İSTANBUL (Medyascope) – Sırbistan lideri Aleksandar Vučić’in Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın Belgrad’daki 500 milyon dolarlık gayrimenkul projesinin önünü açmak için bizzat devreye girdiği ortaya çıktı. Tarihi bir askeri binanın bulunduğu arazinin Trump ailesiyle bağlantılı şirkete 99 yıllığına bedelsiz kiralanmasını içeren proje, Sırbistan’da yolsuzluk soruşturmasına ve üst düzey yetkililerin yargılanmasına yol açtı.
The Guardian’ın araştırması Sırbistan’da Donald Trump ailesiyle bağlantılı tartışmalı bir yatırım projesinin arka planındaki siyasi müdahaleleri ortaya çıkardı. Gazetenin ulaştığı sızdırılmış belgeler ve görüştüğü tanıklara göre Aleksandar Vučić, Belgrad’ın merkezinde koruma altında bulunan tarihi bir askeri yerleşkenin lüks otel ve konut projesine dönüştürülmesi için kültürel miras yetkililerine baskı yaptı.
Projenin arkasında, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner var. Kushner’ın gayrimenkul şirketi, 1999’da NATO bombardımanında ağır hasar gören eski Yugoslavya Genelkurmay Başkanlığı binasının bulunduğu araziyi 99 yıllığına bedelsiz kullanma hakkını elde etmişti. Yaklaşık 500 milyon dolar değerindeki projede Trump markasını taşıyan bir otel ve lüks konutlar inşa edilmesi planlanıyordu.
Ancak projenin önünü açmak için binanın tarihi eser statüsünün kaldırılması, Sırbistan’da bir yolsuzluk soruşturmasına dönüştü. Kültür Bakanı Nikola Selaković’in de aralarında bulunduğu üst düzey yetkililer görevi kötüye kullanma ve belge sahteciliği suçlamalarıyla yargılanmaya başladı.
Guardian’ın araştırmasının en çarpıcı bulgusu ise Vučić’in bu sürecin başındaki rolü: Gazeteye konuşan kaynaklar, Vučić’in koruma statüsünün kaldırılması için düzenlenen ilk toplantıyı bizzat yönettiğini söylüyor. Buna rağmen toplantı, savcılığın hazırladığı iddianamede yer almıyor.
Araştırmanın yayımlandığı tarih de dikkat çekici. Sırbistan, 25 Ekim’de erken parlamento seçimine hazırlanıyor. 27 Eylül’de cumhurbaşkanlığı görevinden istifa eden Vučić, iktidardaki Sırp İlerleme Partisi’nin başbakan adayı olarak seçimlere katılacak. Vučić’in amacı, parlamenter sistemde başbakanlık görevini üstlenerek siyasi kariyerini sürdürmek.
Vučić’in kararıyla öne çekilen seçimler, tarihi bina soruşturmasında tanıkların yeni açıklamalar yapabileceği bir duruşmanın sandık sonrasına kalmasına da yol açtı. Öte yandan Vučić, görevinden ayrılmadan önce 49 kişi hakkında af kararı çıkardı. Bunların tamamının kimliği açıklanmadığından Genelkurmay Başkanlığı dosyasındaki sanıkların bu kararlardan yararlanıp yararlanmadığı bilinmiyor.
Vučić tarihi binanın korumasını kaldırmak için nasıl devreye girdi?
Her şey 6 Şubat 2024’te Belgrad’daki cumhurbaşkanlığı binasında düzenlenen bir toplantıyla başladı. Sırbistan Kültürel Anıtları Koruma Enstitüsü’nün dönemin direktörü Dubravka Đukanović, toplantıya çağrılan isimlerden biriydi.
