İSTANBUL (Medyascope) – ABD Başkanı Donald Trump Ankara ziyaretinde AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile konuşurken Rahip Brunson krizini hatırlattı, “Birçok kişi aradı, hiçbir ilerleme olmadı. Ben Cumhurbaşkanı’nı aradım ve derhal serbest bıraktı” dedi. Peki Türkiye-ABD ilişkilerinde kriz yaratan Rahip Brunson krizi nasıl başladı, Brunson neden tutuklandı ve nasıl serbest bırakıldı?
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- ABD’li Rahip Andrew Brunson, eşiyle birlikte 20 yılı aşkın süre Türkiye’de yaşadıktan sonra 2016’da süresiz oturma izni başvurusunun reddedilmesinin ardından gözaltına alındı.
- Brunson, önce sınır dışı edilmek üzere tutuldu; daha sonra Fethullah Gülen Cemaati’ne üye olduğu iddiasıyla tutuklandı.
- Brunson tüm suçlamaları reddetti. Türkiye’deki faaliyetinin misyonerlik olduğunu, casusluk yapmadığını ve herhangi bir siyasi faaliyette bulunmadığını söyledi.
- Dava, Türkiye ile ABD arasında büyük krize dönüştü. Trump yönetimi, Brunson’ın serbest bırakılmaması üzerine dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’e yaptırım uyguladı.
- Brunson, 12 Ekim 2018’de 3 yıl 1 ay 15 gün hapis cezasına çarptırıldı ancak cezaevinde kaldığı süre dikkate alınarak serbest bırakıldı. ABD’ye döndükten sonra Beyaz Saray’da Donald Trump tarafından ağırlandı.
ABD vatandaşı Rahip Andrew Craig Brunson, eşi Norine Brunson ile birlikte 20 yılı aşkın süre Türkiye’de yaşadı. İzmir’de misyonerlik faaliyetleri yürüten Brunson, 2016 yılında süresiz oturma izni için başvurdu.
- Ruşen Çakır yorumladı: Trump bizi niçin öptü?
- Cansu Çamlıbel anlatıyor: Trump deyince aklımıza neden Brunson geliyor?
İddianamede yer alan yazışmalara göre İçişleri Bakanlığı, Ağustos 2016’da Brunson’ın süresiz oturma izni başvurusunu “kamu düzeni ve kamu güvenliği açısından” uygun bulmadı. Bakanlık yazısında Brunson’ın 2010-2013 yılları arasında “Kürt kökenli vatandaşlara yönelik ayinler düzenlediği” ve Suriye’den gelen sığınmacılara yardım sağlama görüntüsü altında misyonerlik faaliyetleri yürüttüğü öne sürüldü.
Andrew Brunson ve eşi, Ekim 2016’da İzmir-Alsancak Polis Karakolu’na çağrıldı. Çift, sınır dışı edilmek üzere gözaltına alındı. Norine Brunson 13 gün sonra serbest bırakıldı. Andrew Brunson ise Bornova’daki Geri Gönderme Merkezi’ne gönderildi. Aralık 2016’da bu kez Fethullah Gülen Cemaati’ne üye olduğu iddiasıyla tutuklandı.
Rahip Brunson krizi nasıl başladı? Birkaç başlıkta anlatmaya çalıştık.
Rahip Brunson kimdir?
Andrew Craig Brunson, North Carolina doğumlu bir ABD vatandaşı. Tutuklandığı sırada 50 yaşındaydı ve 23 yıldır eşiyle birlikte Türkiye’de yaşıyordu.
İzmir’de Protestan Diriliş Kilisesi’nde görev yapan Brunson, Türkiye’deki faaliyetini “İsa Mesih’i anlatmak” olarak tanımlıyordu. Brunson ve ailesi, hakkındaki suçlamaları başından itibaren reddetti.
Brunson ne zaman ve neden tutuklandı?
Brunson, Ekim 2016’da sınır dışı edilmek üzere gözaltına alındı. Aralık 2016’da ise Fethullah Gülen Cemaati’ne üye olduğu iddiasıyla tutuklandı.
Ağustos 2017’de Brunson hakkında bu kez “devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasi veya askeri casusluk amacıyla temin etme”, “Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmek”, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ni ortadan kaldırmaya teşebbüs etmek” ve “anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçlarından da tutuklama talep edildi.
Brunson, bu suçlamaları kabul etmedi. Daha sonraki duruşmalarda yaptığı tahliye talepleri de uzun süre reddedildi.
Brunson hakkındaki iddianame, tutuklanmasından yaklaşık bir buçuk yıl sonra, Mart 2018’de hazırlandı. İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilen iddianamede Brunson’a hem Fethullah Gülen Cemaati hem de PKK adına suç işlediği suçlaması yöneltildi.
Brunson için “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işlediği” gerekçesiyle 15 yıla kadar, “devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasi veya askeri casusluk amacıyla temin etmek” suçlamasıyla da 20 yıla kadar hapis cezası istendi.
