Meksika ordusu, dünyanın en çok aranan uyuşturucu kartel liderlerinden El Mencho’yu öldürdü. ABD’nin istihbarat desteği verdiği operasyonun ardından ülkede kartel üyeleri barikatlar kurdu, otomobilleri ateşe verdi. El Mencho hakkında neler biliyoruz?
Meksika Savunma Bakanlığı, “El Mencho” olarak bilinen kartel liderinin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü açıkladı. Savunma Bakanlığı’nın açıklamasına göre El Mencho olarak bilinen Nemesio Oseguera Cervantes, destekçileri ile ordu arasında çıkan çatışmalarda ağır yaralandıktan sonra başkent Mexico City’ye götürülürken 22 Şubat Pazar günü hayatını kaybetti.
El Mencho ile birlikte en az altı kişi daha öldü. Çatışmalarda üç asker yaralandı. ABD, operasyona yardımcı olan bilgileri Meksika ile paylaştı.
Meksika Savunma Bakanlığı yaptığı açıklamada, operasyonun ülkenin özel kuvvetleri tarafından “planlanıp icra edildiğini” bildirdi. Operasyonda Meksika Hava Kuvvetleri ve Ulusal Muhafızlara ait uçaklar da görevlendirildi.
Ayrıca, operasyon sırasında roketatarlar da dahil olmak üzere çok sayıda zırhlı araç ve silaha el konulduğu belirtildi. Açıklamada, ABD’nin operasyona yardımcı olan bilgileri Meksika’ya sağladığı ifade edildi.
59 yaşında ve eski polis memuru olan El Mencho, son yıllarda Meksika’nın en güçlü ve en kötü şöhretli suç örgütüne dönüşen Jalisco New Generation Cartel (CJNG)’in lideriydi.
El Mencho, ABD’ye büyük miktarlarda kokain, metamfetamin ve fentanil kaçakçılığı yapan geniş bir suç örgütünü yönetiyordu.
ABD Dışişleri Bakanlığı, El Mencho’nun yakalanmasına yol açacak bilgi için 15 milyon dolar (11,1 milyon sterlin) ödül koymuştu.
Meksika karıştı
CJNG misilleme olarak sekiz eyalette araçları ateşe verdi, yol barikatları kurdu ve güvenlik güçlerine saldırdı. BBC’nin ABD’deki haber ortağı CBS’in bildirdiğine göre, olaylar sırasında ülke genelinde yaklaşık 250 yol barikatı kuruldu ve bunların 65’i Jalisco’daydı. Meksika Güvenlik Kabinesi’nin son açıklamasında, Jalisco’da dört barikatın hâlâ aktif olduğu belirtildi.
Görgü tanıkları, yaklaşan FIFA Dünya Kupası’na ev sahipliği yapacak şehirlerden biri olan Guadalajara da dahil olmak üzere birçok şehrin üzerinde yükselen duman bulutları görüntülerini sosyal medyadan paylaştı.
Jalisco Valisi Pablo Lemus Navarro sosyal medyada yaptığı paylaşımda eyalet sakinlerine kırmızı alarm uyarısına uymaları ve evlerinde kalmaları çağrısında bulundu. Ayrıca eyalette toplu taşımanın askıya alındığını söyledi.
Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum Pardo daha sonra halka “sakin” olmaları çağrısında bulundu. X platformunda yaptığı paylaşımda Pardo, “ülkenin büyük bölümünde faaliyetlerin normal şekilde sürdüğünü” yazdı.
Kabine, 25 kişinin gözaltına alındığını, bunlardan 11’inin şiddet eylemlerine katılmakla, 14’ünün ise yağma ve talanla suçlandığını açıkladı. Açıklamada, şiddet olaylarında dükkânların ateşe verildiği ve yaklaşık 20 banka şubesine saldırı düzenlendiği ifade edildi.
Jalisco kıyısındaki turistik merkez Puerto Vallarta’da ise olaylar nedeniyle potansiyel olarak binlerce turistin tatil beldesinde mahsur kaldığı bildirildi.
