İSTANBUL (Medyascope) – Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, haftalar içinde istifa edeceğini ve ülkede erken cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerine gidileceğini açıkladı. 18 aydır süren yolsuzluk karşıtı protestoların baskısı altında gelen açıklama, Vucic döneminin sonu mu yoksa Sırbistan’da gücün sadece makam değiştirmesi mi?
Haberin özeti:
Bu özet yapay zekâ tarafından hazırlanmış ve editör tarafından kontrol edilmiştir.
- Aleksandar Vucic, Sırbistan Cumhurbaşkanı olarak istifa edeceğini ve erken seçimlere gidileceğini açıkladı.
- İstifa, 18 aydır süren protestoların ardından geldi, gözler Vucic’in siyasal geleceğine çevrildi.
- Vucic, erken seçimlerin ardından iktidarını başka bir şekilde sürdürebilir; bu durum belirsizliğini koruyor.
- Muhalefet, Vucic’in bu hamleyle düşüşünü kontrol altına almaya çalıştığını savunuyor.
- Vucic sonrası Sırbistan’da siyasi dengenin değişip değişmeyeceği hakkında spekülasyonlar devam ediyor.
İçindekiler:
- İstifaya giden yol nasıl açıldı?
- Aleksandar Vucic gerçekten gidiyor mu?
- Erken seçim hamlesi ne anlama geliyor?
- Aleksandar Vucic kimdir?
- Miloşeviç döneminden iktidarın merkezine
- İktidara nasıl yürüdü?
- “Popülist mi, diktatörlüğe giden lider mi?”
- AB, Rusya ve Çin arasında denge siyaseti
- Kosova meselesi Vucic’in en zor sınavı
- Vucic sonrası Sırbistan’ı ne bekliyor?
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, haftalar içinde görevinden istifa edeceğini ve ülkede erken cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerine gidileceğini açıkladı.
Başkent Belgrad’da hükümet yanlısı mitingde destekçilerine seslenen Vucic, “Sadece birkaç hafta daha cumhurbaşkanı olacağım, ardından istifa edeceğim” dedi.
Vucic’in ikinci ve son cumhurbaşkanlığı döneminin normal şartlarda 2027 ortasında sona ermesi bekleniyordu.
İstifa açıklaması, Sırbistan’da 18 aydır süren hükümet karşıtı protestoların ardından geldi. Gösteriler, Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunda bir sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlamıştı.
Muhalefet, öğrenciler ve hak örgütleri, facianın yalnızca bir “kaza” değil, kamu projelerinde yolsuzluk ve kötü yönetimin sonucu olduğunu savunuyor.
İstifaya giden yol nasıl açıldı?
Novi Sad’daki tren istasyonu faciası, Sırbistan’da uzun süredir biriken öfkeyi görünür hale getirdi. Öğrencilerin öncülük ettiği protestolar kısa sürede yolsuzluk, hesap verebilirlik, seçim adaleti, medya özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı taleplerine dönüştü.
Reuters’ın aktardığına göre gösteriler, 2000 yılında Slobodan Miloşeviç’in devrilmesinden bu yana Sırbistan’daki en büyük protesto dalgası. Vucic’in istifa açıklamasından sonra da gösteriler devam etti. Protestocular, onun sahneden gerçekten çekileceğine değil, iktidarı başka bir makam üzerinden sürdürmeye çalışacağına inanıyor.
Vucic ise öğrencileri ve hükümet karşıtı protestocuları ülkeyi “yıkmaya çalışmakla” suçladı; eylemcilerin adı açıklanmayan yabancı güçlerle işbirliği yaptığını ileri sürdü.
Aleksandar Vucic gerçekten gidiyor mu?
Vucic’in istifa açıklaması, Sırbistan’da “Vucic dönemi kapanıyor mu?” sorusunu gündeme getirse de uzmanlar temkinli.
Sırbistan’da cumhurbaşkanlığı makamı büyük ölçüde sembolik görülse de Vucic, hem partisi Sırp İlerleme Partisi üzerindeki kontrolü hem de devlet kurumları üzerindeki etkisiyle ülkenin fiili en güçlü aktörü.
