İSTANBUL (Medyascope) – Gazeteci ve yazar İslam Özkan’ın sunduğu Dünya Alem programında, Doğu Akdeniz’de yeniden hareketlenen jeopolitik dengeler, Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatının Libya Temsilciler Meclisi tarafından onaylanması, bölgedeki enerji rekabeti ve Kıbrıs barış müzakerelerinin son durumu masaya yatırıldı. Programa Londra Ekonomi Okulu (LSE) Avrupa Enstitüsü Yunanistan ve Kıbrıs Çalışmaları Merkezi araştırmacısı Dr. Sinem Arslan ile Kıbrıslı gazeteci-yazar ve eski Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Hasan Erçakıca konuk oldu. Uzmanlar, bölgedeki ittifakların Türkiye aleyhine genişlediğine dikkat çekerken, Kıbrıs müzakerelerinde köklü bir çözümden ziyade yalnızca “iletişim kanallarını açık tutma” çabasının yürütüldüğü görüşünde birleşti.
Libya mutabakatı ve bölgesel ittifaklar
Dr. Sinem Arslan, Türkiye’nin son dönemde Bingazi yönetimiyle diplomatik ilişkilerini geliştirme çabasının bu süreçte rol oynadığını ancak onayın yalnızca Ankara’nın başarısı olarak okunmaması gerektiğini belirtti. Arslan, “Bu anlaşma, Libya’nın kendi deniz yetki alanlarını ve stratejik çıkarlarını koruyor. Ayrıca Temsilciler Meclisi’ndeki liderlik değişikliği de bu kararda etkili oldu” değerlendirmesinde bulundu. Anlaşmanın Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı’nın (TPAO) bölgedeki lisans ve arama faaliyetleri için zemin oluşturduğunu ifade eden Arslan, madalyonun diğer yüzünde ise bölgesel gerilimlerin tırmandığına dikkat çekti. Akdeniz’de Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ekseninde gelişen iş birliğine karşı Türkiye-Libya hattının oluşmasının komşuluk ilişkilerini zedelediğini ve Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerini daha da çetrefilli hâle getirdiğini vurguladı.
Hasan Erçakıca ise Libya’daki iki yapının da uluslararası hukukta tam anlamıyla egemen devletler değil, de facto (fiilî) yönetimler olduğuna işaret ederek anlaşmanın tek başına Doğu Akdeniz sorunlarını çözmeye yetmeyeceğini savundu. “Malta’dan doğuya uzanan havzada Libya, Tunus, Mısır, İsrail, Suriye, Lübnan, Kıbrıs ve Türkiye’nin masaya oturup hakça bir paylaşım yapması şarttır” diyen Erçakıca, GKRY lideri Nikos Hristodulidis’in 10 yıl önce başlattığı “üçlü ittifaklar” stratejisinin bugün meyvelerini verdiğini söyledi. Rum yönetiminin AB üyeliğini bir kaldıraç gibi kullanarak Mısır, Ürdün ve İsrail gibi ülkeler için Brüksel nezdinde lobi yaptığını hatırlatan Erçakıca, “Bugün Türkiye, bölgedeki muteber devletler sisteminin dışında kalarak yalnızca Libya ve Suriye ile idare etmek durumunda bırakıldı. Kurulan bu ittifaklar doğrudan Türkiye karşıtı bir blok oluşturuyor” dedi.
Dr. Arslan da GKRY Dışişleri Bakanı Konstantinos Kombos’un son dönemde Fransa, ABD, Mısır, Körfez ülkeleri ve hatta Suriye ile bile diplomatik ve askerî anlaşmalar imzalayarak Türkiye’yi çevreleyen bir ağ ördüğünü sözlerine ekledi. Ancak Arslan, iki hafta önce LSE’de ağırladıkları Yunanistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Aleksandra Papadopoulou’nun “Türkiye ile iyi ilişkiler istiyoruz ancak Türkiye’nin egemenliği altında bir bölge değil, eşit ilişkiler talep ediyoruz” sözlerini aktararak, hem Ankara’nın hem de Atina’nın sıcak bir çatışmadan kaçınma eğiliminde olduğunu kaydetti.
KKTC’nin statüsü ve 1960 Anayasası vurgusu
Programda, Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon yatakları ve enerji denklemi karşısında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin bağımsız bir politika izleyip izleyemeyeceği sorusu da tartışıldı. Hasan Erçakıca, KKTC hükümetlerinin uluslararası tanınırlığı olmadığı için masada bağımsız bir aktör olarak yer alamadığını belirtti.
Erçakıca, Türk tarafının 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası’ndan doğan kurucu ortaklık ve veto haklarını terk ederek yalnızca de facto ayrılığı yasallaştırmaya çalışmasının stratejik bir hata olduğunu savundu: “Türkiye ve Kıbrıslı Türkler, 1960 Anayasası’nın kendilerine verdiği dış politika ve savunma alanındaki veto haklarını unutup, tanınmayan ayrı bir devlet tezine yöneldi. Bugün kimse KKTC’yi muhatap alıp münhasır ekonomik bölgeleri konuşmuyor. İç politikada kahramanlık edebiyatı yapmakla diplomasi yürütülemez.”
Dr. Arslan da uluslararası hukukta ayrılıkçı yapıların ayrıldıkları devletin onayı olmadan tanınmasının mümkün olmadığını hatırlatarak, KKTC’nin tanınmasının bile nihayetinde Rum yönetiminin onayına tabi olduğunu ifade etti. Arslan ayrıca, geçmişte eski Cumhurbaşkanı Mustafa Akıncı’nın hidrokarbonlar konusunda Rum tarafına ortak komite kurulmasını teklif ettiğini ancak bu yapıcı adımın Rum liderliği tarafından reddedildiğini hatırlattı.
Kıbrıs müzakerelerinde “çantayı alıp gitme” tehdidi ve güvensizlik
Kıbrıs’ta yeniden hareketlenen diplomasi trafiği ve Birleşmiş Milletler (BM) gözetimindeki görüşmeler de programın ana gündem maddelerindendi. Hasan Erçakıca, KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’ın seçilmeden önce hazırladığı ve 2024 yılında BM çevrelerine sunduğu “dört maddelik metodolojinin” Rum tarafınca kabul görmediğini aktardı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in ise geçiş kapılarının açılması, mayınların temizlenmesi ve karma evliliklerden doğan çocukların vatandaşlık sorunları gibi başlıkları içeren yedi maddelik “güven artırıcı önlemler” paketini devreye soktuğunu belirten Erçakıca, sürecin tıkanma noktasına geldiğini söyledi. Geçtiğimiz hafta BM Genel Sekreteri’nin Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin’in “Pazartesi günü bir ilerleme olmazsa çantamı alır giderim” resti üzerine, 9 Kasım’da Hristodulidis ve Erhürman’ın bir araya gelerek iki yeni geçiş noktası ve mayın temizliği konusunda sınırlı bir uzlaşıya vardığını belirten Erçakıca, “Ortada kapsamlı bir barış müzakeresi yok. Şu an yürütülen şey sadece ilişkiyi tamamen koparmama çabasıdır” ifadelerini kullandı.