İddianamede Brunson’ın Gülen yapılanmasına üye bazı isimlerle görüştüğü, kilisesinde PKK ve Gülen Cemaati’ni “övücü ve bölücü içerikli konuşmalar” yaptığı, evindeki aramalarda “çok sayıda dijital materyal” ele geçirildiği iddia edildi.
Brunson’ın ayrıca 2013’teki Gezi Parkı protestolarının organizatörlerinden biri olduğu da öne sürüldü.
Brunson suçlamalara ne yanıt verdi?
Brunson, hakkındaki tüm suçlamaları reddetti. Ağustos 2017’de SEGBİS aracılığıyla verdiği ifadede, “Hayatım boyunca hiçbir Fethullahçı ile hiç tanışmadım. Toplantılarına hiç katılmadım. Ben kilise kurdum. Casusluk yapmadım. Türkiye’nin bölünmez bütünlüğünü destekliyorum. Benim derdim İsa Mesih’i anlatmaktadır” dedi.
Brunson, “Fethullahçı terör örgütüyle hiçbir bağlantım yoktur. Ne zaman, nerede ve nasıl casusluk yaptım açıklanmasını istiyorum” ifadelerini kullandı.
Avukatı Cem Halavurt da iddiaların asılsız olduğunu savundu. Halavurt, “Brunson’ın inancından dolayı tutuklandığını ortaya koyan kanıtlar var” dedi.
Brunson’ın kızı Jacqueline Furnari ise NBC News’e yaptığı açıklamada, “Babam yanlış bir şey yapmadı. Barışçıl, sevgi dolu bir adam, o bir pastör. Bu suçlamaların tamamı saçmalık” diye konuştu.
Amerika’nın tepkisi ne oldu?
Dosya, ilk kez en üst düzeyde, dönemin ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Mayıs 2017’de yaptığı görüşmede gündeme geldi.
Temmuz 2018’de dönemin ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, “ABD Başkanı adına konuşuyorum: Pastör Andrew Brunson’ı hemen serbest bırakın, yoksa sonuçlarına katlanmaya hazır olun” dedi.
Pence’in bu açıklamalarına Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu tepki gösterdi, “Hiç kimse bize talimat veremez. Kimsenin tehdidine de boyun eğecek değiliz. Hukuk kuralları istisnasız herkes için geçerlidir” dedi.
Washington, Brunson’ın serbest bırakılmaması üzerine 1 Ağustos’ta Türkiye’ye yaptırım uyguladı.
ABD Hazine Bakanlığı, “bu iki kişi Pastör Brunson’ın tutuklanmasında ve yargılanmasında önemli rol oynadı” diyerek dönemin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’e yaptırım uyguladı, ABD’deki olası mal varlıklarını dondurdu, ABD vatandaşlarının iki bakanla işlem yapması da yasaklandı.
Kararın açıklanmasının ardından dolar 5 TL’nin üzerine çıktı. 2018’in başında dolar 3,79 TL seviyesindeydi.
Trump yönetimi daha sonra Türkiye’den çelik ve alüminyum ithalatına uygulanan gümrük vergilerini ikiye katladı ve 13 Ağustos 2018’de dolar 7,24 TL’yi aştı.
17 Ağustos’ta da bir açıklama yapan Trump, “Türkiye çok kötü hareket etti. Oturup bunu kabul etmeyeceğiz, insanlarımızı alıkoyamazlar” dedi.
ABD Kongresi’nde de Brunson davası sık sık gündeme geldi. Amerikalı Senatör Thom Tillis ile ABD’nin inanç özgürlüğü temsilcisi Sam Brownback, Brunson’ın ilk duruşmasını izlemek üzere İzmir’e gitti.
Brunson’ın serbest bırakılması için ABD’de muhafazakâr sivil toplum kuruluşları da kampanyalar yürüttü.
Türkiye ne dedi?
Türkiye tarafında en dikkat çekici açıklamalardan biri Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan geldi. Erdoğan, Eylül 2017’de yaptığı konuşmada Brunson’ın serbest bırakılması talebini Fethullah Gülen’in ABD’den iadesiyle ilişkilendirdi.
Erdoğan, “Papazı verin diyorlar. Bir papaz da sizde var, bize verin, yargılayalım, biz de onu size verelim. ‘Onu karıştırma’ diyorlar” dedi.
ABD yönetimi ise olası bir takası reddetti.
Uluslararası medyada Brunson’ın Ankara ile Washington arasındaki pazarlıkta bir “koz” ya da “piyon” haline geldiği yorumları yapıldı.
Peki Brunson nasıl serbest kaldı?
Brunson’ın tutukluluğu Temmuz 2018’de ev hapsine çevrildi. Hakkındaki yurtdışına çıkış yasağı ise devam etti.
12 Ekim 2018’de İzmir 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen duruşmada karar çıktı. Mahkeme, Brunson’ı “örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek” suçundan 3 yıl 1 ay 15 gün hapis cezasına çarptırdı.
Ancak mahkeme, Brunson’ın cezaevinde geçirdiği süreyi dikkate alarak adli kontrol şartlarını ve yurtdışına çıkış yasağını kaldırdı. Brunson aynı gün serbest bırakıldı.
