Mete Kaan Kaynar yazdı: Bir erken seçimi düşünmek

Winter is coming!”; Türkiye’deki Game of Thrones’un ilk bölümünün adı da olsa olsa “karakış” –seçimler– yaklaşıyor olurdu. En iyisi erken seçim ayazı basmadan bir senaryo kuralım ve yaklaşan taht oyunlarına biraz daha yakından bakalım.

Senaryo bu ya, yaklaşan seçimlerin olabilecek en geç tarihteki erken seçim olarak 30 Nisan 2028’de yapılması planlanmıştır. Bu seçimlerde Cumhur İttifakı’nın adayı Recep Tayyip Erdoğan’dır. Onun karşısında da tek bir muhalefet adayı yer almaktadır; hadi gelin bu adayın adına da muzaffer aday, zafer kazanacak aday, galip (gelecek) aday anlamında mansur aday diyelim. Senaryomuz gereği politik aktörlerden hiçbiri 2028’e kadar Darülbeka’ya ya da Darüssilivri’ye irtihal etmemiştir. Bir başka ifadeyle bu süreçte kimse vefat etmemiş ya da tutuklanmamıştır. Benzer şekilde 30 Nisan 2028 tarihine kadar seçimlerin Anayasa’nın 78. maddesine göre bir yıl ertelenmesini gerektirecek savaş vb. herhangi bir hukukî mazeret yaşanmamış; cumhurbaşkanlığı makamı vefat vb. nedenlerle boşalmamış, 45 gün içinde seçimlere (Anayasa m. 106) gidilmesine gerek duyulmamıştır.

Malûm, Anayasa’nın 77. maddesine ve 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu’nun 3/3. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri beş yılda bir, görev süresinin dolmasından önceki son pazar günü birlikte yapılır. Buna göre 2023 seçimleri esas alındığında olağan seçim tarihi 7 Mayıs 2028 Pazar günüdür. (Beş yıllık süre 14 Mayıs 2028’de dolduğu için bu tarihi olağan seçim günü sayanlar da var; ancak kanun, sürenin dolmasından önceki son pazarı esas aldığından yaygın kabul 7 Mayıs’tır.) Müstakbel seçim(ler) en geç, seçimlerin olağan tarihinden bir önceki pazar olan 30 Nisan 2028‘de yapılırsa, bir erken seçim -ya da hukukun diliyle konuşursak seçimler yenilenmiş– olacaktır. Bir erken seçim kararı, Anayasa’nın 116. maddesine göre, TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla (360 milletvekili) alınabilir. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, Cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde Cumhurbaşkanının bir kez daha aday olabilmesine imkân tanımaktadır. 

Seçim sath-ı mâili: Erken seçim kararı alındıktan sonra süreç nasıl işleyecek?

6271 sayılı Kanun’un 3/4. maddesindeki 60 günlük kural esas alındığında, TBMM’nin 30 Nisan 2028 seçimleri için yenileme kararını alabileceği son tarih 29 Şubat 2028 Salı günüdür. Çünkü 29 Şubat’tan sonraki 60. gün 29 Nisan Cumartesi’ye, bunu izleyen ilk pazar 30 Nisan’a rastlar. Karar bir gün sonra, 1 Mart’ta alınırsa 60. gün 30 Nisan Pazar‘a denk gelir; onu izleyen ilk pazar ise 7 Mayıs olur; ki bu tarih zaten olağan seçim günüdür. 1–7 Mart arasında alınacak her yenileme kararı seçimi 7 Mayıs’a, yani olağan tarihe denk getirir; seçimi gerçekten öne almayan böyle bir kararın Erdoğan’a yeniden adaylık yolunu açıp açmayacağı ise tartışmalıdır. Kısacası 29 Şubat, seçimi olağan tarihten öne alabilecek son karar günüdür. Yine de belirtmek gerekiyor ki, 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 8. maddesi, TBMM’nin yenileme kararıyla seçim tarihini de belirleyebileceğini düzenlediğinden, 60 günlük kuralın TBMM bakımından uygulanmasına ilişkin yorum farklılığı vardır. Biz –senaryomuz gereği– bu 60 günlük sürenin dikkate alındığını farz edelim. Ayrıca Anayasa’nın 94. maddesinin son fıkrasına göre TBMM Başkanı, oturumu yönetse de yönetmese de oy kullanamaz; oturumu yöneten başkanvekili de oy kullanamaz. Bu nedenle senaryomuzda 29 Şubat’taki oturumu TBMM Başkanının bizzat yönettiğini varsayıyoruz. Böylece Cumhur İttifakı’ndan başka bir başkanvekilinin de oy kullanma hakkı kaybolmayacak, 360 milletvekiline erişmek Cumhur İttifakı için bir oy bile olsa daha kolay olabilecektir.

