Hafızalara kazınan sakalı, elinden düşürmediği purosu ve üzerinden çıkarmadığı hâkî üniformasıyla; Batı yarımkürenin ilk sosyalist devletini kuran ve dünyanın en uzun süre iktidarda kalan liderlerinden biri olan Fidel Castro kimdir?
Fidel Castro, 1926’da Küba’da doğdu. Kübalı siyasetçi ve devrimci, 1959’dan 2008’e kadar Küba’nın lideri olarak görev yaptı. Yönetimi süresince Küba’yı tek partili bir komünist devlet haline getirdi, sosyalist reformlar uyguladı.
Biran ve lise yılları
Fidel Castro, 13 Ağustos 1926’da Küba’nın doğusunda yoksullukla mücadele eden kırsal bölgelerden birisi olan Biran’da doğdu. Castro’nun babası Angel, İspanya’nın kuzeyinden, Galiçya’dan gelen bir göçmen ve zamanla zenginleşmiş bir çiftçiydi. Castro burada geçirdiği çocukluk yıllarında Haitili şeker kamışı işçilerinin nasıl sömürüldüğünü çok yakından gözlemledi.
Hatta Fidel Castro’nun üvey kardeşi Martin Castro, kardeşinin Haitili işçilerin evlerine gidip, babasının dükkanından aldığı ödeme yerine geçen makbuzları verdiğini söyledi. Ancak bu isyanı sonrasında babası Castro’yu Havana’daki Cizvit Lisesi Belen İlahiyat Okulu’na yatılı olarak gönderdi.Burada spora ve tarihe, özellikle İspanya-İngiltere tarihine olan ilgisiyle öne çıktı. Castro’nun örnek bir öğrenci olduğu söylenmese de bu okulun da onun dünya görüşüne etki ettiği görüldü.
Üniversite yılları ve ilk isyanlar
Cizvit Lisesi’nden mezun olduktan sonra Havana Üniversitesi’nde hukuk okumaya başladı. 1940’lı yıllardaki üniversite ortamının hararetli sahnesinde siyasi tartışmalara girdi. 1947 yılında, Sosyalist Parti’ye (Partido Ortodoxo) katıldı.
Nisan 1948’de Kolombiya’ya giden Castro, Latin Amerika Gençlik Kongresi’ne katıldı. Burada ülkedeki Liberal Parti’nin lideri Jorge Gaitan bir suikasta kurban gitti, bu olay Castro’yu derinden etkiledi. 1950’de hukuk doktoru olarak mezun oldu.
Ardından 1952 yılında yapılacak seçimlerde adaylığını koymayı düşünüyordu ancak hükümet General Fulgencio Batista tarafından devrildi, seçimler iptal edildi.
Moncada Kışlası’na 26 Temmuz 1953’te 165 arkadaşıyla birlikte bir baskın düzenledi; ama başarısızlığa uğrayarak tutuklandı. 6 Ekim 1953’te Küba Yüksek Mahkemesi’nde yapılan yargılamada ‘Sayın yargıç siz beni mahkûm edin! Tarih beni haklı çıkaracaktır!’ (La Historia Me Absolvera) cümlesiyle ünlü savunmasını yaptı. Mahkeme sonunda 16 yıl hapis verildi. Juventud Adası’nda 21 ay hapis yattı, cezasının kalanı Batista tarafından bağışlandı.
Batista diktatörlüğü ve Küba devrimi
Cezası bittikten sonra Meksika’ya gitti kardeşi Raul Castro ve Ernesto “Che” Guevara ile 26 Temmuz Hareketi adlı devrimci bir grup kurdu, örgüt üyeleri 2 Aralık 1956’da Granma yatıyla Küba’ya dönerek Oriente’de karaya çıktı.
Burada hükûmet kuvvetleriyle girişilen çatışmalarda arkadaşlarının çoğunu kaybetti aralarında kardeşi Raul Castro ve Ernesto Che Guevara’nın da bulunduğu 12 arkadaşıyla birlikte Maestra Dağları’na çekildi. Burada iki yıl boyunca Batista kuvvetlerine karşı gerilla savaşı yürüttü. Batista, 1958’de Dominik Cumhuriyeti’ne kaçtı. Hukukçu Doktor Manuel Urrutia Leo devlet başkanlığına, Castro da başbakanlığa getirildi.
İktidar yılları
Fidel Castro iktidara geldikten sonra fiyatları ve kiraları düşürdü, ardından geniş kapsamlı bir toprak reformu başlattı. Büyük topraklar kamulaştırılarak halk çiftliklerine dönüştürüldü. Bu süreçte ABD şirketlerinin çıkarları zarar gördü ve ABD, Küba’ya ekonomik ambargo uygulamaya başladı. Küba da ekonomik ilişkilerini Sovyetler Birliği ile güçlendirdi.
ABD ile gerilim, 1961’deki Domuzlar Körfezi Çıkarması ve ardından yaşanan Küba Füze Krizi ile daha da arttı. Castro, bu süreçte Küba’nın sosyalist bir yol izleyeceğini açıkladı. 1960’lardan itibaren Latin Amerika ve Afrika’daki devrimci hareketleri destekledi; Angola ve Etiyopya gibi ülkelere asker gönderdi. Aynı zamanda Bağlantısızlar Hareketi’nin önemli liderlerinden biri haline geldi.
Ülke içinde ise eğitim, sağlık ve okuryazarlık alanlarında büyük reformlar yapıldı; işsizlik azaltıldı ve sosyal hizmetler yaygınlaştırıldı. Ancak ekonominin şekere dayalı yapısı değiştirilemediği için Küba giderek SSCB desteğine bağımlı hale geldi. 1970’lerden sonra ekonomik sıkıntılar arttı ve SSCB’nin dağılma süreci Küba ekonomisini ciddi şekilde etkiledi.
Sağlık durumu ve görevden ayrılışı
Fidel Castro 31 Temmuz 2006 tarihinde sağlık problemleri nedeniyle yetkilerini geçici olarak başkan yardımcısı ve kardeşi Raúl Castro’a devretti. 19 Şubat 2008’de bir açıklama yaparak, 1976 yılından beri yürütmekte olduğu Küba’nın en yüksek yönetim organı olan Devlet Konseyi Başkanlığı görevini bıraktığını açıkladı. Görevden ayrıldıktan sonra Yoldaş Fidel’in düşünceleri adıyla yazdığı makalelerde gündemdeki önemli olayları yorumladı Fidel Castro, 25 Kasım 2016’da çoklu organ yetmezliği sebebiyle hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine cenazesi 27 Kasım’da yakıldı.
