İSTANBUL (Medyascope) – Cumhuriyet başsavcılığının gözaltı kararı vermesi için iki koşulun birlikte bulunması gerekiyor: Soruşturma açısından zorunluluk ve suçu işlendiğine dair somut delil. Bu koşullar sağlanmadığında savcılık gözaltı kararı veremiyor, kişi yalnızca ifadeye davet ediliyor. Sizin için yasal olarak gözaltı ve arama kararlarının nasıl olması gerektiğini araştırdık.
Haber özeti
- Gözaltına alma kararları için Cumhuriyet başsavcılığının iki koşul sunması gerekiyor: soruşturma zorunluluğu ve somut deliller.
- Polis, gözaltı kararını yazılı olarak göstermeli ve gerekirse sözlü olarak uygulayabilir.
- Gözaltında ifade vermeye davet edilmeseniz, zorla getirme kararı uygulanabilir.
- Gözaltına alındığınızda, sağlığınız için hekim raporu alınır ve size bir kopyası verilir.
- Arama kararı için hâkim onayı gereklidir ve arama esnasında bazı haklarınız korunmalıdır.
Kapınız çaldı ve polis gözaltına alındığınızı söyledi.
- Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kaleme alınan gözaltı kararını polisler size göstermek zorunda. Gözaltı kararını Cumhuriyet Başsavcısı aciliyet gerektirmeyen durumlarda yazılı olarak verir. Ancak acil durumlarda sözlü olarak verilen gözaltı kararını kolluk kuvvetleri uygular.
Gözaltına alma, bunun soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve şüpheli kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlı. Eğer bu iki koşul sağlanmıyorsa normal şartlarda savcılık gözaltı kararı veremiyor.
- Bu iki şart oluşmadığında ev adresinize ifade vermeye davet edildiğinize dair tebligat gelir.
- Eğer bu davete icabet etmezseniz hakkınızda zorla getirme kararı verilebilir.
- Suçunuz fark etmeksizin kolluk kuvvetleri size yakalanma sebebinizi, hakkındaki iddiaları ve susma, müdafiden yararlanma, yakalanmaya itiraz etme haklarınızı sözlü ve yazılı olarak bildirmek zorunda.
- Kaçma, kendinize ya da başkasına zarar verme ihtimalinize karşı, gözaltına alınırken kolluk kuvvetleri üstünüzü arayıp silah ve benzeri eşyalarınızı alabilir.
- Yakalama, tutanağa bağlı bir işlem. Kolluk kuvvetleri yakalanmanıza dair bütün detayları içeren tutanağın bir nüshasını da size vermek zorunda.
Gözaltı için bazı özel durumlar da var. Mesela toplu olarak işlenen suçlarda mülki amir gözaltı kararı verebilir. Suç işlerken yakalandığınızda ya da hakkınızda yakalama kararı varsa da gözaltına alınabilirsiniz.
- Gözaltına alındığınızda, kaçacağınıza ya da kendinize veya başkalarına zarar vereceğinize dair belirtiler göstermediğiniz sürece size kelepçe takılamaz.
- Kolluk kuvvetleri istediğiniz bir yakınınıza gözaltına alındığınıza dair bilgi vermek zorunda.
- Avukatınızla görüşebilirsiniz.
- Gözaltına alınmanız halinde hekim tarafından sağlık raporu alınır. Bir yerden başka bir yere her sevk edilişinizde de sağlık raporu alınmak zorunda.
- Sağlık raporunun bir kopyası size verilir.
Not: Özel durumlar dışında sizin ifadenizi alan ya da soruşturmayı yürüten kolluk kuvvetleri ile sizi tıbbî muayeneye götüren kolluk görevlisinin farklı olması zorunlu.
- Normal şartlarda hekim ile muayene edilen kişi yalnız olur ancak hekim kişisel güvenlik endişesini dile getirerek muayenenin kolluk görevlisinin gözetiminde yapılmasını isteyebilir. Bunun belgelendirilmesi gerekir.
Gözaltına alma işleminin hukuka aykırı yapılması halinde “haksız gözaltı tazminatı” talep etme hakkınız var.
Arama kararı nasıl uygulanır?
Polis kapınıza geldi ve arama kararı olduğunu söyledi. Süreç şöyle işliyor:
- Evinizde, yani özel mülkünüzde arama yapılabilmesi için hâkim kararı olması gerekiyor. Gecikmesi sakıncalı durumlarda bu kararı cumhuriyet savcısı ve kolluk amiri de verebiliyor
- Arama kararının çıkması için şu üç şartın birlikte olması gerekiyor: Gecikmede sakınca ya da tehlike bulunması, görünüşte haklılık (bir ihlal ya da suç işlendiği hususunda şüphe bulunması) ve ölçülülük (temel amaç müdahalelerde aşırılığa gidilmesini ve buna bağlı olarak doğabilecek mağduriyetleri önleyebilmek).
- Gecikmede sakınca bulunan haller, gözaltındayken firar etme, suçüstü yakalanma, tutuklu ya da hükümlünün tekrar yakalanması durumları hariç evinizde gece vakti arama yapılamaz.
- Arama esnasında cumhuriyet savcısı orada değilse komşunuz ya da akrabanız (ihtiyar heyeti köy ve mahallelerdeki aramalarda) olan iki kişinin arama esnasında orada olmak zorunda.
- Üstünüz aranırken kolluk kuvvetleri kıyafetlerinizi tamamen çıkarıp beden çukurlarınızı arayamaz, sadece kaba arama yapabilir.
- Polis, olay yerinde sağlığınıza, vücut bütünlüğünüze veya malvarlığınıza zarar gelmemesi için gerekli tedbirleri almak zorunda .
- Başka şekilde delil elde etme imkânının bulunmaması halinde, cumhuriyet savcısının isteğiyle kullandığınız telefon ve bilgisayarınızda arama yapılabilir, bu teknolojik aletlerden kopya alınabilir. Şifreniz çözülemezse çözümün yapılabilmesi ve kopyaların alınabilmesi için aletlerinize el konulabilir.
- Bütün detayların ve el konulan eşyaların ayrıntılı bir şekilde yazıldığı tutanağın bir kopyası size verilir.
- Gözaltı kararları nasıl uygulanmalı, yasaya uygun gözaltı nasıl olur, gözaltına alınırken haklarınız neler – İşte bilmeniz gerekenler
Çağdaş Hukukçular Derneği, 1 Mayıs için bir kriz masası kurduğunu açıkladı “1 Mayıs’ta sokakta, adliyede, karakolda yanınızdayız!” dedi. Ayrıca bir paylaşımda gözaltına alınanların yapabileceklerini anlattı.