O gün TBMM Başkanı riyasetinde toplanan Genel Kurul seçimlerin yenilenmesine karar verir ve YSK, oy verme gününün 30 Nisan 2028 olacağı şekilde seçim takvimini açıklar ve o meşhur tabirle Türkiye seçim sath-ı mâiline girer.

İzin verin yukarıdaki şemayı biraz açıklayayım: unutmadan, elbette ki 2028 için henüz yayımlanmış bir YSK takvimi yok. Aşağıdaki “örnek takvim” tarihlerini, YSK’nin 2023 seçimlerinde uyguladığı işlemlerin seçim gününe uzaklığını koruyarak 30 Nisan 2028’e uyarladım. Bunlar hesaplanmış senaryo tarihleridir; kesin YSK tarihleri değildir. YSK, takvimi belirlemeye ve kanunlardaki seçim sürelerini gerektiğinde kısaltmaya yetkilidir. (6271 sayılı Kanun m. 2/6 ve 3/7; 2839 sayılı Kanun m. 9.)

[1] Oy desteği ve transferler — 29 Şubat 2028’deki oylamaya kadar

Bu senaryoda Cumhur İttifakı’nın 332 sandalyesinden, oy kullanamayan TBMM Başkanı nedeniyle 331’i kullanılabilir kabul oyu olarak varsayılmıştır. Seçimlerin yenilenmesi kararı için 360 kabul oyu yeterlidir; ihtiyaç duyulan ilave oy 29’dur. Parti değiştirmek tek başına yeterli değildir; milletvekilinin oylamada kabul oyu vermesi gerekir. Destek ve transferlerin tamamlanması için kanunda ayrıca belirlenmiş bir tarih bulunmaz; belirleyici olan, oylamada 360 kabul oyunun sağlanmasıdır. (Anayasa m. 75 ve 116/1.)

[2] TBMM’nin seçimlerin yenilenmesi kararı — 29 Şubat 2028 Salı

Seçimlerin yenilenmesine ilişkin önergeler Anayasa Komisyonunda görüşülür. Komisyon raporu Genel Kurulda gündemdeki bütün konulardan önce görüşülerek açık oya sunulur. 331 + 29 = 360 kabul oyuyla karar alınır. Oturumu TBMM Başkanının yönettiği varsayılır. Başkan, yönetmediği oturumlarda da oy kullanamaz; başkanvekilleri ise yönetmedikleri oturumlarda oy kullanabilir. (Anayasa m. 94/son ve 116/1; TBMM İçtüzüğü m. 95.)

[3] Resmî Gazete’de ilan — Karardan itibaren 48 saat içinde; en geç 2 Mart 2028

Yenileme kararı, alındığı saatten itibaren 48 saat içinde Resmî Gazete’de yayımlanarak ilan edilir. Dolayısıyla 29 Şubat’ta alınan kararın ilanı, en geç 2 Mart’ta aynı saate kadar yapılmalıdır. Seçim gününün hesaplanmasında ilan tarihi değil, karar tarihi esas alınır. (6271 sayılı Kanun m. 3/4.)

[4] YSK seçim takvimi — Kararın ardından; örnek takvim başlangıcı 4 Mart 2028

YSK, seçim takvimini kendiliğinden belirleyerek ilan eder. 4 Mart, 2023 takviminin seçim gününe göre uyarlanmasından çıkan örnek başlangıçtır; YSK’nin kararını mutlaka bu gün alması gerektiği anlamına gelmez. (Anayasa m. 79; 6271 sayılı Kanun m. 3/7 ve 2/6; 2839 sayılı Kanun m. 9.)

