İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu programında Tarık Çelenk’in konuğu akademisyen Hülya Adak oldu. Programda Türk edebiyatının ve düşünce tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Halide Edip Adıvar’ın uluslararası çalışmaları, Hindistan seyahati, Gandhi ve Nehru ile temasları, bağımsızlık mücadelelerine etkisi ve az bilinen eserleri değerlendirildi.
Haberin özeti
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Hülya Adak, Halide Edip Adıvar’ın uluslararası etkilerini ve eserlerini değerlendirdi.
- Adak, “Hindistan’a Dair” kitabının sadece bir gezi kitabı olmadığını, faşizme karşı bir cevap sunduğunu vurguladı.
- Kitap, Hindistan’daki bağımsızlık mücadelesi üzerinden alternatif bir siyasal yol öneriyor.
- Adak, “Ateşten Gömlek”in uluslararası başarıdan bahsederek, Hindistan’daki okuyucuların kendi mücadelelerini bu eserde gördüklerini belirtti.
- Halide Edip’in eserleri, kadın hakları ve dünya siyaseti üzerine önemli değerlendirmeler yapıyor.
“Hindistan’a Dair” ne anlatıyor?
Sağduyu’da bu hafta akademisyen Hülya Adak, Halide Edip Adıvar’ın Türkiye’de yeterince bilinmeyen eserlerini ve uluslararası etkisini Tarık Çelenk’e anlattı. Halide Edip’in Hindistan seyahati sonrasında kaleme aldığı “Hindistan’a Dair” adlı eserin yalnızca bir gezi kitabı olmadığını vurgulayan Adak sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu kitap aslında Hindistan üzerine yazılmış sıradan bir seyahatname değil. Halide Edip burada Gandhi’den Nehru’ya, bağımsızlık mücadelesinin önde gelen isimlerinden sıradan insanlara kadar çok geniş bir dünyanın portresini çıkarıyor. Gandhi’nin günlük yaşamından, birlikte yapılan meditasyonlara kadar pek çok ayrıntıyı aktarıyor. Ama asıl önemli olan, Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesini içeriden anlamaya çalışması. Bu nedenle Hindistan tarihçileri bugün bile bu kitabı son derece önemli bir kaynak olarak görüyor. Hatta Oxford baskısının önsözünde kitabın yıllarca hak ettiği ilgiyi görmediği özellikle vurgulanıyor.”
“Hindistan’a Dair” adlı kitabın aynı zamanda Avrupa’da yükselen faşizme karşı da bir cevap niteliği taşıdığını belirten Adak, “1930’lardayız. Avrupa’da faşizm ve Nazizm yükseliyor. Halide Edip ise Hindistan’daki bağımsızlık mücadelesine bakarak şiddetsizlik üzerinden alternatif bir siyasal yol öneriyor. Bu yönüyle kitap sadece Hindistan’a dair değil, aynı zamanda dönemin dünya siyasetine verilmiş bir cevap olarak da okunmalı” dedi.
Romanın kadın hakları açısından da dikkat çekici olduğunu belirten Hülya Adak şöyle devam etti:
“1912 yılında yazılmış bir romanda kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmiş bir siyasi düzen tasarlanıyor. Bu olağanüstü bir şey. Halide Edip burada yalnızca bir hikâye anlatmıyor. Aynı zamanda Osmanlı toplumuna bir gelecek tasavvuru sunuyor. Kadınların siyasetin dışında değil, doğrudan içinde olduğu bir toplum hayal ediyor.”
Kişisel iktidar hırsları, hapse atılan siyasetçiler…
Hülya Adak romanın günümüz siyasetiyle kurduğu benzerliklere değinerek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Romanı bugün okuduğunuzda şaşkınlığa uğruyorsunuz. Çünkü haksız yere hapse atılan siyasetçiler, kişisel iktidar hırsları, devlet gücünü rakiplerini tasfiye etmek için kullanan yöneticiler gibi pek çok tema karşınıza çıkıyor. Sanki 100 yıl önce yazılmış bir roman değil de bugünün siyasal tartışmalarını anlatan bir metin okuyormuşsunuz hissi oluşuyor. Bu nedenle Yeni Turan sadece edebi değil, siyasal açıdan da son derece güncel bir eser.”
Halide Edip’in “Ateşten Gömlek” adlı kitabının uluslararası etkisinden bahseden Adak, “Türkiye’de biz Ateşten Gömlek’i daha çok Kurtuluş Savaşı romanı olarak biliyoruz ama kitap yalnızca Türkiye’de okunmadı. Hindistan’da çevrildi, yeniden basıldı ve bağımsızlık mücadelesi veren çevreler tarafından büyük ilgi gördü. Çünkü orada anlatılan şey sadece bir savaş değil, bağımsızlık uğruna verilen bir mücadeleydi. Hindistanlı okurlar bu hikâyede kendi mücadelelerini gördüler” diye konuştu.