Bu nedenle istifanın, Vucic’in siyasetten çekilmesi anlamına gelmeyebileceği belirtiliyor. Reuters’a konuşan uzmanlar, Vucic’in sadık bir ismi cumhurbaşkanlığına taşıyıp kendisinin yeniden başbakanlığa dönebileceğini değerlendiriyor. Vucic de daha önce görev süresi bittikten sonra parti siyasetine veya başbakanlığa dönme ihtimalini dışlamamıştı.
Varşova’dan uzman Radivoje Grujic, “Bu kesinlikle Vucic’in sonu değil” dedi. Grujic’e göre Vucic’in planı, siyasi emeklilik değil, tam tersine gücünü yeni bir formülle sürdürmek.
Erken seçim hamlesi ne anlama geliyor?
Vucic, erken cumhurbaşkanlığı seçiminin yanı sıra erken parlamento seçimlerine de gidileceğini açıkladı. Parlamentonun feshedilmesi, erken genel seçimlerin yapılabilmesi için ön koşul.
Vucic, Sırp İlerleme Partisi’nin seçimlere “Birleşik Sırbistan” adıyla girmesini önerdi. Destekçilerine, partisinin hem cumhurbaşkanlığı hem de parlamento seçimlerini kazanması için çalışacağını söyledi.
Muhalefet ve öğrenci hareketi ise Vucic’in bu hamleyle kaçınılmaz düşüşünü önceden kontrol altına almaya çalıştığını savunuyor. Öğrenci muhalefeti içindeki “Değiştir” hareketinin lideri Savo Manojlovic, Vucic’in istifa ve erken seçim hamlesiyle protestoların yarattığı baskıyı yönetmeye çalıştığını söyledi.
Aleksandar Vucic kimdir?
1970 yılında Belgrad’da doğdu. O dönem Sırbistan, Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin bir parçasıydı.
Gençliğinde Sırp aşırı milliyetçiliğinden ve futbol holiganizmi kültüründen etkilendi. 23 yaşında aşırı sağcı Radikal Parti’ye katıldı. Parti, komşu ülkelerden toprak alarak “Büyük Sırbistan” hedefini savunuyordu.
Vucic’in siyasi geçmişindeki en karanlık ifadelerden biri, 1995’te Srebrenitsa Katliamı’ndan günler sonra yaptığı konuşmada yer aldı. Vucic, “Bir Sırp öldürürseniz, biz 100 Müslüman öldürürüz” demişti. Bu söz, bugün hâlâ onun siyasi geçmişinin en ağır yüklerinden biri olarak anılıyor.
Miloşeviç döneminden iktidarın merkezine
1998’de Yugoslavya’nın güçlü adamı Slobodan Miloşeviç, Vucic’i Enformasyon Bakanı yaptı. Bu dönemde Vucic, Avrupa’nın en sert ifade özgürlüğü kısıtlamalarından bazılarını uygulayan isimlerden biri oldu.
24 Mart 1999’da NATO, Kosova’daki Arnavutlara karşı baskı ve katliamları durdurmak için sayısız siyasi girişimin başarısız olmasından sonra eski Yugoslavya’ya karşı 78 gün süren bir hava saldırısına başladı.
NATO saldırılarında asıl olarak Sırbistan, Kosova ve Karadağ’daki askeri tesisler hedef alınsa da, aynı zamanda önemli sivil altyapı da vuruldu.
Belgrad en az iki bin 500 kişinin öldüğünü, 12 bin 500 kişinin de yaralandığını açıkladı, ancak net ölü sayısı hala bilinmiyor.
Bombardıman, Haziran 1999’da Sırp lider Slobodan Miloşeviç’in, Kosova’dan güçlerini çekmesi ve yerlerine NATO barış gücü birliklerinin gelmesini öngören bir barış anlaşmasını kabul etmesiyle sona erdi.
Vucic, 2008’de Radikal Parti’den kopan isimlerle birlikte Sırp İlerleme Partisi’ni kurdu. Bu dönemde kamuoyuna “değiştiği” mesajını verdi. Eski aşırı milliyetçi çizgisinden uzaklaştığını, Sırbistan’ın Avrupa Birliği’ne katılımını desteklediğini söyledi.
İktidara nasıl yürüdü?
