Yale Üniversitesi’nden immünolog Dr. Esen Şefik: “Aşı seviyesinin düşük olduğu yerlerde maske takmamak vaka sayılarında ciddi bir artışa sebep olabilir”

Share on facebook
Share on twitter
Share on pocket
Share on email
Share on print

Önlemler gevşetilse de koronavirüs salgını iki yılı aşkın süredir etkisini sürdürüyor. ABD’nin Yale Üniversitesi’nden immünolog Dr. Esen Şefik ile Omicron varyantını, yeni varyant riskini ve sürdürdüğü bilimsel çalışmaları konuştuk.

Bir süre önce koronavirüsü bağışıklık sistemi insan köklü olan farelerde modellediniz ve hastalığın mekanizmalarını incelediniz. Karşınıza çıkan sonuçlar neler?

Normal laboratuvar fareleri SARS-CoV-2 virüsüyle enfekte olmuyor. Bunun nedeni, virüsün hücre içine girerken kullandığı reseptörün farklı olmasından kaynaklanıyor ama bu engel aşıldığında bile farelerdeki koronavirüs, akut yani yüzde 90 nüfusta görüldüğü gibi kısa dönemde ciddileşmeden iyileşiyor. Biz bunun nedeninin bağışıklık sistemi olduğunu düşünüyorduk. Bunun için bağışıklık sistemi insan olan fareleri hasta ettik. Fare bağışıklık sistemi olan farelere nazaran, insan bağışıklık sistemi olan fareler gerçekten ağır ve kronik hasta oldular. Bu farelerin T, B hücreleri, makrofajlar monositleri insan. Aynen ağır koronavirüs geçiren hastalarda olduğu gibi bu koronavirüsü merkezinde makrofaj denilen hücreleri tespit ettik. Farelerdeki hastalık aynen insanlarda olduğu gibi bağışıklık sistemini bastıran steroid tipli ilaçlar tarafından kontrol edilebiliyor ama zamanlama çok önemli. Çok erken bastırılan bağışıklık sistemi ölümcül olabiliyor. Bu çalışmalar bize virüse karşı savaşmada gerekli olan aynı mekanizmaların hastalığın ileriki safhalarında patolojiye sebep olduğunu öğretti ve farklı tedavileri test etmek için çok etkili bir platform yarattı. Şimdi farklı tedavi ve müdahale yöntemleri deniyoruz.

Kronik koronavirüs (uzun Kovid) çok tedirgin edici, konu üzerine neler söylersiniz? 

Kronik koronavirüs çok hafif geçirilen bir enfeksiyon sonrasında bile gözlemlenebiliyor. Ciddi ve kronik yorgunluk, nefes darlığı, odaklanma zorluğu, kas ağrıları, ateş, depresyon belirtilerden bazıları ve aylarca sürebiliyor. Süreçte aşılar büyük ölçüde koruma sağlıyor ama henüz ne kadar etkili olduklarını tam olarak bilemiyoruz. Hatta uzun Kovid olan hastaların üçte biri aşı olduktan sonra iyileştiler. Ama diğer üçte ikisi için henüz etkili bir tedavi yok.

“Aşı seviyesinin artması gerek yoksa Omicron gibi varyantlar daha çok karşımıza çıkacak”

İki yıldır sizinle çokça söyleşi yapma şansımız oldu. Aşıların işe yaradığını çok defa tekrarladınız. Nasıl oldu da Omicron, aşı sınır kalkanını delebildi? 

Aslında “Aşı kalkanını deldi” demek yanlış. Aşılar yine ciddi hastalıklarda koruyor, varyant Omicron da olsa. Ama Omicron ile semptomatik hasta sayısı arttı. Öncelikle Omicron çok bulaşıcı yani daha çok insan hasta oluyor. Sonra biriktirdiği mutasyonlardan bazıları tam da aşının hedef aldığı spike proteininde. Spike, virüsün insan hücrelerine girmekte kullandığı protein ve reseptörü önceden bahsettiğimiz insan hücrelerinde olan ACE2. Omicron daha çok canlı türünü de hasta ediyor. Bazı teoriler insandan farklı bir canlıya ve sonra tekrar insana atladığını öne sürüyor. Kısacası Omicron’un daha çok insanı ve canlıyı hasta etmek için yeterince zamanı vardı. Aşı seviyesinin dünya düzeyinde çok artması gerek. Yoksa Omicron gibi varyantlar daha çok karşımıza çıkacak.

Peki, Omicron ile enfekte olan biri tekrar bu varyant ile enfekte olabiliyor mu? 

Aşı olmuş biri için hayır. Özellikle tüm booster (hatırlatma) aşılarını olmuş biri Omicron olduktan sonra çok çeşitli ve kapsamlı bir bağışıklığa sahip oluyor. O yüzden aşınızı olduysanız ve Omicron geçirdiyseniz çok güçlü bir bağışıklığınız var.

