İSTANBUL (Medyascope) – İran savaşının 38. gününde, savaş askeri, ekonomik ve diplomatik tüm alanlarda açık şekilde tırmandı. Hürmüz Boğazı krizi küresel enerji akışını doğrudan etkilerken, sahadaki saldırılar genişledi, nükleer güvenlik uyarıları yapıldı ve İran’daki protestolar üzerinden yeni bir tartışma başlığı ortaya çıktı.
Haberin özeti
- Hürmüz Boğazı krizinin 38 günde derinleştiği, İran’ın ABD’nin ültimatomunu reddettiği belirtiliyor.
- İran, ABD’nin yeni saldırıları durumunda yıkıcı misilleme yapacağını duyurdu.
- Sahada şiddet tırmanıyor; İsrail ve İran arasında karşılıklı saldırılar gerçekleşiyor.
- Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamalar küresel enerji piyasasında fiyat artışlarına sebep oldu.
- Diplomatik çözüm çabaları sürüyor ancak taraflar henüz anlaşmaya varamadı.
Bilmeniz gerekenler
Trump’tan son ültimatom, İran’dan net ret
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a Hürmüz Boğazı’nı açması için Salı gününe kadar süre tanıdı ve aksi halde enerji altyapısına yönelik geniş çaplı saldırılar düzenleneceğini açıkladı. Bu açıklama doğrudan ekonomik hedefleri vuran bir askeri baskı olarak kayda geçti.
İran yönetimi bu talebi açık şekilde reddetti. Tahran, boğazın mevcut savaş koşullarında açılmayacağını, güvenlik sağlanmadan ve saldırılar durmadan böyle bir adım atılmayacağını net biçimde ifade etti. İranlı yetkililer, ABD’nin tehditlerine karşı ülkenin güvenliğini askeri güçle koruyacaklarını açıkladı.
“Yıkıcı misilleme” uyarısı
İran yönetimi, ABD’nin yeni saldırılar düzenlemesi halinde geniş çaplı ve doğrudan askeri misilleme yapılacağını duyurdu. Açıklamada saldırıların daha ağır ve daha geniş alanlara yayılacağı net şekilde belirtildi.
Bu uyarı, sivil altyapının hedef alınacağına dair açıklamaların ardından geldi. İran, sivil hedeflere yönelik saldırıların doğrudan karşılık göreceğini bildirdi. Avrupa Birliği, sivil altyapının hedef alınmasının uluslararası hukuka aykırı olduğunu açık şekilde duyurdu.
Sahada şiddet tırmanıyor
İsrail, İran’daki South Pars petrokimya tesisini doğrudan hedef alan büyük çaplı bir saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırı İran’ın enerji üretim kapasitesine doğrudan zarar verdi.
İran ise İsrail’in Hayfa kentine saldırı düzenledi ve sivil kayıplar yaşandı. Körfez bölgesinde enerji altyapıları hedef alındı. Birleşik Arap Emirlikleri hava savunma sistemleriyle füze ve insansız hava araçlarını düşürdüğünü açıkladı. Çatışmalar birden fazla ülkeye yayılmış durumda ve savaş açık şekilde bölgesel bir çatışmaya dönüşmüş durumda.
Hürmüz Boğazı krizi: Küresel etkiler
Hürmüz Boğazı’ndaki kriz küresel enerji piyasasını doğrudan etkiliyor. İran’ın geçişleri kısıtlaması dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümünü durdurdu.
Petrol fiyatları son haftalarda yüzde 60 artış göstererek 110 doların üzerine çıktı. Enerji ithalatına bağımlı ülkeler doğrudan ekonomik baskı altına girdi. Alternatif enerji hatlarına sahip ülkeler sevkiyatı farklı güzergâhlara yönlendirdi. Küresel piyasada fiyat artışı ve tedarik sorunu aynı anda yaşanıyor.
Diplomasi: 45 günlük ateşkes planı masada
Pakistan ve Türkiye başta olmak üzere arabulucu ülkeler 45 günlük ateşkes planı hazırladı. Plan, çatışmaların durdurulmasını, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ve ardından kalıcı müzakerelerin başlamasını içeriyor.
İran bu plana baskı altında karar vermeyeceğini açıkladı. ABD ise askeri baskıyı sürdürme pozisyonunu koruyor. Diplomatik girişimler devam ediyor ancak taraflar mevcut şartlarda anlaşmaya yanaşmıyor.
ABD-İran temasları: Dolaylı ama devam ediyor
ABD ile İran arasında doğrudan görüşme yok. İletişim üçüncü ülkeler üzerinden sürdürülüyor. Taraflar şartlarını bu kanallar aracılığıyla iletiyor.
İran, ateşkes tekliflerine resmi yanıt hazırladığını açıkladı ancak saldırılar devam ettiği sürece doğrudan müzakereye girmeyeceğini net şekilde ifade etti. ABD tarafı ise İran geri adım atmadığı sürece baskının artacağını belirtiyor.
Protestolar ve ABD iddiası
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki protestolarla ilgili açıklama yaptı. Trump, ABD’nin İranlı muhalif gruplara Kürt aracılar üzerinden silah göndermeye çalıştığını söyledi.
Bu açıklama, İran yönetiminin protestoların dış destekli olduğu yönündeki iddialarını doğrudan güçlendirdi. Ancak adı geçen Kürt gruplar bu iddiayı reddetti. Silah sevkiyatının gerçekleştiğine dair bağımsız doğrulama bulunmuyor.
Bushehr Nükleer Tesisi çevresinde alarm
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Başkanı Rafael Grossi, İran’daki Bushehr Nükleer Santrali yakınlarında gerçekleşen saldırılarla ilgili açıklama yaptı.
Grossi, nükleer tesislerin çevresindeki askeri faaliyetlerin derhal durdurulması gerektiğini belirtti. Bu tür saldırıların ciddi nükleer güvenlik riski oluşturduğunu ve bölgesel sonuçlarının ağır olacağını açık şekilde ifade etti.
IAEA, nükleer tesislerin hedef alınmasının uluslararası güvenlik açısından kabul edilemez olduğunu vurguladı ve taraflara bu bölgelerden uzak durma çağrısı yaptı.