[5] 4A · Aday başvuruları — Örnek takvim: 5–26 Mart 2028

Cumhurbaşkanı adaylığı başvuruları 5 Mart’ta başlar; siyasi partilerin başvuruları 9 Mart’ta, seçmenlerin aday gösterme imzaları 8–13 Mart arasında toplanır. Milletvekili aday listelerinin YSK’ye ve bağımsız aday başvurularının ilgili il seçim kuruluna verilmesi için örnek son tarih 26 Mart olur. (6271 sayılı Kanun m. 7, 8 ve 8/A; 2839 sayılı Kanun m. 20–21.)

[6] 4B · Seçmen listeleri — Örnek takvim: 6–29 Mart 2028

Muhtarlık bölgesi askı listeleri 6 Mart’ta askıya çıkarılır; askı ve ilk itiraz dönemi 19 Mart’ta sona erer. İtirazlar ve kayıt düzeltmeleri tamamlanarak yurtiçi ve yurtdışı seçmen kütükleri 29 Mart’ta kesinleştirilir. (298 sayılı Kanun m. 33, 39–40 ve 122–124.)

[7] 5A · İnceleme ve itiraz — Örnek takvim: 14 Mart–5 Nisan 2028

Cumhurbaşkanı geçici aday listesi 14 Mart’ta yayımlanır; itirazlar sonuçlandırılarak kesin liste 17 Mart’ta ilan edilir. Milletvekili geçici aday listeleri 1 Nisan’da, inceleme ve itirazların ardından kesin listeler 5 Nisan’da yayımlanır. (6271 sayılı Kanun m. 9–10; 2839 sayılı Kanun m. 20 ve 22–24.)

[8] 5B · Sandık hazırlığı — Örnek takvim: 29 Mart–30 Nisan 2028

Seçmenlerin oy verecekleri yer ve sandıklar 29 Mart’ta belirlenir. Sandık kurullarının oluşumu 18 Nisan’da tamamlanır; görevlilerin eğitimi ve malzemelerin hazırlanması seçim gününe kadar sürer. (298 sayılı Kanun m. 22–24, 43 ve 74.)

[9] 6A · Kura ve basım — Örnek takvim: 18 Mart–5 Nisan 2028 ve sonrası

Cumhurbaşkanı adaylarının pusuladaki yerleri 18 Mart’ta, ittifakların ve siyasi partilerin yerleri 25 Mart’ta, bağımsız milletvekili adaylarının sıraları 4 Nisan’da kurayla belirlenir. Pusulaların basım ve dağıtımı 5 Nisan’da başlar. (6271 sayılı Kanun m. 15; 2839 sayılı Kanun m. 26–27.)

[10] 6B · Yurtdışı ve gümrük — Örnek takvim: 13–30 Nisan 2028

Yurtdışı temsilciliklerde ve gümrük kapılarında oy verme 13 Nisan’da başlar. Temsilciliklerde oy verme 25 Nisan’da tamamlanır; her temsilcilikte bu aralığın tamamında sandık kurulması gerekmez. Gümrüklerde oy verme, 30 Nisan’da yurtiçindeki oy verme bitiş saatine kadar sürer. (298 sayılı Kanun m. 94/A, 94/C ve 94/E.)

[11] Propagandanın sona ermesi — 29 Nisan 2028 Cumartesi, saat 18.00

30 Nisan seçim tarihi korunduğunda propaganda 29 Nisan saat 18.00’de sona erer. Cumhurbaşkanı seçiminin propaganda dönemi kesin aday listesinin ilanıyla, örnek takvimde 17 Mart’ta başlar. 298 sayılı Kanun’un 49. maddesindeki dönem ise 20 Nisan sabahı başlar. Bu işlemler diğer hazırlıklarla eş zamanlı yürür. (6271 sayılı Kanun m. 13; 298 sayılı Kanun m. 49.)

 [12] 30 Nisan 2028 Pazar — Seçimler gerçekleştirilir.