Nadir örnekler var deniliyordu. Omicron olduktan sonra tekrar hasta olanların durumu kronik koronavirüs mü?

Tabii ki her zaman nadir vakalar var ama aşı olanlar arasında bunlar çoğunlukla anekdotal ve veriler çok net değil. İlk enfeksiyondan sonraki 90 günlük süreçteki test sonuçları yanlış pozitif veriler sebebiyle güvenilir değil. Aşı olan popülasyonda nadir de olsa ilk varyanta karşı bağışıklık oluşmadıysa ikinci Omicron’da da semptomatik olunabilir. Ama tekrar hatırlatmak gerek aşıların veya bağışıklık sisteminin amacı enfeksiyonu tamamen engellemekten ziyade ağır hastalığı engellemek, hastalığı kısaltmaktır.  

Aşı olmayan popülasyonda durum daha farklı ve tekrar hasta olmak kesinlikle mümkün. Kronik koronavirüs kesinlikle mümkün olsa da etkin bir bağışıklık oluşturamamaktan da kaynaklanabilir. Aşı olmayan biri için her iki olasılık da masada. Koronavirüsün kendisinin aşı yardımı olmadan oluşturduğu bağışıklık çok da iyi değil. Kişiler arasında çok değişken ve kalıcılığı sorgulanır. Ayrıca çok hafif geçirilen enfeksiyonların bağışıklık açısından ne kadar uyarıcı ve eğitici olduğu henüz bilinmiyor.

Pek çok yerde tedbirler kalktı, bu durum yeni varyant risklerini artırmıyor mu? 

Kesinlikle, tedbirlerin aşı seviyesi ve vaka sayısı düşünülerek kaldırılması gerek. Ben Connecticut’ta yaşıyorum ve popülasyonun yüzde 78’i aşılı. Yine de markette, tanımadığım, aşı seviyesini bilmediğim yerlerde maske takmaya devam ediyoruz ama bubble’ımızı büyüttük ve daha çok kişiyle (hepsi aşılı) görüşüyoruz.

“Maskeler bir ay daha zorunlu kılınmalıydı”

Uzun süreçte okullarda öğrencileri Omicron’a karşı korumak mümkün olacak mı? 

Hem evet hem hayır. Aşı seviyesine ve özellikle yaşadığınız çevrenin duyarlılığına bağlı. Aşı seviyesinin yüksek olduğu yerler zaten korunaklı. Omicron olsalar bile ağır geçirmeyecekler. Biz bile maalesef Omicron kaptık ama beklenenin aksine okuldan değil, yakın çevremizden. Okullarda vaka sayısı yüksekken bile maskeler yayılımı durdurdu ve biz okuldan kapmadık. Bu ay itibariyle okullarda maske zorunluluğu kalktı ve vaka sayıları artacak. Ama hâlâ sosyal mesafe, hastayken evde kalmak gibi önlemler uygulamada. Bunun yanı sıra en azından bizim çevremizde çoğunluk aşılı. Havaların ısınması büyük bir avantaj olacak ama önümüzde bir ay daha soğuk, kuru havalar var. Benim dileğim maskeleri bir ay daha zorunlu kılmak olurdu. Aşı seviyesinin düşük olduğu yerlerde maalesef maske takmamak vaka sayılarında ciddi bir artışa sebep olabilir. Unutmamak gerek ki aşısız olmak çocuklarda da uzun Kovid riskini artırıyor.

“En önemli tedbir aşı olmak”

Alınması gereken tedbirleri yeniden tekrarlamanızı isterim. 

En önemli tedbir aşı olmak. Yetişkinseniz ve ikinci dozunuzdan bu yana altı ay geçtiyse üçüncü dozu olmak. Bunun yanı sıra maske, sosyal mesafe hâlâ çok etkili. Hasta olduğunuzu düşünüyorsanız kalabalık ortamlardan kaçının, evde kalın. Unutmamak gerek ki aşılı bile olsanız başkasını hasta edebilirsiniz.

Share on facebook
Share on twitter
Share on pocket
Share on email
Share on print

Medyascope'a destek olun.

Sizleri iyi ve özgür gazeteciliğe destek olmaya çağırıyoruz.

Medyascope sizlerin sayesinde bağımsızlığını koruyor, sizlerin desteğiyle 50’den fazla çalışanı ile, Türkiye ve dünyada olup bitenleri sizlere aktarabiliyor. 

Bilgiye erişim ücretsiz olmalı. Bilgiye erişim eşit olmalı. Haberlerimiz herkese ulaşmalı. Bu yüzden bugün, Medyascope’a destek olmak için doğru zaman. İster az ister çok, her katkınız bizim için çok değerli. Bize destek olun, sizinle güçlenelim.

Medyascope internet sitesinde çerezlerden faydalanılmaktadır.

Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul edersiniz. Ayrıntılı bilgi için Gizlilik Politikası ve Çerez Politikası'nı inceleyebilirsiniz.

  • Medyascope
  • Medyascope Plus