ABD Dışişleri Bakanlığı, Jalisco ve Tamaulipas eyaletleri ile Michoacán, Guerrero ve Nuevo Leon’un bazı bölgelerinde bulunan ABD vatandaşlarına bulundukları yerde kalmaları yönünde uyarı yayımladı.
Öldürülmesi “zafer” olarak görülüyor
El Mencho’nun öldürülmesi, Meksika Devlet Başkanı’nın ülkenin uyuşturucu kartellerine karşı mücadelesinde bir zafer olarak görülüyor.
Ayrıca, Meksika topraklarında kartelleri hedef alabileceğini söyleyen ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkilerini de güçlendirebilir.
Trump, geçen ocak ayında Fox News’e verdiği demeçte, uyuşturucu kaçakçılığı yapan tekneleri hedef aldıktan sonra “artık karayı vurmaya başlayacağız” demiş ve “karteller Meksika’yı yönetiyor” ifadesini kullanmıştı.
Devlet Başkanı Sheinbaum ise daha sonra ABD askerlerinin güney sınırının ötesine konuşlandırılmasının “gündemde olmadığını” söylemişti.
El Mencho hakkında neler biliyoruz?
Euronews’in haberine göre 17 Temmuz 1966’da Michoacán eyaletindeki Naranjo de Chila kasabasında doğan El Mencho, çiftçi bir ailenin çocuğuydu. Genç yaşta suç dünyasına adım attı; küçük çaplı uyuşturucu ticaretinden tetikçiliğe ve yerel örgüt liderliğine yükseldi. Oradan da uluslararası ölçekte bir kaçakçılık ağı kurmaya kadar ilerledi.
El Mencho, yaklaşık 1.73 metre boyunda, 75 kilo civarında, siyah saçlı ve kahverengi gözlüydü. Hakkındaki fiziksel bilgiler sınırlıydı; fotoğrafları yıllarca eski arşiv karelerinden ibaret kaldı.
El Mencho, yakalanması en zor kartel liderlerinden biri olarak ün yaptı. Hakkında çok az güncel fotoğraf bulunması, uzun süre dağlık bölgelerde saklanması ve dar bir güvenlik çemberiyle hareket etmesi, etrafında bir “gizem” perdesi oluşturdu.
1994’te ABD’de eroin kaçakçılığından yargılandı ve üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. Meksika’ya döndükten sonra, Meksika’nın uyuşturucu kaçakçılığı yeraltı dünyasında hızla yükseldi.
CJNG’nin kurucusu ve mimarı
El Mencho, 2009’da kurulan CJNG’nin kurucusu ve lideriydi. Kısa sürede Meksika’nın en hızlı büyüyen ve en şiddetli kartellerinden biri haline gelen örgüt, kokain, eroin ve metamfetamin ticaretinde ülkenin en yüksek kapasitesine ulaştı. Son yıllarda ise ABD’ye fentanil sevkiyatında kilit aktörlerden biri olarak anılmaya başladı.
CJNG, yalnızca uyuşturucu rotalarını değil, korku siyasetini de ustalıkla kullanıyor. Rakip gruplara karşı toplu infazlar, güvenlik güçlerine yönelik pusu ve saldırılar, hatta üst düzey Meksikalı yetkililere yönelik suikast girişimler bu faaliyetlerden bazıları. ABD ve Meksika makamlarına göre bu operasyonların arkasında doğrudan El Mencho’nun talimatları var.
El Mencho aynı zamanda, 1990’lar ve 2000’lerde şekillenen yeni nesil kartel liderlerinin en belirgin örneklerinden biriydi. Geleneksel kartel hiyerarşisini daha esnek, hücre tipi ve paramiliter yapılarla birleştirmişti.
CJNG bu süreçte, yalnızca bir kaçakçılık organizasyonu değil; ağır silahlı kanatları, propaganda videoları ve bölgesel kontrol stratejileriyle yarı-askeri bir yapı olarak öne çıktı.