Brunson, serbest bırakıldıktan sonra ABD’ye döndü. 13 Ekim 2018’de Beyaz Saray’da Donald Trump tarafından ağırlandı.
Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a ve Türk halkına teşekkür etti. Brunson’ın serbest bırakılmasını Türkiye ile ilişkiler açısından “harika bir adım” olarak nitelendirdi. Trump, “Türkiye’yle ilişkimiz mükemmel olabilir ve olan da bu yönde atılmış harika bir adım” dedi. Türkiye’ye yönelik yaptırımlar için de “Türkiye’ye karşı tavrımız çok sertti” ifadesini kullandı ve yaptırımları gözden geçireceklerini söyledi.
Trump, Beyaz Saray’daki görüşmede Brunson’a “Türkiye’ye bir daha gitmek ister misiniz?” diye sordu. Brunson ise “Türkiye’yi çok seviyorum, Türk halkını çok seviyorum” yanıtını verdi. Trump da “Türkler harika insanlar” dedi.
Brunson, Trump’a ve yönetimine serbest bırakılması için teşekkür etti. Oval Ofis’te kameralar önünde Trump için dua etti.
Trump, Brunson’ın serbest bırakılmasının ardından Twitter’dan Erdoğan’a “yardımı için” teşekkür etti. Erdoğan ise Trump’a, “Sayın Başkan, her zaman vurguladığım gibi Türk yargısı kararını bağımsız bir şekilde verdi” yanıtını verdi.
Rahip Brunson krizi: “8 kişilik koğuşta, 20 kişiyle kaldım”
Brunson, serbest bırakıldıktan birkaç gün sonra ABC’de yayımlanan Good Morning America programına katıldı. Türkiye’de herhangi bir siyasi faaliyette bulunmadığını söyledi. Brunson, “Türkiye’ye gitmemizin nedeni insanlara İsa Peygamber’i anlatmaktı” dedi.
Tutuklandıktan sonra günlerce hücre hapsinde tutulduğunu anlatan Brunson, “O günlerde akli dengemi ancak saatlerce dua ederek koruyabiliyordum” ifadelerini kullandı.
Daha sonra sekiz kişilik bir koğuşta 20 kişiyle birlikte kaldığını söyleyen Brunson, koğuştaki tutukluların büyük kısmının Gülen hareketine üye olmakla suçlandığını anlattı. “Koğuş hayatı bir anlamda camide yaşamak gibiydi” dedi.
Brunson, dil, kültür ve din farkı nedeniyle kendisini çok izole hissettiğini söyledi.
“Türkiye’de en çok nefret edilen insanlardan biriyim”
Brunson, ABC röportajında kendisine yönelik suçlamaların Türkiye’deki algısını ağırlaştırdığını söyledi. “Sanıyorum ki şu an Türkiye’de en çok nefret edilen insanlardan biriyim” diyen Brunson, casuslukla, hükümeti devirmeye çalışan bir grubun üyesi olmakla ve Kürtleri desteklemekle suçlandığını anlattı.
Sunucu George Stephanopoulos’un “Hiç casusluk faaliyetinde bulundunuz mu ya da teröristlerle iletişiminiz oldu mu?” sorusuna Brunson, “Hayır” yanıtını verdi.
“Türkiye’de pratikte beni rehin aldılar”
Brunson, 2019’da Macar haber sitesi Mandiner’e verdiği röportajda Türkiye’deki süreci yeniden anlattı. Hakkındaki iddiaların “temelsiz” ve “yalana dayalı” olduğunu söyledi.
Eşi Macar olan Brunson, serbest bırakıldıktan sonra Macaristan vatandaşlığı da aldı. Brunson, serbest kalmasında Macaristan’ın diplomatik girişimlerinin payı olup olmadığına ilişkin soruya, “Bunu Macar yetkililere sormak gerek” yanıtını verdi.
Dava süresince kendisinden itiraf alınması için üzerinde büyük baskı kurulduğunu söyleyen Brunson, bazı tanıkların kendisi hakkında kötü şeyler söylemek üzere mahkemeye getirildiğini savundu.
Brunson, kendisinin Fethullah Gülen yapılanmasıyla ilişkilendirilmesine de tepki gösterdi, “Ben Hıristiyanlığı yaymak için hayatımı adadım. Fethullah Gülen teşkilatı ise dünyadaki 170 okuluyla tam tersini yapıyor, İslam’ı yaygınlaştırmaya çalışıyor. Biz amaçları taban tabana zıt iki ayrı dünyaya mensubuz” dedi.
PKK suçlamasıyla ilgili ise Brunson, Ortadoğu’daki savaştan kaçan mültecilere yardım ettiklerini, bu mülteciler arasında Kürtlerin de bulunduğunu söyledi.
Brunson, Türk hükümetinin kendisini propaganda kampanyasının bir parçası haline getirdiğini de iddia ederek, “Türk hükümeti beni Türk devletinin bir düşmanı olarak göstermek istedi. Bununla Türk halkını hem bana karşı hem de Hıristiyanlığa karşı kışkırttı” dedi.
