Geçtiğimiz aylarda Türkiye-Pakistan-S. Arabistan arasında imzalanan Mekke İttifakı mucibince Yemen’e asker göndermeyi içeren tezkere, önümüzdeki hafta başı Meclis’e geliyor.
Yemen, bizim tarihimizde önemli yer tutan, ama hakkında çok az şey bildiğimiz bir coğrafya. Cehaletin verdiği cüretkârlıkla çok rahatlıkla atıp tutulan, ahkâm kesilen bir ülke. Keşke konu ahkâm kesmekten, atıp tutmaktan ibaret olsa. Tersine, bütünüyle manipülatif, hakikati perdelemeye dönük iddiaların cirit attığı, doğru yanlışın birbirine kasıtlı olarak karıştırıldığı bir ilginin odağı hâline geldi Yemen.
Türkiye’de bütün işler böyle algı manipülasyonlarıyla yürüyor. Şayet ortada iktidarın doğrudan maddi ya da siyasi bir çıkarı varsa, konunun aklı başında uzmanlar tarafından tartışılması ve kamuoyunun hakikati bilmesi istenmiyor. Bu yüzden de konu aşırı politize edilerek troller tarafından sosyal medyada bir vatan millet ya da din iman meselesi gibi sunuluyor. Sonra aynı pozisyon trolümsü gazeteciler tarafından konvansiyonel medyada sürdürülüyor. Meselenin, bir din iman ve vatan millet meselesi olarak konmasının ana nedeni şu: Konunun enine boyuna, derinlemesine ve bütün boyutlarıyla tartışılsın, gerçekler ortaya konsun istenmiyor. Çünkü böyle bir tartışma, çatışmanın taraflarına ilişkin kara propagandanın önüne geçer, hâlbuki seviye düşer ve taraflar kutuplaşmanın bir parçası olursa herkes kendi safını tahkim eder ve buradan da AKP kayıpsız çıkar diye düşünülüyor.
Bu mantığın arkasında şöyle bir yönetim anlayışı var: Biz bir karar verdik, gerekli istişareleri yaptık, geriye kalan herkes bu karara uymak durumunda. Millet bir kez bizi seçtiğine göre yeni seçim dönemine kadar yaptığımız her şey meşrudur ve dolayısıyla “bu görüşe karşı çıkan millî iradeye karşı çıkmıştır.” Tam da bu nedenle mevcut icraatı eleştiren herkese bir şekilde kulp takılıyor, eleştirel pozisyon alanlar yaftalanıyor. Bunun en tehlikeli yanı, sadece farklı görüşleri şeytanlaştırma değil, aynı zamanda kutuplaşma siyasetinin ivme kazanması ve birlikte yaşamayı imkânsız hâle getirerek toplumsal barışın dinamitlenmesi. Yemen meselesi de böyle bir noktadan ele alındı ve hâlâ da alınıyor.
Yemen’in tarihi ve jeopolitik önemi
Bilindiği gibi Osmanlı İmparatorluğu’nun Yemen’deki askerî varlığı, 1538’den 1918’de Yemen’in kaybedildiği I. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar yaklaşık 400 yıl sürdü. Bölgedeki Zeydî kabilelerin isyanları, iklim koşulları, kolera ve uzaklık gibi zorluklar nedeniyle Osmanlı ordusu için Yemen hüzünlü türkülerin bestelendiği bir coğrafya olmuştur.
Tarihin tekerrür etmesine yol açacak bir felaketin mimarı olmak ve yaşanan savaşlarda taraf olmak yerine daha olumlu bir rol almak neden tercih edilmez, anlamak mümkün değil. Çünkü her kriz aynı zamanda bir fırsat olarak değerlendiriliyor ve ülkemizde ve bölgede vizyoner siyasetçiler yerine fırsatçı ve kısa vadeli çıkarlara odaklanan, bölgesel barışı inşa etmek yerine mevcut krizi yöneterek buradan siyasi ve maddi çıkar elde etmek öncelikli hedef hâline getiriliyor. Bu nedenle de arabuluculuk ya da barışçıl bir tutum alma yönünde ciddi bir adım atılmıyor. Hâlbuki vizyoner tutum, bölgenin uzun vadeli barış ve istikrarını gözeten, taraflar arasındaki çatışmayı mümkün mertebe ortadan kaldırmaya, bu imkânsızsa minimuma indirmeye çalışan bir yaklaşımı gerektirir. Kısa vadeli çıkarlara odaklanan, birtakım ekonomi-politik mülahazalarla Yemen’de taraf tutan bir pozisyon, ancak köşeye sıkışmış ve başka alternatifi olmayan bir yönetimler için söz konusu olabilir. Türkiye’nin ise önünde çok sayıda alternatif var, iktidardakiler kendilerini köşeye sıkışmış hissediyorlarsa bu onların sorunu.
Öte yandan bu anlaşmanın ve Meclis’e gelen tezkerenin, her tarafı ateş çemberi hâline gelmiş bölgede Türkiye’yi bir savaşa sürükleme riski bütünüyle göz ardı edilemez. Mekke Anlaşması’na taraf olan ülkeler uzun yıllardır komşularıyla sorunlar yaşayan ve krizlerin tarafı olan ülkelerdir. Örneğin Pakistan hem Afganistan’la hem de Hindistan’la sorunları bulunan bir ülke. İttifakı imzalayanlar, anlaşmanın eskiden beri süregelen krizlerle ilgili değil, imzalandıktan sonra ortaya çıkan topyekûn bir saldırıyla ilgili olduğunu, Yemen’de herhangi bir şekilde savaşa girilmeyeceğini belirtse de bu kamuoyunu ikna etmeye dönük taktiksel bir yanıltma ve algı operasyonunun bir parçası olabilir.
