İSTANBUL (Medyascope) – Eksik Olan programında bu hafta Alp Kozanoğlu ve Ömer Çeşit, Todd Rose’un Ortalamanın Sonu kitabını değerlendirdi. Eğitimden sanayi üretimine, insan davranışlarından bilimsel araştırmalara kadar ortalama kavramının hayatı nasıl şekillendirdiğini ele alan Kozanoğlu ve Çeşit, bireysel farklılıkları göz ardı eden standartlaşma anlayışını tartıştı.
Ömer Çeşit, ortalama kavramının yalnızca bilimsel araştırmalarda değil, gündelik hayatta da insanları kategorize etmenin bir aracına dönüştüğünü söyledi. İnsanların belirli özelliklere göre sınıflandırıldığını belirten Çeşit, “Biz genel olarak hayatta farkında olmadan zaten çok kategorize eden bir yapıya sahibiz” dedi. Çeşit, bu yaklaşımın eğitimden vücut ölçülerine, sağlık endekslerinden beyin araştırmalarına kadar pek çok alanda karşılık bulduğunu ifade etti.
Kitaptaki Amerikan Hava Kuvvetleri örneğine de değinen Kozanoğlu, 4 bin 63 pilot üzerinde yapılan ölçümlerde ortalama pilot diye bir profilin bulunamadığını aktardı. Çeşit ise “Bir değişken bir değişkeni içermiyor. Dolayısıyla ne yapamıyorsun? Ortalamasını alamıyorsun” diye konuştu.
Eğitim sistemi sanayinin ihtiyaçlarına göre şekillendi
Kozanoğlu ve Çeşit, ortalama anlayışının eğitim sisteminin kuruluşunda da belirleyici olduğunu söyledi. Sanayileşmeyle birlikte standart müfredatların ve sınav sistemlerinin yaygınlaştığını belirten Çeşit, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerinden bağımsız biçimde aynı ölçütlerle değerlendirildiğine dikkat çekti. Kozanoğlu, “Bu eğitim sistemi tamamen sanayi için kurulmuş bir eğitim sistemi” dedi.
Ömer Çeşit, ortalama kavramının gündelik hayatta insanları kategorize etmenin bir aracına dönüştüğünü söyledi. İnsanların belirli özelliklere göre sınıflandırıldığını belirten Çeşit, “Biz genel olarak hayatta farkında olmadan zaten çok kategorize eden bir yapıya sahibiz” dedi.

Güzellik algısı da ortalama üzerinden şekilleniyor
Kadınların beden ölçüleri üzerinden oluşturulan normları değerlendiren Kozanoğlu, Norma adlı kadın heykelinin ortalama vücut ölçülerine göre tasarlanmasına rağmen yarışmaya katılan kadınların neredeyse hiçbirinin bu ölçülere uymadığını anlattı. Çeşit ise bu yaklaşımın toplumsal bir baskıya dönüştüğünü belirterek, normal kabul edilen beden ölçülerinin kadınlar üzerinde tahakküm oluşturduğunu vurguladı.
Kitap tanıtım bülteni
Hepimiz farklıyız. Ortalamadan biraz daha uzun ya da biraz daha kısayız; maaşımız ortalamadan biraz daha fazla ya da biraz daha az ve fiyatı ortalama olan evi kimin satın aldığını merak ediyoruz. Etrafımızda hep ortalama insanlar olduğunu düşünüyoruz; boyu ortalama, maaşı ortalama, evi ortalama olan insanlar.
Her gün ortalamalara göre ölçülüyor, ne kadar yaklaştığımıza ya da ne kadar uzağında kaldığımıza göre değerlendiriliyoruz. Ancak ortalama sadece kendimizi nasıl gördüğümüzü etkilemekle kalmıyor, toplumumuzun tamamı bu “ortalama herkese uyar” modeli üzerine kurulu. Okullar ortalama öğrenciler için tasarlanmış. Sağlık hizmeti ortalama hasta için tasarlanmış. İşverenler iş tanımlarını ortalama kariyer yolunda ilerleyen çalışanlarla doldurmaya çalışıyorlar. Hükümetler ortalama insana hizmet etmeye yönelik programları ve girişimleri uygulamaya koyuyorlar. Bir yüzyılı aşkın süredir, kurumlarımızı yönetmenin en iyi yolunun ortalama insana odaklanmak olduğuna inanıyoruz. Ancak rakamları deştiğinizde, inanılmaz bir gerçekle karşılaşıyorsunuz: Kimse ortalama değil. Yani herkes için kurulmuş olan toplumumuz gerçekte kimseye hizmet etmiyor.
Bizi ortalamayla kıyaslayan ölçütlerin, potansiyelimiz hakkında önemli bilgiler ortaya koyduğu şeklindeki varsayım bilincimize öyle kazınmış ki onu sorgulamıyoruz. Oysa Harvard’lı yazar Todd Rose bu varsayımın kesinlikle ve bilimsel olarak yanlış olduğunu söylüyor.
Lisedeyken okuldan ayrılan Todd Rose, Ortalamanın Sonu’nda kendi kişisel deneyimlerini bilim ve tarih ile harmanlayarak, bireyleri ortalamalar aracılığıyla anlamak yerine yeni bir alternatif öneriyor. Kendinizin, çocuklarınızın, personelinizin yeteneklerini keşfetmek ve başarının yolunu açmak için çok önemli bir kaynak. Bu kitabı okuduktan sonra ortalamaları ve yeteneği bir daha eskisi gibi görmeyeceksiniz.








