İSTANBUL(Medyascope) – İstanbul Hepimizin Girişimi’nin hazırlayıp sunduğu Şehir Hepimizin programının bu bölümünde Tuğçe Tezer ve Gürhan Ertür’ün konuğu, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Genel Sekreter Yardımcısı Oktay Özel oldu. Programda, 17 Ağustos 1999 depreminin ardından geçen 27 yıl üzerine”beklenen Marmara depremi” ile 6 Şubat 2023 depremi üzerinden kentlerin afetlere hazırlığı tartışıldı.
Şehir Hepimizin’de Gürhan Tezer ve Tuğçe Tezer’in sorularını yanıtlayan Oktay Özel, İstanbul’un tarihi boyunca yıkıcı depremler yaşadığını ve 1999 depremi sonrasında şehrin risk haritasına dair ciddi bir veri seti oluştuğunu vurguladı. Özel, kentteki 1,2 milyonluk yapı stokunun 800 bininin 2000 yılı öncesinde inşa edildiğini ve bu binalar arasından yaklaşık 200 bininin olası bir depremde ağır hasar alma riski taşıdığını açıkladı.
Peki İstanbul depreme ne kadar hazır?
“En riskli 50 mahallenin tamamı Avrupa yakasında”
Sınırlı kamu kaynaklarının rant odaklı projelere değil, en yüksek risk barındıran bölgelere aktarılması gerektiğini savunan Özel, tehlikenin mekânsal dağılımına dikkat çekti. İstanbul’un en riskli 50 mahallesinin tamamının Avrupa yakasında bulunduğunu belirten Özel, şöyle konuştu:
“Özellikle 3. Bölge olarak tariflediğimiz Bakırköy, Büyükçekmece, Küçükçekmece, Avcılar, Beylikdüzü, Güngören, Esenler ve Bağcılar ile Anadolu yakasında E-5’in altı sahil tarafı (Kadıköy’den Gebze’ye kadar) potansiyel risk alanlarımız. Bugüne kadar imkânlarımızı rant odaklı dönüşümlerle harcadık. Dönüşümü rant odaklı bir inşaat faaliyeti olarak ele alırsak baştan kaybederiz. Hiçbir İstanbullunun, hiçbir çocuğun depreme dayanıklı olmayan evlerde uyumaması için gece gündüz çalışma sorumluluğumuz var.”
“Dönüşümde maliyetin yüzde 65’ini İBB üstleniyor”
Özel, İBB’nin yürüttüğü hızlı tarama testleriyle bugüne dek 40 bine yakın binanın incelendiğini ve bunlardan yaklaşık 20 bininin yüksek riskli bulunduğunu ifade etti. Kentsel dönüşümde dar gelirli vatandaşları merkeze alan sosyal politikalara öncelik verdiklerini vurgulayan Özel, “İstanbul Yenileniyor” kampanyasını şu sözlerle anlattı:
“Hızlı tarama ile binanın riskli olduğu tespit edilirse ve mülk sahibi kentsel dönüşüme izin verecek ekonomik seviyede değilse (evine giren maaş üç asgari ücretin altındaysa), inşaat maliyetinin yüzde 65’ine kadarını İBB ve KİPTAŞ olarak biz üstleniyoruz. Ayrıca riskli yapılardaki ev sahipleri ve kiracılar için 18 aya kadar, aylık 10 bin ile 18 bin lira arasında kira desteği sağlıyoruz. 2027 yılı için kira desteği bütçemizi 2,5 milyar liraya çıkardık.”
Ağustos 2026 sonu itibarıyla İstanbul’da 17 bin 291 binanın (toplam 154 bin bağımsız birim) dönüşüm için ruhsatlandırıldığını belirten Özel, yeni İmar Yönetmeliği ile çatıların bağımsız birim olarak kullanılabilmesi ve küçük parsellerin tevhidi gibi adımların dönüşüm sürecini hızlandırdığını ekledi.
“40 bin tescilli yapıya sahip başka kent yok”
Tarihi Kentler Birliği Genel Sekreteri kimliğiyle kültürel mirasın depreme karşı korunmasına da değinen Özel, İstanbul’un yapı stokuna dikkat çekti:
“İstanbul öyle bir kent ki, 40 bin tescilli yapıya sahip başka bir kent bulamazsınız. Hayranlıkla gezdiğimiz Avrupa kentlerinde birkaç bin tarihi yapı varken, yüzde 60’ı doğal ve tarihi sit alanı olan İstanbul’un 40 bin güzelliğine, tıpkı Anadolu’nun dört bir yanındaki mirasımız gibi gözümüz gibi bakmak zorundayız.”
Oktay Özel kimdir?
İTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden mezun oldu. 6 ay süreyle Almanya’da eğitim aldı. İTÜ Yapı ve Deprem Mühendisliği Laboratuvarı’nda çok sayıda deneysel deprem performans çalışmalarına katıldı. Deprem Tasarım Mühendisi olarak çalışma hayatına başladı. Betonarme ve kargir yapıların deprem performansı ve güçlendirilmesi üzerine çok sayıda makalesi var. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nde 9 yıl Restorasyon Uzmanı olarak görev aldı.
Birçok tarihi cami ve yapının restorasyon çalışmasını yönetti. 2019’da İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kent Tarihi, Tanıtım ve Turizm Dairesi Başkanı olarak görev yaptı. İBB Miras’ın kuruluşuyla birlikte Kara Surları, Anadolu Hisarı, Yerebatan Sarnıcı, Feshane, Müze Gazhane, Yedikule Gazhanesi, Bukoleon Sarayı, Casa Botter ve Moda İskelesi gibi yüzlerce tarihi alanda restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreçleri tamamlandı. Tarihi Kentler Birliği Genel Sekreteri olan Oktay Özel, yapı ve deprem mühendisliği alanındaki çalışmalarını sürdürüyor. Nisan 2026 itibarıyla Genel Sekreter Yardımcısı (GSY 5) olarak görev yapmaktadır.
