Tele 1 ve Halk TV’nin ardından Sözcü TV de kapatıldı – pardon kapatılmadı, her saat başı haber bülteni yayınlıyor, haber spikerleri kayyım tarafından ellerine tutuşturulan “haberleri” okuyor.
Ben iyimser bir insanımdır, o yüzden bu felaketin de iyi yanını görmeye çalışıyorum: Demek ki Koza TV de bir bahane bulunup/uydurulup hayırlısıyla kapatılırsa, bir an önce seçimlere gitmemizin önünde bir engel kalmayacak.
Bu “kapatma” hamlesini yanlış değerlendirmeyelim: İlk bakışta, ayyuka çıkan ve AKP kadrolarının ortalık yerine de düşmesi kaçınılmaz gibi görünen “fon rezaleti” haberlerini engellemek gibi görünüyor amaç.
Ancak bu bir “ilk bakış” sadece. Unutmayalım, kendi YouTube kanalları olan bir sürü bağımsız gazeteci var. Erişim engeli getirilse bile VPN diye bir kolaylık var. Yani bu kanalları, basit bir program kullanarak, “yurtdışından” izlermiş gibi izlemek mümkün. Üstelik bir maliyeti bile olmayabilir bunun. Hatırlayalım, Gezi Direnişi sırasında getirilen erişim yasaklarına karşı, “TunnelBear” adlı VPN uygulaması, Türkiye’den başvuran kullanıcılara bedava hizmet vermişti bir süre. Bunun tekrar yapılmaması için bir neden yok.
Yani kısacası, bu “kanal kapatma” hevesi, bir “mızrağı çuvala sığdırma” girişimi gibi görünse de, aslında böyle bir şeyi başarması mümkün değil. Çünkü zamana yayıldığında, hiçbir haber tam olarak gizlenemez. Bunu kayyım atayanlar da, kayyımlar da benim kadar biliyordur kuşkusuz.

Peki öyleyse neden bir bir kayyım atanıyor bu kanallara, neden kapatılmıştan beter ediliyorlar? Buna kestirme bir cevap vermek yerine birazcık uzun vadeli düşünelim. Sosyal medya, YouTube filan, bunlar “haber gizleme” saldırısına karşı bir çare oluşturabilir. Ne yapılırsa yapılsın, mızrak çuvala sığmaz sonunda.
Ama bir de Tele 1’in, Halk TV’nin, Sözcü TV’nin, ve en nihayet (Allah Korusun) Koza TV’nin olmadığı bir seçim gecesi düşünün. Düşünün ki seçim sonuçlarının izlendiği ve açıklandığı tek yer, Anadolu Ajansı üzerinden TRT ve iktidarın has, bağlılık yemini etmiş kanalları. O seçim sonucu ne olur dersiniz? Öyle bir seçim gecesi düşünün ki, trafoya girmiş kedilere, bir kalemde geçerli sayılan geçersiz oylara bile gerek kalmamış.
Medyascope ya da BirGün ve Cumhuriyet gazetelerinin YouTube yayınları, bir genel seçimi (üstelik bir arada yapılan Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili seçimlerini) izlemeyi, yapılacak hileleri ve ayak oyunlarını ortaya çıkarmayı becerebilirler mi? YouTube’da en çok izlenen haber/yorum kanallarının arasında olan Nevşin Mengü’nün, Murat Yetkin’in ve Deniz Zeyrek’in ellerinden ne gelir? İçlerinden biri zaten içeri atılmış olan Onlar ekibinin gücü yeter mi bu işe?
Demek ki, şu Koza TV meselesi de bir “halledilse”, AKP’nin bilmem kaçıncı “seçim zaferi”nin önünde bir engel kalmayacak. Yani kısacası, herhangi bir vadedeki herhangi bir erken seçim, artık her an beklenebilir hale gelmiştir.
İki şey söylenebilir bu karanlık resme karşı. Birincisi, ve biraz daha kolay gerçekleşebilir olanı, başta YENİ Parti olmak üzere tüm muhalefet partilerinin, önce haberlerin özgürce yayılabilmesi, ama sonra da seçimlerin izlenmesi ve duyurulması işlevinin olanaklı hale getirilmesi için çalışmaya başlamasıdır.