29 Şubat’taki karardan sonraki 60. gün 29 Nisan, onu izleyen ilk pazar 30 Nisan’dır. (Anayasa m. 116/1; 6271 sayılı Kanun m. 3/4.)

Şimdi bu şemanın ilk kutusuna (Oy Desteği ve Transferler kutusuna) dönmemiz gerekiyor. Çünkü her şey Cumhur İttifakı’nın ihtiyacı olan bu 29 oyu nasıl devşireceğinde kilitleniyor. Eğer TBMM’de bir erken seçim kararı alınamazsa ya da erken seçim kararı için TBMM toplanır da gerekli 360 “Evet” oyu sağlanamazsa seçimler yenilenmemiş olur ve -Cumhurbaşkanı da yenileme kararı almazsa- olağan tarihinde, bir hafta sonra 7 Mayıs 2028’de yapılır. Bu durumda Erdoğan aday olamaz. Erdoğan’ın kendisinin alacağı bir yenileme kararı da bu kapıyı açmaz; çünkü Anayasa bir defa daha aday olabilme imkânını yalnız Meclisin yenileme kararına bağlamıştır (m. 116/3).

Şimdi biraz da bu alternatifler üzerinde duralım. Erdoğan ihtiyacı olan 29 oyu nasıl alabilir?

Erken seçim kararı alınabilir mi? 29 oy nereden, nasıl bulunacak?

Yukarıdaki senaryo, TBMM’nin erken seçim kararını alabileceği en geç tarih olan 29 Şubat 2028 Salı günkü birleşiminde, Cumhur İttifakı’nın ihtiyacı olan 29 oyu devşirebildiği varsayımından hareket ediyordu. Peki bu tarihe -söz temsili 29 Şubat’a bir hafta ya da birkaç gün kalana- kadar Meclis aritmetiğinde bir değişiklik olmadığını, bu konudaki bütün parti pazarlıklarının ve/veya bağımsız transferlerin (ya da parti değiştirme/transfer şeklinde olmasa da farklı partilere üye milletvekillerinin bireysel olarak erken seçim için “Evet” oyu kullanmalarının) tam da 29 Şubat’a ramak kala (22–29 Şubat 2028 haftasında) gerçekleştiğini varsayalım. Alternatiflere bakalım:

Genel kural: Parti destekleri ile bireysel transferlerin toplamı 29 veya üzerindeyse karar alınır. Aynı milletvekili iki kez sayılmaz; başlangıçtaki 331 oydan her kayıp, gerekli ilave oy sayısını bir artırır. Tablo siyasi destek öngörüsü değil, varsayımsal oy hesabıdır; sayılar 20 Ekim 2026 tarihli sandalye dağılımına dayanır. (Anayasa m. 116/1.)

Yukarıdaki ihtimaller demeti de gösteriyor ki, Erdoğan’ın, ihtiyaç duyduğu 29 milletvekilinin desteğini elde etmesi pek düşük bir ihtimal değil; ancak, 29 oyun çantada keklik olduğunu söylemek de zor. Aynı durum muhalefet için de geçerli: “Erdoğan nasıl olsa bu Meclis’ten erken seçim kararı çıkartamaz!” rahatlığına kapılmamak ama bunun zor bir ihtimal olduğunu da unutmamak lâzım.