Gündemde, Belgrad’ın merkezindeki eski Yugoslavya Genelkurmay Başkanlığı binası vardı. Modern Yugoslav mimarisinin önemli örneklerinden biri olan yapı, 1999’da NATO’nun Sırbistan’a düzenlediği bombardımanda büyük hasar görmüştü. Bina, mimari değerinin yanı sıra NATO müdahalesinin ülkede bıraktığı izlerin sembollerinden birine dönüşmüştü.
Guardian’a konuşan ve toplantı hakkında doğrudan bilgi sahibi olan iki kaynağa göre Vučić, Đukanović’ten binanın koruma statüsünü kaldırmasını istedi. Toplantıda, ismi açıklanmayan yabancı bir yatırımcının araziyle ilgilendiği söylendi.
Sırbistan yasalarına göre tarihi bir yapının koruma statüsünün kaldırılması, enstitü müdürünün tek başına verebileceği bir karar değil. Bunun için uzman incelemesi yapılması ve yapının artık korunmasını gerektiren koşulların bulunmadığının ortaya konulması gerekiyor.
Kaynakların anlatımına göre Vučić, yetkilileri yavaş ve yetersiz çalışmakla suçladı ve kendilerinden istenen işlemi yapmamaları halinde istifa etmeleri gerektiği mesajını verdi.
Trump’ın damadına 99 yıllığına bedelsiz arazi
Toplantıdan kısa süre sonra ortaya çıkan anlaşma, Vučić’in neden bu kadar ısrarcı olduğunu gösteriyordu.
Sırbistan hükümeti ile Kushner’ın şirketi arasında 13 Mayıs 2024’te imzalanan ve Guardian’ın incelediği sözleşme, eski Genelkurmay Başkanlığı arazisinin koruma statüsünün yatırımcı şirketi memnun edecek şekilde kaldırılmasını öngörüyordu. Anlaşmaya göre şirket, Belgrad’ın merkezindeki değerli araziyi 99 yıllığına herhangi bir kira ödemeden kullanabilecekti.
Projeye karşı çıkan çevreci aktivist Aleksandar Jovanović Ćuta, anlaşmanın ortaya çıkmasının ardından şu sözlerle tepki göstermişti: “Sırbistan açık büfe değil, Vučić de garson değil. Burası onun özel mülkü değil.”
Koruma statüsünün kaldırılmasına yönelik baskılar ise devam etti. Sözleşmenin imzalanmasından bir hafta sonra Đukanović ve Belgrad’ın kültürel mirastan sorumlu yetkilisi Olivera Vučković, bu kez Maliye Bakanı Siniša Mali’nin yönettiği bir toplantıya çağrıldı.
İddianamede yer alan tanık ifadelerine göre Mali, iki yetkiliden binanın koruma statüsünü kaldıracak işlemleri başlatmalarını istedi. Yetkililer, yasal koşulların oluşmadığını söyleyerek talebi reddetti. Bunun üzerine Mali, istifa etmeleri gerektiğini belirtti, iki yetkili de görevinden ayrıldı.
Guardian’ın ulaştığı istifa mektubunda Đukanović, binanın mimari ve kültürel değerlerini geri dönülmez biçimde yok edecek müdahaleleri kabul edemeyeceğini yazdı. Trump’ın Kasım 2024’te ABD başkanlık seçimini kazanmasından yalnızca 10 gün sonra Sırbistan hükümeti, tarihi binanın koruma statüsünü kaldırdığını duyurdu.
Trump ailesi projeye nasıl dahil oldu?
Jared Kushner, Trump’ın ilk başkanlık döneminde Beyaz Saray’ın en etkili danışmanlarından biriydi. Trump’ın 2020 seçimlerini kaybetmesinden sonra yatırım faaliyetlerine ağırlık veren Kushner, 2021’den itibaren Belgrad’daki projeyle ilgilenmeye başladı.
Trump’ın Ocak 2025’te yeniden Beyaz Saray’a dönmesiyle proje de yeni bir boyut kazandı. Trump’ın oğlu Eric Trump, ailesinin Kushner’la birlikte Belgrad’da ortak bir gayrimenkul projesi geliştireceğini açıkladı. Böylece 500 milyon dolarlık otel ve konut kompleksinin Trump markasını taşıması kesinleşti.