Onun liderliğinde örgüt, Meksika’nın batısından başlayarak ülke geneline ve uluslararası pazarlara yayıldı. ABD’ye yönelik uyuşturucu rotaları, Orta Amerika bağlantıları ve Pasifik kıyısındaki limanlar üzerinden kurulan lojistik ağ, CJNG’yi küresel bir suç aktörüne dönüştürdü.
ABD iddianameleri ve “baronluk” suçlaması
El Mencho hakkında 2017’den bu yana Washington DC Bölge Mahkemesi’nde birçok iddianame hazırlandı. 5 Nisan 2022 tarihli son iddianame; metamfetamin, kokain ve fentanilin ABD’ye yasadışı ithali amacıyla dağıtım ve komplo suçlamalarını içeriyordu.
Ayrıca uyuşturucu kaçakçılığı faaliyetleri sırasında ateşli silah kullanımı ve ABD’nin “Uyuşturucu Baronları Yasası” (Drug Kingpin Statute) kapsamında “sürekli suç örgütü işletmek” suçlamaları yöneltildi.
ABD makamları, CJNG’nin fentanil ticareti nedeniyle yaşanan aşırı doz krizinde merkezi rol oynadığını savunuyor. El Mencho, bu nedenle Washington’ın “en öncelikli hedeflerinden” biri olarak tanımlanıyordu.
Meksika uyuşturucu kartelleri: En büyük ve en güçlüleri hangileri?
Meksika’daki uyuşturucu savaşı, güçlü uyuşturucu kaçakçılığı gruplarının bölge ve nüfuz için verdikleri mücadele nedeniyle her yıl binlerce insanın can almasına neden oluyor. Peki CJNG dışındaki diğer en güçlü gruplar hangileri?
- Sinaloa Karteli
ABD hükümeti, Sinaloa Karteli’ni dünyanın en büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütlerinden biri olarak tanımladı. 1980’lerin sonlarında kurulan bu kuruluş, uzun yıllar boyunca kötü şöhretli uyuşturucu baronu Joaquín “El Chapo” Guzmán tarafından yönetildi. “El Chapo” bir zamanlar dünyanın en zengin adamlarından biri olarak kabul ediliyordu.
- Meksikalı mafya lideri El Chapo ABD’ye iade edildi
- Meksikalı uyuşturucu karteli lideri El Chapo suçlu bulundu
Onun liderliğinde, kartel şiddet konusunda kötü bir üne kavuştu ve birçok rakip grubu alt etti. Yetkililerin açıklamasına göre, El Chapo’nun uzun süren liderliği döneminde Sinaloa, ABD’ye en büyük yasadışı uyuşturucu tedarikçisi haline geldi.
Kartel, rakip suç çetelerinin üyelerini kaçırdı, işkence etti ve katletti. Ayrıca, roketatar ve El Chapo’nun altın kaplama AK-47’si de dahil olmak üzere büyük bir silah cephaneliğine sahipti. Ancak Temmuz 2019’da, uyuşturucu baronu, ABD yakın tarihinin en dikkat çekici davalarından birinin ardından ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı. El Chapo, 8 Ocak 2017’de gözaltına alınmış, El Chapo 20 Ocak’ta ABD’ye gönderilmişti.
Hapse girmesi, diğer grupların da bundan faydalanmaya çalışmasıyla bölgedeki şiddetin artmasına yol açtı. Buna rağmen, Sinaloa Karteli hâlâ son derece güçlü. Kuzeybatı Meksika’ya hâlâ hakim ve Buenos Aires’ten New York’a kadar birçok şehirde varlığının olduğu bildiriliyor.
Uzmanlar, örgütün ABD, Avrupa ve Asya’ya yasadışı uyuşturucu kaçakçılığından milyarlarca dolar kazanmaya devam ettiğini söylüyor. Uzun süredir liderliğini yapan kişinin artık parmaklıklar ardında olmasıyla, kartelin kısmen Guzmán’ın oğlu Ovidio Guzmán Lopez tarafından kontrol edildiği belirtiliyor.
