İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu’da bu hafta Tarık Çelenk’in konuğu Prof. Dr. Mehmet Azimli oldu. Azimli, İslam medeniyetinin düşünsel ve bilimsel gelişimini, Beytülhikme’deki çeviri hareketlerini, Avrupa’ya aktarılan bilgi birikimini ve İslam medeniyetinin Batı’ya aktarılmasında Sicilya’nın rolünü değerlendirdi.
Sağduyu’nun bu bölümünde Tarık Çelenk, konuğu Prof. Dr. Mehmet Azimli ile İslam medeniyetinin düşünsel ve bilimsel gelişimini ele aldı. İslam medeniyetindeki bilimsel yükselişin önemli kaynaklarından birinin farklı medeniyetlerden yapılan çeviriler olduğunu belirten Azimli, İslam’ın Batı’ya etkisinin Endülüs, Haçlı Seferleri ve Sicilya olmak üzere üç ana hat üzerinden gerçekleştiğini söyledi.
İslam medeniyetinin gelişiminde Abbasiler döneminde kurulan Beytülhikme ve burada yapılan çeviri faaliyetlerinin belirleyici olduğunu dile getiren Azimli şöyle devam etti:
“Beytülhikme’nin kuruluşunu aslında bir medeniyetin başlangıcı olarak görüyorum. Çünkü yeni coğrafyalarda bu Müslümanlar ne yapacaklar? Hâkimiyetlerini askeri yöntemlerle uzun müddet devam ettiremezler. Beytülhikme’deki Yunan, Pers, Hindu, Sanskritçeden veyahut değişik dillerden, Aramiceden, İbraniceden yapılan çeviriler sonucu Bağdat’ta bir bilgi patlaması meydana geliyor. Çünkü bu çevreler topluma girmeye başladığı zaman ona cevaplar verilmeye başlıyor. Gerek ilahiyat alanında cevaplar veriliyor ve pozitif ilimlerde bir yükseliş meydana geliyor.”
İslam medeniyetinin Batı’ya aktarılmasında Sicilya’nın rolü neydi?
Müslümanların zaman içerisinde Çin sınırlarından Fransa’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayıldığını anlatan Mehmet Azimli, İslam medeniyetinin Batı’ya etkisinin üç temel güzergâh üzerinden değerlendirilebileceğini vurguladı.
Bunlardan ilkinin Endülüs olduğunu belirten Azimli, Avrupa’dan gelen bilim insanlarının burada Arapça öğrendiğini ve Doğu’dan taşınan bilgi birikimiyle karşılaştığını söyledi. İkinci hattın Haçlı Seferleri olduğunu belirten Azimli, üçüncü ve daha az konuşulan güzergâhın ise Sicilya olduğuna dikkat çekti:
“İslam medeniyet tarihi derslerinde anlatırken İslam’ın Batı’ya üç koldan tesir ettiğini söyleriz. Bir tanesi Endülüs. Bunu herkes artık biliyor. Endülüs’te sekiz asırlık bir dönem var. O dönem bütün Avrupa’daki bilginler gelip gidiyorlar, oradan eğitim alıyorlar, Arapça eğitim alıyorlar, kitapları görüyorlar ve özellikle Doğu’dan gelen bilgi akışının buradan Batı’ya aktarılmasını görüyorlar. Sekiz asır süren bir dönem var. Bir diğeri de Haçlı Seferleri. Bu sefer de Anadolu’ya giriyorlar, Anadolu’dan Kudüs’e geliyorlar. Burada yaklaşık yüz yıllık bir süreleri var. Burada Doğu’yu inceliyorlar, buradan bir şeyler alıyorlar ve dönüşlerinde onları Avrupa’ya götürdükleri söylenir.”
Azimli, Sicilya’dan Avrupa’ya taşınan bilgi birikiminin İtalya üzerinden kıtanın diğer bölgelerine hızla yayıldığını söyledi. Avrupa coğrafyasının İslam dünyasına göre daha dar olmasının bilgi dolaşımını kolaylaştırdığını belirten Azimli, Rönesans ve Reform hareketlerinin İtalya’da başlamasını da Sicilya’daki etkileşimle ilişkilendirerek, “Batı dar bir alan olduğu için, dar bir alanın çabuk sirkülasyonu sağlanıyor. Yani gelen bilgi Batı’da çabuk yayılıyorr ama İslam dünyası çok büyük bir coğrafya olduğu için bu işin yayılması çok zor oluyor.Üç koldan en büyük etki, Müslümanların Batı’ya etkisi Sicilya üzerindendir” dedi.