Şöyle bir genel değerlendirme yapmak akıldışı değil: Bütün bu ihtimalleri birlikte düşündüğümüzde, Cumhur İttifakı’nın ihtiyaç duyduğu 29 oyu bulamaması, bugünkü siyasi tutumların değişmediği varsayımı altında, bir adım daha önde görünüyor. Ancak buradan Erdoğan’ın önündeki Meclis yolunun kapandığı sonucunu çıkarmak da acelecilik olur. Çünkü parlamentodaki oy hesabının kendine özgü bir özelliği var: Muhalefetin yenileme kararını engelleyebilmesi için farklı partilerin ve milletvekillerinin ret tutumlarını birlikte koruması gerekirken, iktidarın yeterli büyüklükte tek bir grupla anlaşması bütün hesabı değiştirebilir. Yeni Parti’nin ve İYİ Parti’nin bugünkü tutumlarına bakarak desteklerini düşük ihtimal olarak görmek, diğer yolları kendiliğinden kapatmıyor. DEM Parti’nin desteği belirsizliğini koruyor; belirleyici olabilmesi de bu desteğin yüksek ihtimal olduğu anlamına gelmiyor. CHP’nin açıklanmış bir destek taahhüdünün bulunmaması da bu kapının kesin olarak kapandığı anlamına gelmiyor. Üstelik herhangi bir partinin bütün milletvekillerinin desteği şart değil; farklı partilerden gelecek kısmi destekler ve bireysel transferler de aynı sonuca ulaştırabilir. Yalnız, matematikte yan yana kolayca yazdığımız sayıların siyasette bir araya gelmesinin bir bedeli, gerekçesi ve seçmene anlatılması gereken bir hikâyesi var. İYİ Parti’nin 27 oyunun yanına iki bireysel transfer eklemek kâğıt üzerinde kolay; önce o 27 oyun neden verileceğini açıklamak gerekiyor. Benzer şekilde, son haftada 29 bireysel transferin gerçekleşmesi, çok sayıda ayrı kararın kısa sürede aynı yönde oluşmasını gerektirdiği için daha zor görünüyor.

Burada son hafta açıklanan anlaşmayla son hafta kurulan anlaşmayı da ayırmalıyız: Aylarca sürdürülen görüşmelerin sonucu, oylamadan bir gün önce kamuoyuna duyurulabilir. Dolayısıyla 22 Şubat’a kadar sandalye dağılımının değişmemiş olması, kapalı kapılar ardında hiçbir hazırlık yapılmadığını göstermez. Bütün bunlar nedeniyle bugün savunulabilecek değerlendirme, 29 oyun bulunamamasının biraz daha olası olduğu, fakat yeterli büyüklükte bir siyasi anlaşmanın bu görünümü hızla tersine çevirebileceğidir. Buna yüzde 60’a yüzde 40 gibi oranlar vermek ise elimizde bulunmayan bir ölçümün kesinliğini ödünç almak olur. Önümüzdeki mesele, çok sayıda aritmetik ihtimalin hangi siyasi koşullarda gerçek bir anlaşmaya dönüşebileceği ve muhalefetin bu koşullar karşısında tutumunu ne ölçüde koruyabileceğidir.

Ya seçimden sonra: Bir melhame-i intihab, bir politik armagedon mu, bir apokaliptik zafer mi?

Türkçesi mi? Seçim sonuçları Erdoğan için de rakibi için de bir ya herro ya merro! seçimi mi olacak: Ya mevcut iktidar ya da toplumsal muhalefet için kaçınılmaz bir kıyamet seçimi? İşte o da o kadar net değil. Çünkü seçim sonuçları da siyah ve beyaz olarak nitelendirilemeyecek kadar çeşitli. Son olarak da buna bakalım.

Seçimler yapıldı, oylar sayıldı. Peki kim kazandı? Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin aynı gün yapılması, bu sorunun cevabını kendiliğinden tekleştirmiyor. Seçmen, Cumhurbaşkanlığını bir tarafa, Meclis çoğunluğunu başka bir tarafa verebilir. Bir adayın Cumhurbaşkanı seçilmesini isterken onun partisinin Mecliste çoğunluk oluşturmasını istemeyebilir. Dolayısıyla seçim gecesi Cumhurbaşkanlığını kimin kazandığını öğrendiğimizde, önümüzdeki dönemin nasıl yönetileceğini henüz bütünüyle öğrenmiş olmayacağız. Bunun için Meclisin dağılımına, daha da önemlisi hangi partilerin hangi konularda birlikte hareket edebileceğine bakmamız gerekecek.

Mevcut anayasal düzenin değişmediğini varsayarak ilerlediğimizde, önümüzde altı temel ihtimal bulunuyor. Bunların her biri, farklı bir siyasi iklime kapı açıyor. Ancak önce şu ayrıntıyı aklımızda tutalım: Cumhurbaşkanlığı seçimini kazanmakla Meclis çoğunluğunu kazanmak farklı yetkiler sağlıyor. Cumhurbaşkanı yürütmeyi yönetiyor; Meclis kanun yapıyor, bütçeyi görüşüyor ve anayasal denetim yollarını kullanıyor. Seçim sonucunda bu yetkiler aynı siyasi tarafta toplanabileceği gibi farklı taraflar arasında da dağılabilir. (Anayasa m. 7–8, 87 ve 104.)

