İstanbul Film Festivali’nin Genç Ustalar bölümünde dikkat çeken filmlerden biri Lance Hammer’in yönettiği “Kraliçe Zor Durumda”. Hammer, Amerika’nın bağımsız yönetmenlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Berlin’de Jüri Özel Ödülü alan “Kraliçe Zor Durumda”, yönetmenin 18 yıl sonra çektiği ilk film olması itibarıyla da konuşuluyor.
Filmin sözü dolandırmadan gerçek sorunu ortaya koyduğunu belirtelim. Yaş almış bireylerin yaşadığı sorunlar ve onlara aile ile kurumların yaklaşımını ele alan film, niyet ve sıkı prosedürlerin çözüm getiremeyişine de işaret ediyor.
Film hakkında
- Spoiler içerir
Amanda (Juliette Binoche), üvey babası Martin’in (Tom Courtenay) ve ilerlemiş demans hastası annesinin (Anna Calder-Marshall) birlikteliklerinde tanık olduğu bazı davranışları sindiremez. Annesinin karar ve irade sahibi olmadığını söyleyerek Martin’le çatışır. Üvey babası yaptıklarının doğruluğu konusunda ısrarcıdır. Amanda ise durumu polise şikayet eder ve ardından hukuki süreç başlar.
Ancak, Amanda bundan sonra kurumların katı işleyişiyle karşılaşacaktır. Durum sandığından daha ileri boyuta taşınır. Annesini artık üvey babasının yanında bile tutmaya gücü yetmez. Bir bakımevine yerleştirilir.
Filmin bu evresinden sonra seyircinin rahatlaması için bir şeylerin olmasını beklemek yersiz kalıyor. Yaş almış kişilerin yaşamsal hak ve ihtiyaçlarının çözümü konusunda kurumların da çözüm yeri olmadığını görürüz.
Filmin bir diğer yönü de üç kuşaktan kişileri ve onların özel ilişkilerini göstermesidir. Amanda’nın annesi ve üvey babası, Amanda ve ayrıldığı eşi (ki onu film boyunca hiç görmeyiz ve haberdar oluruz ve Amanda’nın ergenliği yeni tamamlamış kızı ve sevgilisi.
Amanda’nın annesiyle kurduğu bağ ve onun çaresizliği film boyunca atmosferi belirler. Amanda’nın kızı da olup bitenlere tanık olur ama film boyunca büyük ölçüde yaşının gereklerini yaşar. Belirli düzeyde bir duyarlılık görürüz. Ancak kimi yerlerde tanıklığı yabancılaşma düzeyindedir. Anneannesinin ve Martin’in durumuna dair gördükleri espri konusu olabilmektedir.
Filmde Martin’in bir yerden sonra yaşadığı değişim dikkat çekici. Ancak, esasında Amanda’nın annesi üzerinden geçmişi ve hayatla kurduğu bağın netliği tartışılmaz.
Filmin en çarpıcı kesitlerinden biri de yaşlı bireyleri koruma konusunda ısrarcı ve katı davranan kurumların soruna çözüm getiremeyişi. Burada özellikle Amanda ve Martin’in hissettiği çaresizlik duygusu aslında bugün engellilik kategorisinde görülen yaşlılığa dair sorunlara yaklaşımın yüzeyselliği de ortaya konulmuş oluyor.
Yaşadıkları evin fiziki-mimari durumundan ekonomik seviyeye varana kadar olması gereken standart ancak yaşlı kişiyle ilgili bir sorun (ya da ihbar) ortaya çıkınca ele alınan bir durumdur.
Filmde kentli insanın eğitim ve iş olanaklarıyla uygun biçimde yaşama zorunluluğu karşısında dezavantajlı konumdaki yaşlıların daha diplerde kalan yalnızlığını görürüz.
Yönetmenin gözlemlerindeki ayrıntıları iyi seçtiğini görüyoruz. Martin ve Amanda’nın annesinin günlük yürüyüş rutinleri, ilaç saatleri gibi konular ve demansın etkileri dikkatlice ele alınmış.
Filmin çözümünde alışılmış bir rahatlama ya da hayal kırıklığının verilmeyip meselenin toplamına dair bir anlatıyı tercih etmiş olması yönetmenin filmin boyunca tercih ettiği gerçekçi tutumuyla uyumlu. “Kraliçe Zor Durumda”, adında ironiyi sezdirse de, fazlasıyla gerçekçi ve izleyiciye bu gerçeğin kabulü konusunda ulaşmakta zorlanmayan bir film.
Yaşlı, orta yaşlı ve genç oyuncu seçiminde neredeyse rolün gereği olan yaşları neredeyse birebir seçmiş olmasının da altını çizmemiz gerek. Öyle ki özellikle yaş almış bireyleri canlandıran oyuncuların performansı gerçeğe ancak bu kadar yaklaşabilir. Bu nedenle fazlasıyla gerçek ifadesini bir daha kullanıyorum.