Trump’ın diğer oğlu Donald Trump Jr. da Sırbistan’ı sık sık ziyaret etti. Vučić, görüşmelerde ABD ile Sırbistan arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkileri geliştirmeyi ve yeni ortak projeleri ele aldıklarını söyledi.
Donald Trump Jr., Belgrad ziyaretlerinden birinde Vučić’i Triggered adlı podcast programına konuk etti. Programda, Sırbistan’da hükümet karşıtı protestolar düzenleyenlerin Novi Sad’daki tren istasyonu faciasını siyasi amaçlarla kullandığını savundu.
Guardian’a göre bütün bu temaslar, Trump ailesinin dünya genelinde büyüyen ticari faaliyetleriyle siyasi ilişkileri arasındaki olası çıkar çatışmalarına yönelik tartışmaları da gündeme taşıdı.
Sırbistan’ın Novi Sad şehrinde 1 Kasım 2024’te bulunan en büyük ikinci tren istasyonunun çatısı çökmesinin ardından başlayan ve öğrencilerin öncülük ettiği protestolar, kısa sürede ülke çapında bir hükümet karşıtı harekete dönüştü. Protestocular, olayın sorumlularının hesap vermesini ve kamu yatırımlarındaki yolsuzluk iddialarının soruşturulmasını istedi. Hareketin sloganlarından biri “Sırbistan mı, mafya mı?” oldu.
Trump ailesinin Belgrad’daki yatırım projesi de zamanla protestocuların hedeflerinden birine dönüştü. Protestocular, tarihi Genelkurmay Başkanlığı binasının özel yatırımcılara devredilmesine ve kültürel miras statüsünün kaldırılmasına karşı çıktı.
Mayıs 2025’te soruşturma yeni bir aşamaya geçti. Polis, Đukanović’in istifasının ardından Kültürel Anıtları Koruma Enstitüsü’nün başına getirilen Goran Vasić’i gözaltına aldı. Savcılığa göre Vasić, binanın koruma statüsünün kaldırılmasını mümkün kılmak için sahte bir uzman görüşü hazırlamıştı.
Aralık 2025’te dönemin Kültür Bakanı Nikola Selaković ve diğer üst düzey yetkililer hakkında dava açıldı. Suçlamalar arasında görevi kötüye kullanma ve resmi belgede sahtecilik bulunuyor.
Davanın açılmasının ardından Kushner’ın şirketi, projeye şimdilik devam etmeyeceğini duyurdu.
Trump ailesi ve Kushner suçlamalara ne yanıt verdi?
Guardian, araştırma kapsamında hem Trump ailesinin şirketine hem de Jared Kushner’ın temsilcilerine ulaştı. Trump Organization, Belgrad’da herhangi bir gayrimenkul geliştirme planının bulunmadığını, araziyi satın almak için görüşmelere katılmadığını ve öne sürülen usulsüzlüklerle bağlantısı olmadığını açıkladı.
Kushner’ın sözcüsü ise projenin siyasi çıkar sağlamak amacıyla geliştirildiği iddiasını kesin bir dille reddetti. Sözcü, projenin Sırbistan tarihinin acı bir dönemini temsil eden alanı ekonomik fırsata dönüştürmeyi, istihdam ve yatırım yaratmayı amaçladığını savundu.
Kushner’ın Sırbistan hükümetinin binanın koruma statüsünü kaldırmaya yönelik iç süreçlerine müdahil olmadığını da belirtti. Vučić ise Guardian’ın araştırmayla ilgili sorularını yanıtlamadı.
500 milyon dolarlık Trump Tower Belgrad projesi şimdilik durdurulmuş olsa da tarihi binanın koruma statüsünün kaldırılmasına ilişkin dava devam ediyor.
