İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu’nun bu bölümünde Tarık Çelenk’in konuğu sosyolog İskender Cüre oldu. Cüre, Osmanlı’da tekkelerin kültür hayatındaki rolünü, tekkelerin kapatılma sürecini ve bugünkü tarikat ile cemaatlerin nasıl düzenlenebileceğini değerlendirdi.
Kentli dergahlara ne oldu? İskender Cüre, Osmanlı tekke sisteminin kültürel üretimde saraya alternatif bir patronaj görevi gördüğünü söyledi. Cüre, Cumhuriyet’in din inşası sürecinde medresenin ve tekkenin engel olarak görüldüğünü belirtti.
Cüre, bugünkü tarikat ve cemaatlerin Kültür Bakanlığı bünyesinde bir yapıya kavuşturulmasını önerdi.
Tekkeler ve patronaj
Cüre, Osmanlı’da nitelikli kültürel üretimin en temel dayanağının patronaj olduğunu söyledi. Tekkelerin vakıf sistemiyle kurulduğunu, dervişlerin burada İslami ilimleri, edebiyatı, dili ve sanatı öğrendiğini anlattı.
Cüre, Dede Efendi’nin sıradan bir hamamcının oğlu olduğunu, Yenikapı Mevlevihanesi’nde yetiştiğini ve besteleri duyulunca III. Selim’in onu saraya müezzin olarak atadığını aktardı:
“Kültürün özellikle üst düzey kültürün üretilmesi için himaye, patronaj gerekli. Başka türlü olabilecek bir şey değil.”
“Engeliniz olan iki tane kurum var”
Cüre, Cumhuriyet’in Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu ve Diyanet İşleri’yle bir tarih, dil ve din inşasına giriştiğini söyledi. Cüre, medreselerin önce, tekkelerin yaklaşık bir buçuk yıl sonra kapatıldığını anlattı:
“Din inşası yaparken de engeliniz olan iki tane kurum var. Medrese ile tekke, değil mi?”
Cüre, tekkelerin kapatılmasının ardından “siyasete dahil oldular” ve “miskinler tekkesi” söylemlerinin geliştirildiğini belirtti. Cüre’ye göre 1914-1918 arasında 10 bin sufi cepheye gitti.
“Ya tam açacaksın ya tam kapatacaksın”
İskender Cüre, 1925’ten bu yana tekkelerin yasal bir statüye kavuşmadığını, buna rağmen açık olduğunu söyledi. Cüre, çözümü şöyle anlattı:
“Şimdi ya tam açacaksın ya tam kapatacaksın. Şu an zaten siyasiler de tekkelerden ve cemaatlerden gelecek oya muhtaç olduğu için kapatmaya yanaşmazlar.”
Bu işin Diyanet’te değil Kültür Bakanlığı’nda yapılması gerektiğini söyleyen Cüre, Alevi Bektaşi Kültür ve Cemevi Daire Başkanlığı’nı örnek gösterdi.
Cüre, Meclis-i Meşayih’in esas olarak şeyh tayinlerini takip ettiğini, kararların yüzde 90’ının bunlardan oluştuğunu anlattı. Cüre, bugün icra organı değil danışma organı kurulması gerektiğini ve dergahların Maliye Bakanlığı’nca denetlenmesini önerdi.