Vucic’in yükselişi hızlı oldu. Sırp İlerleme Partisi 2012’de parlamento seçimlerini kazandı. Vucic önce başbakan yardımcısı, 2014’te başbakan, 2017’de ise cumhurbaşkanı oldu.
Son 12 yılda Sırbistan siyasetinin merkezindeki isim haline geldi. Destekçileri onu ülkeye ekonomik büyüme getiren, krizleri yöneten ve Sırbistan’ın uluslararası pazarlık gücünü artıran pragmatik bir lider olarak görüyor.
Muhalifleri ise Vucic’in iktidarı tek elde topladığını, kamu kurumlarını ve medyayı kontrol altına aldığını, demokratik normları aşındırdığını savunuyor.
Freedom House, Sırbistan’ı “kısmen özgür” ülkeler arasında sınıflandırıyor.
“Popülist mi, diktatörlüğe giden lider mi?”
Vucic’in eski müttefiklerinden, eski Başbakan Yardımcısı Zorana Mihajlovic, onu “diktatörlüğe giden yolda bir popülist” olarak tanımlıyor.
Graz Üniversitesi’nden Sırp milliyetçiliği uzmanı Florian Bieber ise Vucic döneminde hükümetin kamu kurumları ve medya üzerinde neredeyse tam kontrol kurduğunu söylüyor.
Vucic’in destekçileri ise bu tabloyu reddediyor. Onlara göre Vucic, savaşların gölgesinden çıkan Sırbistan’ı ekonomik büyüme rotasına soktu. Sırbistan Ticaret Odası Başkanı Marko Cadez, Vucic döneminde ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık ikiye katlandığını belirterek onun “siyaset sanatını bildiğini” söylüyor.
AB, Rusya ve Çin arasında denge siyaseti
Vucic’in dış politikasının ana özelliği, Sırbistan’ı aynı anda farklı güç merkezleriyle ilişkide tutması oldu.
Sırbistan, Avrupa Birliği’ne aday ülke. Ancak Belgrad, Rusya ve Çin ile de güçlü bağlarını sürdürüyor. AB’ye katılım için Sırbistan’ın hukukun üstünlüğünü güçlendirmesi, özgür ve adil seçim koşullarını iyileştirmesi, yolsuzluk ve organize suçla mücadele etmesi ve dış politikasını AB ile uyumlu hale getirmesi gerekiyor.
Buna rağmen Sırbistan, Rusya’ya yönelik AB yaptırımlarına katılmadı. Moskova da Kosova’nın uluslararası alanda tanınmasına karşı Sırbistan’ı desteklemeyi sürdürüyor. Vucic aynı zamanda Çin yatırımlarına da kapı açtı, Çinli şirketler Sırbistan’da yol, demiryolu ve madencilik projelerinde önemli rol üstlendi.
Kosova meselesi Vucic’in en zor sınavı
Vucic, Sırbistan’ın Kosova ile ilişkilerinde de kilit aktör oldu. Kosova 2008’de bağımsızlığını ilan etti ancak Sırbistan bu bağımsızlığı tanımadı.
Vucic, zaman zaman Kosova ile ilişkilerin normalleşmesine açık mesajlar verdi. Ancak bu tutumu, Sırp milliyetçi çevrelerde “ihanet” suçlamalarına yol açtı.
Kosova’nın kuzeyinde Sırp nüfusun yoğun olduğu bölgelerde yaşanan gerilimler, Vucic’in hem Batı’yla ilişkilerinde hem de iç politikadaki milliyetçi tabanıyla bağında önemli bir sınav olmaya devam ediyor.
Vucic sonrası Sırbistan’ı ne bekliyor?
Vucic’in istifa açıklaması, Sırbistan’da yeni bir siyasi sayfa açabilir. Ancak bu sayfanın gerçekten Vucic sonrası bir döneme mi, yoksa Vucic’in başka bir makam üzerinden iktidarını sürdürdüğü yeni bir modele mi dönüşeceği belirsiz.
Eğer Vucic başbakanlık yolunu seçerse, Sırbistan’da güç yine onun etrafında toplanabilir. Eğer protesto hareketi ve muhalefet seçimlerde etkili bir sonuç alırsa, Sırbistan siyasetinde 12 yıllık dengenin sarsılması mümkün olabilir.