• İlk ihtimal, Erdoğan’ın Cumhurbaşkanlığını, onu destekleyen partilerin de Meclis çoğunluğunu kazanması. Bu, mevcut iktidarın devamı için en rahat sonuç olur. Erdoğan yardımcılarını ve bakanlarını belirlerken, Meclisteki çoğunluk da yönetimin ihtiyaç duyduğu kanunların çıkarılmasını ve bütçenin kabulünü kolaylaştırabilir. İktidarın seçim sonucunu kendi politikalarının onaylanması olarak sunacağını düşünmek zor değil. Bunun ardından daha uzlaşmacı bir dil mi benimseyeceği, yoksa aldığı desteği daha sert bir yönetimin gerekçesi mi yapacağı ise sandık sonucundan otomatik olarak çıkmaz. Burada çoğunluğun büyüklüğü de önemlidir: Birkaç milletvekiline dayanan çoğunlukta küçük ortakların itirazı ciddi bir mesele hâline gelebilirken, geniş ve birlikte hareket eden bir çoğunluk Cumhurbaşkanına daha rahat bir hareket alanı sağlar. Yine de Mecliste çoğunluk sahibi olmak, Anayasa’nın sınırlarını ortadan kaldırmaz. (Anayasa m. 87, 104 ve 106.)

• İkinci ihtimal, Erdoğan’ın kazanması, fakat Mecliste karşısındaki partilerin çoğunluk oluşturması. Bu durumda Cumhurbaşkanlığı Erdoğan’da kalırken, kanun yapma gücü bakımından karşısında başka bir siyasi irade bulunur. Ancak buradan eski parlamenter sistemin alışkanlığıyla hükümetin düştüğü sonucunu çıkarmayalım. Bugünkü sistemde Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları Cumhurbaşkanı atıyor; kabinenin göreve başlayabilmesi için Meclisten güvenoyu alması gerekmiyor. Dolayısıyla muhalefet Meclisi kazandı diye Erdoğan’ın yerine hükümet kuramıyor veya ona kendi istediği bakanları atayamıyor. (Anayasa m. 106.) Buna karşılık Erdoğan da seçimden önceki rahatlıkla kanun çıkarılmasını bekleyemiyor. Karşılıklı anlaşmaların, geri gönderilen kanunların ve yetki tartışmalarının daha fazla gündeme geldiği bir dönem başlayabilir. Taraflar birlikte çalışmayı öğrenirse bir denge, birbirlerini sürekli engellemeye yönelirlerse uzayan bir çekişme ortaya çıkar.

• Üçüncü ihtimal, Erdoğan’ın Cumhurbaşkanlığını kazanmasına rağmen Mecliste hiçbir tarafın kalıcı çoğunluk sağlayamaması. Burada küçük partilerin ve birkaç milletvekilinin ağırlığı artar. Bir düzenlemenin kabulü için destek veren parti, başka bir düzenlemeye karşı çıkabilir. Ekonomiyle ilgili bir kanunda kurulan anlaşma, eğitim veya dış politika konusunda devam etmeyebilir. Bu tablo, Meclisin mutlaka çalışamayacağı anlamına gelmez; farklı konularda farklı çoğunluklar kurulabilir. Ancak siyaset, sürekli destek arayışının etrafında dönmeye başlayabilir. Bireysel transferler, parti içi ayrışmalar ve küçük ortakların talepleri daha görünür hâle gelir. Erdoğan yürütme görevini sürdürürken, programının kanun gerektiren bölümleri için her defasında yeterli desteği bulmak zorunda kalabilir. (Anayasa m. 87, 96 ve 106.)