Geçmişte bunların örneklerini çokça gördük, asla savaşa ya da çatışmaya girilmeyeceğinin taahhüt edildiği ama sonuçları itibarıyla bunun tam tersinin yaşandığı birçok olay yaşandı. Sadece Arap ayaklanmalarının başında yaşanan Libya krizi bile söylemlerle eylemler arasındaki çelişkiyi gözler önüne sermek için yeterlidir: 2011 yılında Libya’da başlayan iç savaş sırasında, NATO’nun veya Batılı güçlerin muhtemel bir askerî müdahalesine Türkiye sert tepki göstermiş, Başbakanlık düzeyinde yapılan açıklamada “NATO’nun Libya’da ne işi var? NATO Libya’ya müdahale etmemelidir” denilerek askerî bir operasyona kesin şekilde karşı çıkıldığı ilan edilmişti. Bu açıklamadan kısa bir süre sonra Türkiye tutum değiştirdi. NATO’nun Libya operasyonuna onay verdi ve İzmir’i operasyonun hava komuta merkezi olarak tahsis etti. Türkiye’den giden küçük birlikler oradaki birliklere askerî eğitim verdi, askerî danışmanlık hizmeti üzerinden fiilen çatışmanın bir parçası oldu. Ayrıca Türk Deniz Kuvvetleri unsurları Libya açıklarında uygulanan deniz ablukasına fiilen katıldı.
Dolayısıyla Mekke İttifakı’na taraf olan ülke yetkililerinin “biz çatışmaya girmeyeceğiz, orada savaşmayacağız” açıklamalarının herhangi bir karşılığı yok. Bu aslında gerçeği kamufle etmeye dönük, siyasi bir açıklama. Öncelikle, Türkiye’nin bazı hava savunma sistemlerini kullanmak ve eğitimini vermek üzere asker göndermesi, karada savaşacak asker göndermesinden daha tehlikeli ve Yemen halkı açısından çok daha vahim sonuçları olan bir eylem. Zira artık savaş taktikleri çok fazla dönüşüm geçirdi, savaşlar artık karadan yürütülmüyor. Beşinci nesil dediğimiz savaş biçimi büyük ölçüde belirleyici oldu.
Başka bir durum ise şu: Türkiye’nin Suudi Arabistan’ın Yemenlilerle veya Pakistan’ın Hindistan ile Keşmir hattında veya Afganistan sınırında taraf olduğu krizlerde nasıl tutum alacağı tartışma konusu. Bir üye ülkeye yapılacak İHA/füze saldırısında ortak savunma prensibi, Türkiye’yi arzulamadığı çatışmaların tarafı olma potansiyeli taşıdığından çok sorunlu bir durum. Kaldı ki gerçekten çatışmanın tarafı olmak istemeyen bir ülke, isterse kimse onu çatışmanın tarafı yapamaz. Bir başka husus ise, NATO’nun 5. maddesi benzeri bir “birimize yapılan saldırı hepimize yapılmıştır” mekanizması Mekke İttifakı ülkeleri arasında nasıl işletilecek? Kararlar oy birliğiyle mi yoksa ulusal onay mekanizmalarıyla mı alınacak? Bunlar hep muğlak ve soru işareti oluşturan konular.
Mekke İttifakı ve jeopolitik dengeler
Anlaşma, önce sosyal medyada “efendim, bu ittifak İsrail’e karşı kuruldu, ilerleyen günlerde bunu göreceksiniz” dendi. İlerledik, ilerledik bir de bakmışız bir arpa boyu yol bile gitmemişiz, tersine tamamen İsrail’in çıkarlarına hizmet edecek şekilde dizayn edilmiş bir anlaşmanın yanına gelmişiz.
Vizyoner devlet, gelecek üç kuruşluk yatırım için bölgesel kaosu daha da derinleştirmeye yarayacak bir süreci başlatmaz, bloklaşmayı ve mezhepçiliği derinleştirebilecek adımlardan kaçınır, İran’ı çevreleyerek İsrail’in ekmeğine yağ sürmez.
Öte yandan farklı askerî geleneklere, doktrinlere ve teçhizat altyapılarına sahip üç ülkenin (Türkiye’nin NATO standartları, Pakistan’ın Çin/Batı karma yapısı, Suudi Arabistan’ın ABD ağırlıklı teçhizatı) müşterek komuta, istihbarat paylaşımı ve lojistik entegrasyonu nasıl sağlayacağı soru işaretleri oluşturmaktadır. Bunun bir uzantısı olarak retorikle kapasite arasında ciddi bir uyumsuzluktan da bahsedilmektedir. Verilen siyasi taahhütler ile sahadaki fiilî operasyonel kabiliyetleri arasındaki “açık” ittifakı bambaşka yerlere götürebilir ve kısa sürede çökmesine yol açabilir. Bu durum ise başta Türkiye olmak üzere ittifakın tarafı olan ülkelerin zarar görmesine ve itibar kaybetmesine yol açabilir. Sonra S. Arabistan toprakları ABD üsleriyle dolu. ABD, neden S. Arabistan’ın büyük mali katkılarına rağmen bu işi kendi yapmıyor da Türkiye’ye havale ediyor, bunu düşünmek lazım. Ben Ankara’nın sadece 2028 seçimlerini finanse etmek için ve para ihtiyacı nedeniyle değil aynı zamanda Trump’ın gönlünü kazanmak ve ona olan sadakatini kanıtlamak/pekiştirmek için de böyle bir maceraya atıldığını düşünenlerdenim.
