırmak için böyle birtakım adımlar atılıyor. Erdoğan’ın ‘’bir milyona kadar olanları ödeyin’’ talimatı var. Bu miktar, 450 binin önemli bir kısmını oluşturabilecek hakikaten küçük tasarruflarıyla buralara girmiş olanları nefes aldırabilir. Ve bu konuda hazine kaynaklarını kullanarak bu krizi atlatma konusunda hiç de tereddüt etmez. Çünkü bu hükümet daha önce 128 milyarı harcamış, dövizi tutabilmek için rezervleri kolaylıkla gözden çıkartmış, hamleler yapmış bir iktidar. Dolayısıyla kendini zora sokacak şeyi engelleyecek adımları, üstelik de kamu kaynaklarını kullanarak biraz yatıştırabilir.
Ama yine de tabii ki bir imaj kırılması hadisesi var. Senin de söylediğin gibi, orada da çok açık biçimde şunu görüyoruz: Birkaç tane isme, hatta o isimlerin de çok hırpalanmasına izin verilmeden, yani bahse konu eski bakan da ne sorguya çağrıldı ne iddia edildiği gibi parayı geri verdi, ne de şu anda herhangi birine ifade vermiş durumda. Dolayısıyla üzerine daha fazla gidileceğinin hiçbir işareti yok. ‘’Kim varsa sonuna kadar üzerine gidin’’ lafı var ya, o tamamen bir laf. Sonuçta ‘’sonuna kadar üzerine gitmek’’ denilen şey, hakikaten önce çağrılıp bir kere soru sorulmasıyla başlanması gereken bir süreç. Bunun hiçbir aşamada başladığını görmüyoruz. Fon yöneticileri falan gibi gözaltına alınıp tutuklananlar var. Ama Özgür Özel’in geçenlerde söylediği saadet zincirini kuran ve siyasi bağlantıları olan yapıyı deşifre etmeye dönük ya da onun deşifre olmasına izin verecek bir ortam yaratılmayacak. Bunu anlıyoruz.
Dolayısıyla bu ‘’çok mağduru var, onun için iktidara çok problem çıkartır’’ görüşü kendi başına güçlü bir argüman değil. Çünkü daha önceki bazı hamleleri de yine kendi tabanının ekonomik olarak büyük kayıplara uğramasına neden oldu. Mesela, sadece Erdoğan’ın Nas hamlesi bile binlerce AKP’li insanın daha yoksul hâle gelmesine neden oldu. Şu iki yıldır süren enflasyon sadece muhalefettekileri sarsan bir ekonomik problem değil. Buna benzer pek çok şey var. Onlar ne kadar etkiliyorsa, bu olay da elbette etkileyecektir.
Diğer tarafından bakalım; siyasi bağlantıları itibariyle eski bakan dışında ilk siyasi bağlantı olarak duran, yine eski bakan oldu. Bir anda devreden çıkartıldı ya da senin söylediğin gibi, yeni isimler onların yanına eklenmiş değil. Orada da bir derinleşme görülecek gibi durmuyor. Bunun bir arınma, özellikle AKP medyasında bazı isimlerin iddia ettiği gibi Erdoğan’a komplo gibi algılanıp bir temizleme hamlesine dönüşeceği iddiasının hiçbir işareti yok. Erdoğan çok kızgınmış, hesap soracakmış filan, bunların hiçbir işaretini görmüyoruz. İşin bir tarafı da o.
Üçüncü bir şey: Bu krizin reel sektöre ya da genel olarak ekonomiye verdiği zarar meselesi. O konuda da ekonomi elitlerinden hiçbir şey duyuyor değiliz. Tamam, bir takım ekonomi uzmanları, ekonomi yazanları bir şeyler söylüyor. Ama sen hiç iş çevrelerinden bu krizin ne kadar sarsıcı olduğunu ya da zaten çok iyi bildikleri bu borsa düzeninin daha önce nasıl işlediğine dair iki satır bir şey söyleyen, bir itiraz dile getiren herhangi birini duydun mu?
Ruşen Çakır: Bir de üstelik şöyle bir husus var biliyorsun. Fon krizi borsayı doğrudan çok olumsuz etkiledi ve borsadaki şirketlerin değeri birçok açıdan düştü. Herhalde onların şirketleri de bundan etkilendi.
Kemal Can: Ama bir ses duyuyor muyuz? Duymuyoruz. Dolayısıyla ben bütün bunları beraber düşündüğümde… Umarım yanılıyorumdur, umarım öyle olmaz. Umarım bu iş başka alanlardaki problemler gibi 3-5 feda, hatta feda bile yapılmadan… Aslında bu görevden affını isteyen birini kabul etmek ne kadar feda sayılır onu da bilmiyorum. Hatırlıyorsan 17-25 Aralık sürecinde birtakım bakanlar istifalarını verdiler, siyasetten çekildiler ama çok da bir şey olmadı.
Ruşen Çakır: Bazıları sonradan büyükelçi oldu.
Kemal Can: Büyükelçi oldu ama sonuçta onlar bile feda hamlesi sayılmaz. Feda dediğimiz şey hakikaten birini yargılanmak üzere sorumluluklarıyla birlikte tepkinin önüne atmaktır. Şu anda böyle bir şey yapılmış değil. Hatta tam tersi, iktidar yavaş yavaş ir taraftan yasaklarla insanları korkutup susturmaya başladı. Diğer taraftan da kendilerine sanki iftira atılmış gibi, bir komploya uğramışlar gibi birtakım savunmalar gelişiyor. ‘’Son günlerde iktidar içinde de bu konu tartışılmaya başlandı, o yüzden çok yıkıcı sonuçlar ortaya çıkabilir’’ iddialarının da o kadar güçlü bir şey olup olmadığından emin olmadığımı ekleyerek söyleyeyim. Olayın üzerinden henüz 2-3 hafta geçti, bundan sonraki aşamasında nasıl devam edecek bilmiyoruz. İddiaya göre özellikle YENİ Parti’nin elinde birtakım başka bilgiler var, onlar tekrar gündeme getirilecek deniyor. Onlar olduğunda nasıl sonuçlar çıkacak kestirmek zor. Ama böyle doz doz, ‘’bekleyin bakın, heybenin büyüğü geliyor’’ biçiminde bir ifşa stratejisinin bu tür olaylarda çok anlamlı olduğu kanaatinde değilim açıkçası.
Ruşen Çakır: Evet Kemal noktayı koyalım. Atladığımız bir şeyler muhakkak olmuştur. Çünkü işler çok yoğun gelişiyor. Meclis açıldı Bu yılki resepsiyon geçen seneye göre daha silikti. Başka ne var? Neyse sonuçta kafamız allak bullak oldu. Ama içimde bir his var; haftaya cuma günü konuşacak çok şey olacak. Sen stüdyoya geleceksin galiba.
Kemal Can: Bir aksilik olmazsa stüdyoda olacağım.
Ruşen Çakır: Tamam. Bu haftayı da böyle noktalıyoruz. İzleyicilerimize de çok teşekkürler. Haftaya buluşmak üzere, iyi günler.