• Dördüncü ihtimal, Erdoğan’ın rakibinin Cumhurbaşkanlığını, onu destekleyen partilerin de Meclis çoğunluğunu kazanması. Bu, değişim isteyenler bakımından en geniş imkânı sağlayan sonuçtur. Yeni Cumhurbaşkanı yönetim kadrosunu belirlerken, Meclisteki destekçileri de vaat edilen değişikliklerin kanuni altyapısını hazırlayabilir. Fakat Erdoğan’a karşı birlikte seçime girmiş olmak, seçimden sonra bütün meselelerde aynı düşünmek anlamına gelmez. Ekonominin nasıl yönetileceği, sosyal hakların nasıl genişletileceği, Kürt meselesinde hangi adımların atılacağı veya dış politikada nasıl bir yol izleneceği gündeme geldiğinde ortakların ayrılıkları belirginleşebilir. Bu nedenle seçim gecesinin ortak sevincini, sonraki yılların ortak yönetimine dönüştürecek bir anlaşmaya ihtiyaç vardır. Üstelik Cumhurbaşkanlığının el değiştirmesi ve Meclis çoğunluğunun kazanılması, parlamenter sisteme kendiliğinden dönüş sağlamaz. Bunun için ayrıca anayasa değişikliği gerekir. (Anayasa m. 175.)

• Beşinci ihtimal, Erdoğan’ın Cumhurbaşkanlığını kaybetmesi, fakat Cumhur İttifakı’nın Meclis çoğunluğunu kazanması. Böyle bir sonuçta yeni Cumhurbaşkanı yürütmeyi devralır; önceki iktidar partileri ise Mecliste güçlü kalır. Yeni Cumhurbaşkanı kendi yardımcılarını ve bakanlarını atayabilir; Cumhur İttifakı Meclis çoğunluğuna dayanarak ona kendi kabinesini dayatamaz. (Anayasa m. 106.) Buna karşılık yeni yönetimin kanun gerektiren vaatleri, karşısındaki çoğunlukla anlaşmaya bağlı hâle gelebilir. Seçmene değişim sözü veren Cumhurbaşkanı ile önceki politikaları savunan Meclis çoğunluğu arasında ciddi gerilimler doğabilir. Bu gerilim, anlaşmalarla yönetilebileceği gibi tarafların her sorumluluğu birbirine yüklediği bir mücadeleye de dönüşebilir. Yeni Cumhurbaşkanı Meclisin değişimi engellediğini, Meclis çoğunluğu ise kendi seçmenlerinin taleplerini koruduğunu söyleyebilir.

• Altıncı ihtimal, Erdoğan’ın kaybetmesi ve Mecliste hiçbir tarafın kalıcı çoğunluk oluşturamaması. Yeni Cumhurbaşkanı bu durumda değişim için toplumsal destek almış, fakat programını kanunlara dönüştürecek hazır bir Meclis çoğunluğu bulamamış olur. Bazı düzenlemelerde geniş destek sağlanırken bazıları ertelenebilir veya daraltılabilir. Bu yapı, farklı kesimlerin görüşlerini dikkate alan daha müzakereci bir siyasete imkân verebilir. Fakat sürekli kısa vadeli anlaşmalarla ilerlenirse değişim yavaşlayabilir; seçimde yükselen beklentiyle yapılanlar arasındaki mesafe büyüyebilir. Yeni yönetimin başarısı, yalnız Cumhurbaşkanlığını kazanmış olmasına değil, farklı partilerle sürdürülebilir çalışma ilişkileri kurabilmesine de bağlı olur.

Bu ihtimalleri değerlendirirken Meclisin elindeki sayıları da doğru okumamız gerekiyor. Siyasi dilde 301 ve üzeri sandalye, çoğunluk olarak anılıyor. Ancak her kanunun çıkarılması için mutlaka 301 kabul oyu aranmıyor. Olağan kararların alınmasında genel kural, toplantıya katılanların yarısından fazlasının aynı yönde oy kullanması; karar yeter sayısının da 151’in altına düşmemesi. Dolayısıyla 301 sandalyesi bulunmayan bir siyasi taraf da belirli oylamalarda kanun çıkarabilir. Ayrıca sandalye sayısıyla kullanılabilecek oy sayısı aynı şey değil: TBMM Başkanı oy kullanamıyor. Özellikle sınırdaki çoğunluklarda bu ayrıntı önem kazanıyor. (Anayasa m. 94 ve 96.)

