İSTANBUL (Medyascope) – Dünya Alem’in bu bölümünde İslam Özkan’ın konukları araştırmacı-yazarlar Sadık Usta ve Metin Kayaoğlu, Aydınlanma düşüncesini, Marksizm’in tarihsel gelişimini ve laiklik ilkesini değerlendirdi.
Marksist perspektifte din nasıl ele alınır? Dünya Alem’de bu hafta İslam Özkan, konukları Sadık Usta ve Metin Kayaoğlu ile Marksizm’in aydınlanma düşüncesiyle ilişkisini ele aldı. Kayaoğlu, Fransız düşünür Louis Althusser’in sözlerine atıfta bulunarak Marksizm’in Aydınlanmadan doğmasına rağmen onun sınırlarını aştığını söyledi:
“Marksizm, Aydınlanmanın istenmeyen çocuğudur. Aydınlanma öncesi skolastisizm olduğu gibi, Aydınlanma sonrası pozitivizm, postmodernizm ve neoliberalizm de kendi skolastisizmini yaratmıştır. Eğer Aydınlanmanın temel tezi doğruysa, bizim sadece iyi birer Aydınlanmacı olmamız yeterlidir; Marksizme gerek yoktur.”
“Marx, aydınlanmayı reddetmedi, içererek aştı”
Sadık Usta, Marx’ın aydınlanma mirasını reddetmediğini, bu mirası sınıf mücadelesi perspektifiyle ileri taşıdığını vurguladı:
“Bir şeyi içermek, önce onu olumlamak demektir. Aydınlanma, insanın skolastik düşünceden, toprak ağalarının ve monarşilerin baskısından kurtulması için zorunlu bir politik özgürleşme hamlesiydi. Kant, hiyerarşilere ve insanı ezen her türlü otoriteye karşı aklı savundu. Ancak Marx şunu gördü: Burjuvazi feodalizmi yıkarken kendi sınıf egemenliğini kurdu. Dolayısıyla siyasi özgürlük yetmez; bunun sınıfsız toplum hedefiyle, yani maddi ve ekonomik özgürlüklerle tamamlanması gerekir.”
Tartışmada Marx’ın düşüncelerinin Marksist teori açısından eleştirilip eleştirilemeyeceğine de değinildi. Kayaoğlu, Marksizmin değişmez bir düşünce sistemi olarak ele alınmasına karşı çıkarak, “Evet, ben Marx’la kavga ediyorum. Tıpkı Lenin’in Marx’la, Mao’nun da Lenin’le kavga ederek devrim yapması gibi. Marksizmi dogmalaştırmak asıl skolastisizmdir” dedi.

“Sosyalist bir düzen laik olmayabilir mi?”
İslam Özkan’ın sosyalist bir düzende laikliğin zorunlu olup olmadığı sorusuna Kayaoğlu, laikliğin tarihsel ve sınıfsal güç ilişkileri içinde değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Olabilir de olmayabilir de bunu devrimin içindeki sınıfsal ve ideolojik güç ilişkileri belirler” diye yanıt verdi.
Laikliğin sosyalist dönüşüm açısından temel önemde olduğunu savunan Usta ise dinî kurumların tarih boyunca ekonomik ve siyasi egemenlik ilişkileriyle iç içe geçtiğini söyledi:
“Ezenin veya ezilenin dini diye bir ayrım yaparak zihinsel prangaları koruyamazsınız. Örneğin devrim yaptığınızda birisi çıkıp ‘İki kadının şahitliği bir erkeğe denktir’ derse veya Konfüçyüsçü itaat kültürünü savunursa, o devrimin anlamı kalmaz.”