- Körfez Karteli
Kartel, Meksika’nın en eski suç örgütlerinden biri ve kökenleri 1980’lere kadar uzanıyor. Bu dönemde ABD’ye kokain ve esrar kaçakçılığı yapmasıyla tanınıyor. Ayrıca eroin ve amfetamin kaçakçılığı yaptığı ve Kolombiya’daki kartellerle yakın işbirliği içinde çalıştığı düşünülüyor. 1990’lara gelindiğinde, Körfez Karteli’nin uyuşturucu kaçakçılığı operasyonunun her yıl milyarlarca dolar gelir getirdiği bildiriliyordu. Bu ağı, yetkilileri kendi safında tutmak için siyasi yolsuzluk ve rüşvet yoluyla sürdürüyordu.
Kartelin liderliğini başlangıçta, FBI’ın en çok aranan 10 kişisi listesine giren ilk Meksikalı uyuşturucu baronu olan Juan García Abrego üstlenmişti. 1996’da yakalanarak ABD’de ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
Varisi Osiel Cardenas Guillen, kartelin askeri kanadını kurdu. Birçok yozlaşmış özel kuvvetler askerini işe aldı ve daha da şiddetli bir yaklaşım benimsedi. Bu askerler sonunda isyan edip kendi rakip kartellerini kurdu.
Osiel Cardenas Guillen 2003’te tutuklandı ve şu anda ABD’de 25 yıl hapis cezasını çekiyor. Kardeşi ve kartelin en üst düzey lideri Ezequiel Cardenas Guillen ise 2010 yılında Meksika askerleriyle girdiği çatışmada öldürüldü.
Kartel daha sonra farklı liderlere sahip birçok fraksiyona bölündü. Bunun sonucunda zayıfladı ve Los Zetas Karteli ile şiddetli bir bölge mücadelesine girişti.
- Los Zetas Karteli
Bu grup, Meksika özel kuvvetlerinin seçkin bir biriminin yozlaşmış üyeleri tarafından kuruldu.
1990’larda Körfez Karteli lideri tarafından 30’dan fazla eski asker işe alınmıştı, ancak bu kişiler 2010’da ayrılarak kendi örgütlerini kurdu.
İki kartel daha sonra, özellikle Meksika’nın kuzeydoğusunda şiddetli çatışmalara girdi. Zetas, özellikle vahşetleriyle tanındı; kurbanlarına sık sık işkence yapıyor ve başlarını kesiyorlardı.
2012’ye gelindiğinde, Zetas çetesi gücünün zirvesine ulaştı. Ülkenin en büyük uyuşturucu çetesi olarak adlandırılan Zetas, ezeli rakipleri Sinaloa’yı geride bıraktı ve Meksika eyaletlerinin yarısından fazlasında faaliyet gösterdi.
Örgüt, uyuşturucu işini geride bıraktı ve sigara kaçakçılığından insan ticaretine kadar para kazandıran her türlü suça bulaştı.
Ancak 2012’nin sonlarında liderlerinden biri Meksika Donanması ile çıkan bir çatışmada öldürüldü. Yerine geçen Miguel Ángel Treviño Morales yakalandı. Küçük kardeşi Omar Treviño Morales liderliği devraldı ancak o da 2015’te yakalandı.
Bu, kartelin gerilemesinin başlangıcı oldu. Amerika kıtasındaki organize suçları izleyen Insight Crime’ın analizine göre, liderlik eksikliği Zetas’ın parçalanmasına ve rakip grupların üstünlük kurmasına yol açtı.
Zetas, başta Jalisco karteli olmak üzere diğer grupların doğu kıyı bölgelerini ele geçirmek için genişlemesiyle zemin kaybetti. İç bölünmeler de grubu zayıflattı, ancak yine de tehlikeli bir güç olmaya devam ediyor.