Cumhurbaşkanının kanunları geri gönderme yetkisi de Meclisin tamamen etkisiz kalacağı anlamına gelmiyor. Cumhurbaşkanının geri gönderdiği olağan bir kanun, Mecliste 301 kabul oyuyla aynen kabul edilirse yayımlanması gerekiyor. Bütçe kanunları ise bu geri gönderme yetkisinin dışında tutuluyor. (Anayasa m. 89.) Öte yandan Cumhurbaşkanı, Meclisle anlaşamadığı her konuda kararname çıkararak sorunu aşamıyor. Kararname yetkisinin konu bakımından sınırları bulunuyor; kanunla kararname çatıştığında kanun uygulanıyor ve Meclisin aynı konuda kanun çıkarması kararnameyi hükümsüz hâle getiriyor. (Anayasa m. 104/17.) Bu nedenle farklı tarafların Cumhurbaşkanlığını ve Meclisi kazandığı bir sonuçta, iki tarafın da diğerini bütünüyle yok sayması kolay değil.

Bütçe meselesi de sıkça sanıldığı gibi işlemiyor. Meclisin bütçeyi kabul etmemesi, Cumhurbaşkanının görevden düşmesi veya ertesi sabah devletin bütün ödemelerinin durması sonucunu doğurmuyor. Bütçe zamanında yürürlüğe giremezse geçici bütçe çıkarılması; o da çıkarılamazsa önceki yılın bütçesinin yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanması öngörülüyor. (Anayasa m. 161.) Bu düzenleme, bütçe çatışmasının siyasi önemini ortadan kaldırmıyor; fakat Meclis çoğunluğunun bütçeyi reddederek yönetimi kendiliğinden düşürebileceği düşüncesini geçersiz kılıyor.

Daha büyük değişikliklere gelindiğinde ise 360 ve 400 oy eşikleri önem kazanıyor. Anayasa değişikliğinin kabulü için en az 360 kabul oyu gerekiyor. Değişiklik 360–399 oyla kabul edilmişse, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilmediği takdirde halkoylamasına sunulması zorunlu. 400 ve üzeri kabul oyunda halkoylaması zorunlu olmaktan çıkıyor; ancak Cumhurbaşkanı yine de halkoylamasına başvurabiliyor. (Anayasa m. 175.) Dolayısıyla seçim sonrası 310 milletvekilinin üzerinde anlaşabildiği bir reform programıyla, 400 milletvekilinin desteklediği bir sistem değişikliği aynı hareket alanını sağlamıyor. Seçim zaferinin büyüklüğünü yalnız oy oranlarından okuyamayız; hangi düzenleme için kaç milletvekilinin birlikte hareket edebildiğine de bakmalıyız.

Son olarak, Cumhurbaşkanlığı ile Meclis arasındaki anlaşmazlığın seçimlerin yenilenmesini gündeme getirmesi mümkün. Meclisin bunun için 360 kabul oyu bulması gerekiyor. Cumhurbaşkanı da yenileme kararı verebiliyor; her iki durumda Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri birlikte yenileniyor. Yani Cumhurbaşkanı, yalnız Meclisi seçime gönderip kendi görev süresini olduğu gibi koruyamıyor. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiş Cumhurbaşkanının ise yenileme kararı alması yasaklanıyor. (Anayasa m. 105 ve 116.) Bu nedenle yeniden seçime gitmek, taraflardan birinin hiçbir bedel ödemeden kullanabileceği bir çıkış yolu sayılmaz. Sandık sonuçları siyasi gücün kimler arasında dağıldığını gösterecek; o gücün uzlaşma, değişim veya sürekli çatışma üretmesini ise seçimden sonra yapılacak tercihler belirleyecek.

EK — TBMM sandalye dağılımı (20.10.2026)

Kaynak: Anadolu Ajansı, 20 Ekim 2026, “TBMM’de sandalye dağılımı değişti”.

EK — 360 oya ulaşmak için örnek hesaplar

Aritmetik notu: 331 kullanılabilir başlangıç oyu varsayılmıştır.