İSTANBUL (Medyascope) – Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, 25 Ekim’de yapılacak erken parlamento seçimleri öncesinde cumhurbaşkanlığı görevinden istifa etti. Üçüncü kez cumhurbaşkanı adayı olamayan Vučić, seçimleri partisinin kazanması halinde başbakanlık koltuğuna dönmeyi hedefliyor.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić istifa etti. İstifa, 25 Ekim’de yapılacak erken parlamento seçimleri öncesinde Vučić’in başbakanlık için yarışmasının önünü açtı.
2017’de ilk kez cumhurbaşkanı seçilen Vučić, Sırbistan Anayasası gereği üçüncü kez aynı göreve aday olamıyor. Ancak anayasa, daha önce iki kez yürüttüğü başbakanlık görevine yeniden dönmesine engel oluşturmuyor.
Vučić’in sağ popülist Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) seçimleri kazanarak hükümeti kurması halinde yeniden başbakan olması mümkün.
“Bu binadaki son akşamım”
Vučić, istifasını açıklamadan önce Belgrad’daki Cumhurbaşkanlığı binası önünde toplanan destekçilerine seslendi. “Bu binadaki benim için son akşam” diyen Vučić, Sırbistan’a hizmet etmekten gurur duyduğunu söyledi, ardından istifa belgesini imzaladı.
Vučić’in ardından parlamento başkanı ve uzun süredir yakın müttefiki olan eski Başbakan Ana Brnabić, yeni cumhurbaşkanı seçilene kadar geçici olarak cumhurbaşkanlığı görevini üstlenecek.
Sırbistan Anayasası’na göre yeni cumhurbaşkanının 90 gün içinde seçilmesi gerekiyor. Vučić, cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turunun aralık sonuna kadar yapılacağını açıkladı.
İstifaya giden yol nasıl açıldı?
Vučić’in istifası, Sırbistan’da yaklaşık iki yıldır devam eden öğrenci öncülüğündeki hükümet karşıtı protestoların ardından geldi. Protestolar, Kasım 2024’te Novi Sad’daki yeni yenilenen tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlamıştı.
Muhalefet, öğrenciler ve hak örgütleri, facianın yalnızca bir “kaza” değil, kamu projelerinde yolsuzluk ve kötü yönetimin sonucu olduğunu savunuyor. Novi Sad’daki tren istasyonu faciası, Sırbistan’da uzun süredir biriken öfkeyi görünür hale getirdi. Öğrencilerin öncülük ettiği protestolar kısa sürede yolsuzluk, hesap verebilirlik, seçim adaleti, medya özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı taleplerine dönüştü.
Erken seçim yapılması da protestocuların temel taleplerinden biriydi.
12 yıldır siyasetin merkezinde
Vučić, 2014’ten bu yana başbakan veya cumhurbaşkanı olarak Sırbistan siyasetinin merkezinde yer aldı. Sırbistan’da cumhurbaşkanlığı anayasal olarak büyük ölçüde törensel bir makam olsa da Vučić’in SNS üzerindeki etkisi nedeniyle siyasi gücün büyük bölümünün uzun süredir onun etrafında toplandığı değerlendirmeleri yapılıyor.
Hak örgütleri Vučić ve müttefiklerini son yıllarda giderek otoriterleşmekle suçlarken, hükümet bu eleştirileri reddediyor. Muhalifler ayrıca seçimlerde kamu çalışanlarına baskı yapıldığını ve medyanın iktidar lehine dengesiz yayın yaptığını savunuyor.
25 Ekim’deki erken seçimlerde Vučić’in karşısındaki başlıca siyasi güçlerden biri, protesto hareketinin enerjisini sandığa taşımayı amaçlayan “Students Win” hareketi olacak. Reuters’ın 14 Eylül tarihli haberine göre binlerce muhalif, hareketin parlamento adaylarına destek için Belgrad’da toplanmış, adaylar seçime katılmak için gerekli imzaları seçim kuruluna teslim etmişti.
Seçim, öğrenci hareketinin yaklaşık iki yıldır sürdürdüğü sokak protestolarını siyasi bir alternatife dönüştürüp dönüştüremeyeceğinin de sınavı olacak.
AB ve Rusya arasında denge siyaseti
Vučić dış politikada da Avrupa Birliği ile Rusya arasında denge kurmaya çalışan bir çizgi izledi.
Sırbistan’ın Avrupa Birliği’ne katılmasını savunan Vučić, buna karşın Rusya’ya yönelik Avrupa yaptırımlarına katılmayı reddetti. Kosova’nın bağımsızlığını tanımayan Vučić, bu konuda ABD ve Avrupa ülkelerinin baskılarına da direnmeye devam etti.
Vučić’in Avrupa Birliği ile ilişkileri son haftalarda Ratko Mladiç’in cenazesi nedeniyle de gerilmişti. Bosna Savaşı sırasında Bosnalı Sırp güçlerinin komutanı olan ve Lahey’deki uluslararası mahkeme tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve diğer suçlardan mahkûm edilen Mladiç, 27 Ağustos’ta tutuklu bulunduğu Lahey’de hayatını kaybetti.
Belgrad’da düzenlenen cenazeye binlerce Sırp milliyetçisi katılırken Vučić törene gitmedi. Hükümet, cenazenin devlet töreni değil özel bir etkinlik olduğunu savundu. Ancak devlet kontrolündeki televizyon kanalları ve Vučić’e yakın medya kuruluşları Mladic’i “kahraman” olarak yüceltirken, hakkında verilen soykırım ve insanlığa karşı suç mahkûmiyetlerine yer vermedi.
Bu tablo, Vučić’in bir yandan Avrupa Birliği üyeliğini hedeflediğini söylemesi, diğer yandan Sırp milliyetçiliğiyle bağını koruması nedeniyle Brüksel’de tepki yarattı.
Kaynak: New York Times
