Pesah Bayramı ya da diğer adlarıyla Hamursuz Bayramı, Yahudilerin Mısır topraklarında 210 yıl süren esaretten kurtulup özgürlüklerine kavuşmalarını simgeliyor. Bayram geleneklerini, kurulan sofraları (seder) ve yiyecekleri Türkiye’de yaşayan genç bir Yahudi olan Semih Yasavul ile konuştuk.
Yahudiler için özgürlüğü sembolize eden Hamursuz Bayramı, Mısır’da Firavun’un zulmünden kaçan Yahudilerin hikayesiyle başlıyor. İnanışa göre Mısır’dan ayrılan Yahudiler, göç ederken ekmeklerinin mayalanmasını beklemeden ve yanlarına maya almayı unutarak yola çıkar. Yol boyunca yiyeceklerini mayasız hazırlayan Yahudiler, Kenan bölgesi olarak adlandırılan eski İsrail topraklarına vardıklarında özgürlüklerine kavuşur. İşte, Hamursuz Bayramı da bu nedenle kutlanır. Yahudilerin en bilinen üç bayramından biri olan Hamursuz’da bir hafta boyunca mayasız yiyecekler tüketilir. Semih Yasavul, Hamursuz Bayramı geleneklerini Medyascope’a anlattı.
–Pesah Bayramı ve diğer adıyla Hamursuz Bayramı’nın özelliği yiyecekleri. Bu yiyeceklerin özellikleri nelerdir? Nelere dikkat ediyorsunuz?
Pesah haftası boyunca, hamets (mayalı) yememek ve bulundurmamak gerekir. Bu yüzden tüm ekmek, pasta, bira ve benzeri yiyecekleri bir hafta boyunca tüketmiyoruz. Ekmek, makarna, bira, viski ve diğer malt bazlı içecekler de Pesah Bayramı süresince tüketilmez. Bunun yerine matsa (hamursuz) yiyoruz. Tüm hazırladığımız yemeklere de matsa ve ondan hazırlanan unu koyuyoruz.
-Sizler için bu bayramın diğer bayramlardan farkı nedir?
Diğer Yahudi bayramlarına göre Pesah’ın bendeki yeri çok ayrı. Pesah; Özgürlüğün Bayramı olarak bilinir, yaklaşık 200 yıl süren Mısır’daki esaretten çıkışımızı anımsatır. Pesah aynı zamanda Yahudi milletinin doğuşu olarak da sayılır. Onların mücadeleleri ve kimliklerine sahip çıkmaları Yahudi bilincinin temelini oluşturmuştur. Ve her sene bir masa etrafında ailecek bir araya gelip iki akşam bu hikâyeyi yeniden okuruz. Her sene Mısır esaretinden çıkarcasına aynı şevk ve istekle bu bayramı kutluyoruz. Diğer bayramlardan ayıran en temel özelliği de bence bu.
-Bu bayram bütün ailenin bir arada olmasına da vesile oluyor. Pesah Bayramı’nın ilk iki gecesi seder yapılıyor. Sizin hiç unutamadığınız seder anınız var mı?
Senesini tam hatırlamasam da sanıyorum ortaokuldaydım. Kuzenlerimde Pesah sederini yapacaktık. O sene her zamankinden daha kalabalıktık. Hem Amerika’dan hem de İsrail’den akrabalarımız gelmişti. Agada Duası’nı o gece hem İbranice hem Türkçe hem Ladino hem de İngilizce açıklamalar ile okumuştuk. Dillerimiz farklı olsa da herkesin masa etrafında hissettiği aynıydı. Dua bu kadar tercüme sonrası biraz geç bitti haliyle. Açlıktan midesi kazınan benim gibi küçükler soluğu gizli gizli mutfağa girmekte buldu. İki üç pırasa köftesini ağzıma sıkıştırıp masaya döndüğümü hatırlıyorum, çok eğlenceliydi.
– Kurulan sofrada olmazsa olmazlar nelerdir? Sofrada nasıl bir geleneğiniz var?
Masada olmazsa olmaz ve dua esnasında da kullandığımız sembol yiyecekler var. Bunların başında matsa (mayasız ekmek) geliyor. Bu gece kişi başı dört kadeh şarap içilmesi geleneklerimiz arasında yer alır. Seder tepsisine yerleştirdiğimiz diğer şeyler ise kereviz yaprağı. Yanmış bir kuzu bacağı, bir yumurta, marul ve haroset bulunur. Haroset genel olarak siyah kuru üzüm ezmesi olarak yapılır. Bizim masada hazırlananın içinde ise elma, armut, ceviz, şarap, hurma bulunur. Her sene Pesah Bayramı sebebiyle gün yüzüne çıkan yemek takımlarımız vardır, bayram süresince onları kullanırız. Yemek öncesi dua ile başladığımız için herkesin takip edebilmesi için Agada kitaplarını hazır tutarız. Kimsenin o sırada mutfakta yemeklerle ilgilenmesini istemeyiz.
–Pesah Bayramı’ndan önceki günlerde hametsin evden iyice temizleniyor. Bu süreci biraz anlatabilir misiniz?
Pesahtan bir gece önce, evimizde dikkatli bir hamets arayışında bulunuruz. Bu arama mum ışığında yapılır ve tüm aile için de hoş bir deneyimdir. Kalan hametsler de ertesi sabah yakılır veya Pesah haftası için Yahudi olmayan birine satılır. Satış, yasaya uygun yapılmalı ve bir hahamlardan bu konuda yardım istenmelidir.
–Bayramınız yedi gün ama diaspora için sekiz gün. Bunun sebebi nedir?
Diaspora Yahudileri bayramı sekiz gün kutlarlar. Sekiz gün olmasının nedeni bir zaman ayarlaması (ibadetlere katılmak, bulundukları yerin takviminin Kudüs’teki tapınağa endekslenmesi v.b) olarak görülür veya Yahudilerin tehlikede oldukları zamanlarda, Yahudilere karşı gelecek saldırıların günlerini şaşırtmak amaçlı ortaya atılmış ve günümüze gelmiş olan bir alışkanlık olduğu düşünülür.
–Bazı eski küçük işletmeler bayramınız için özel yiyecekler satıyor. Şimdi de büyük bir marka hamursuz unuyla ürünler satışa çıkarıyor. Bugün ve geçmişi kıyaslarsak görünürlüğünüzün arttığını düşünüyor musunuz?
Görünürlüğün arttığını düşünüyorum kesinlikle. Eskiden Yahudilerin yoğun olarak bulunduğu semtlerdeki kasap ve marketlerde bu ürünler varken şimdi e-ticaretin de hayatımıza girmesiyle daha geniş bir alana yayıldı. Bu yayılmayla görünürlüğümüz de bu dönemde artıyor. Sadece satış noktalarında gelişme olmadı, bayram sebebiyle tükettiğimiz ürünlerde de çeşitlilik arttı.
– Bu kutlama sizin özgürlüğünüzü kutladığınız bir bayram. Peki sizce şimdi özgür müsünüz?
Pesah Bayramı, Firavun ve düzeninin bir gün mutlaka yıkılacağını, adaletin eninde sonunda galip geleceğini anlatır. Baskı altında ezilen halkların ilelebet bu durumda kalmayacaklarını bilen binlerce hikâyeden biri olarak insanlığın kırılmaz umudunun simgelerinden biridir. Bu bağlamda sadece bu bayram sırasında değil, her zaman özgür olduğumu düşünüyorum.
