Dünya genelinde hapishanelerde bulunan kadınların sayısı, erkek mahkûmların sayısının neredeyse üç katı oranında bir hızla artıyor. Sayıları bir milyona yaklaşan kadın mahkûmlar, cinsel istismar, fiziksel şiddet ve zorla çalıştırılmaya maruz bırakılıyor. Uzmanlara göre “küresel bir krizin” eşiğindeyiz.
Hapishanelerdeki kadın mahkûm sayısı, erkek sayısından çok daha hızlı yükseliyor. Kadın mahkûm sayısının kısa bir süre içerisinde bir milyonu aşması bekleniyor. Kadınlar, ulusal hapishane nüfusunun ortalama yüzde 2 ila yüzde 9’unu oluşturuyor. 2000’den bu yana hapishanelerde bulunan kadınların sayısı yüzde 57 artarken, erkek mahkûmların sayısı ise yüzde 22 arttı.
Dünya Kadın Mahkûmlar Listesi’nin son yayımlanan verilerine göre, şu anda dünya genelinde 733 binden fazla kadın ve kız çocuğu hapiste bulunuyor. Gerçek sayının ise bunun çok daha üzerinde olduğu tahmin ediliyor.
Uzmanlara göre yoksulluk, istismar ve ayrımcı yasalar, dünya genelinde cezaevindeki kadın sayısındaki büyük artışın en önemli sebepleri.
Kadınlar; bebekler ve çocuklar için yiyecek çalmak, dilencilik yapmak, kayıtdışı ekonomide çalışmak gibi suçlar nedeniyle orantısız bir şekilde hapse atılıyor.
Hapishaneler üzerine çalışan Penal Reform International‘dan Olivia Rope, bu artışın küresel bir kriz olduğunu söyledi:
“Hapishanedeki erkeklere kıyasla büyüme oranına bakarsanız, durum gerçekten endişe verici. Kadınlar genellikle ikinci planda kalıyor ve çoğu durumda ihtiyaçlarının karşılanmadığı çok zorlu ve sert koşullarla karşı karşıya kalıyorlar.”
15 yıl önce Birleşmiş Milletler’e (BM) üye devletler, hapisteki kadınların durumunu ele alan ilk uluslararası belge olan, Kadın Mahkûmların Muamelesi ve Kadın Suçlular için Hapis Dışı Tedbirlere ilişkin Bangkok Kuralları’nı kabul etti.
Rope’a göre, o zamandan bu yana bazı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da birçok husus hâlâ görmezden geliniyor.
Cinsel istismar, şiddet, zorla çalıştırma
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre, cezaevindeki kadınların büyük bir kısmı zihinsel sağlık sorunlarına ve istismar geçmişine sahipken, Avrupa’daki cezaevlerinde kadınların intihar oranları, genel nüfustan dokuz kat daha yüksek.
Guardian, El Salvador, Kenya, ABD, Arjantin ve İran dahil olmak üzere dünya genelinde mahkûmlar, avukatlar ve aktivistlerle görüştü. Gazete görüşmeler neticesinde kadınların çoğu zaman küçük suçlar nedeniyle ceza çekerken dövüldüğü, cinsel istismara uğradığı ve köle işgücü olarak kullanıldığını tespit etti.
Özellikle çatışmalardan etkilenen bölgelerde, kadınların cinsel istismara uğradığı ve gece cezaevinden çıkarılarak fuhuşa zorlandığına dair tespitler bulunuyor. Örneğin, Hindistan’da gardiyanlar, kadın mahpusları erkek mahpusların yanına götürerek fuhuşa zorluyor. İstismar sonucu da yüzlerce çocuk cezaevinde doğuyor. Ayrıca kadınlar, birçok ülkede bakım ve temizlik işleri gibi görevleri çok az veya hiç ücret almadan yapmak zorunda kalıyor. Kamboçya’da bir cezaevindeki kadınlar, ihracat için giysi üretmek amacıyla yasadışı bir şekilde çalıştırılıyor.
İngiliz avukat ve kadınların ve kız çocuklarının hapsedilmesine karşı mücadele eden bir sivil toplum kuruluşu olan Women Beyond Walls üyesi Sabrina Mahtani, cezaevindeki çoğu kadının hapsedilmeyi hak etmediğini söylüyor:
“Bu kadınların çoğu topluma tehdit oluşturmuyor, bu yüzden başka çözümler aramamız gerekiyor. Hâlâ cezaevinin kötü insanların girip, iyi çıktığı bir rehabilitasyon yeri olduğuna inanıyoruz. Oysa gördüğümüz, savunmasız ve marjinalleşmiş insanların cezaevine girip çok daha travmatize olarak çıkması.”
En fazla kadın mahpus ABD’de
ABD, 174 bin 607 mahkûm ile dünyada en fazla kadın mahpusun bulunduğu ülke. Çin’de ise 145 bin kadın demir parmaklıklar ardında ancak bu rakama tutuklu yargılanan kadınların dahil değil.
Avrupa’da 94 bin 472 kadın tutuklu bulunurken, Avustralya’da 3 bin 743 kadın cezaevinde.
Cezaevi Reformu Vakfı’na göre, 2020’de kadınların yüzde 72’si şiddet içermeyen suçlardan hüküm giydi.
Derleyen: İlayda Önemli