Kuşkusuz sadece YENİ Parti değil söz konusu olan. İYİ Parti, Zafer Partisi ve Anahtar Parti de, eğer “ülkücü” geçmişlerinin olumsuz çağrışımlarını biraz olsun silmek istiyorlarsa, kapatılan televizyon kanalları hakkında yüksek perdeden konuşmakla yetinmeyip, karartılan haberciliğin yeniden yaşatılmasına nasıl katkıda bulunacaklarını düşünmeye başlamak zorundalar.
Aynı zorunluluk DEM Parti için de geçerli. Bazen arkalarından, bazen yüzlerine karşı ısrarla tekrarlanan “Pazarlık yaptılar, teslim oldular, sattılar!” iddialarından kurtulmanın yolu, basın özgürlüğünün adım adım yok edilmesine karşı bağırıp çağırmaktan değil, bilme, öğrenme ve bildirme özgürlüğünün yeniden kurulması gayretinin bir parçası olmaktan geçiyor.
Söylemek istediğim ikinci şey, daha zor, daha karmaşık ama kesinlikle daha hayati. Kayyım atanan/kapatılan tüm televizyon kanallarına yapılan saldırıların bahanesi, o kanalların patronları/sahipleri/yöneticilerinin tasarruflarıydı. Bu da bize şunu gösteriyor: Basın üzerindeki tüm baskılara rağmen, “muhalif” bazı basın organları yaşamayı sürdürebiliyor. Yani basın, politik iktidardan bir ölçüde bağımsızlaşabiliyor, ama kapitalist mülkiyetten, patronluk sisteminden bir türlü bağımsızlaşamıyor. Bu da onun Aşil topuğu: Politik baskıyla sindirilemeyen basın, zayıf karnından, yani patronluk sisteminden vurularak etkisizleştiriliyor.
Bunun çözümü ise hiç kolay değil; çok daha uzun ve zahmetli bir sürecin sonunda ortaya çıkabilir ancak. Ama şu anda yazmakta olduğum Medyascope’un en azından bu konuda bir deneme olduğunu söyleyebiliriz. Sorunu çözüyor mu? Hayır, ama en azından bir yol gösteriyor bize.
Yola çıkış ilkemiz şu olabilir: Gazetecilik artık, kendileri bizzat şaibeli olsun olmasın, iktidar tarafından her an teslim/rehin alınabilecek patronların inisiyatifine bırakılamaz. Gazetecilerin, ama sadece meslekten “gazetecilerin” de değil, yayıncıların, yazarların, çizerlerin, çevirmenlerin, muhabirlerin, kameramanların, ses teknisyenlerinin biraraya gelmesi, bir (aslında birçok) kolektif inisiyatif oluşturması gerekir. Ancak o zaman, politik iktidarların elinde saf, katışıksız politik baskıdan, cebir ve şiddetten başka araç kalmaz basın özgürlüğüne karşı.
Diyeceksiniz ki, bu tür kolektiflerin mali kaynağı ne olacak? Patronlardan vazgeçtik diyelim; bu değirmenin suyu nereden gelecek? Her soruya bir cevabım olsaydı, kendimi Mesih filan ilan ederdim herhalde (ya da politikaya atılırdım, ne bileyim?). Ama şu kadarını biliyorum: Basındaki patronluk sistemine karşı söyleyecek sözü olmayanların, sivil toplum kuruluşlarından alınan her desteğe karşı “Foncular!” diye ayağa fırlamaları da, çözümün değil sorunun bir parçasıdır.
Ama bu finansman sorunu sadece sivil toplum kuruluşlarından mali destek alarak da çözülmeyecek. Nasıl çözüleceğini araştırmak da bizatihi kolektif bir çabadır, ve en azından bu çaba bugünden başlayabilir. Kurulu düzenin içinde yer alan medya kuruluşlarındaki çürümeye artık dayanamayarak “firar eden” ve kendi sosyal medya kanallarını oluşturan gazetecilerin de bu tartışmayı başlatmasını ya da en azından tartışmaya katılmasını beklemek yanlış mı olur?
Şu ana kadar Medyascope benzeri internet üzerinde faaliyet gösteren kuruluşların, ya da Onlar (Timur Soykan, Barış Pehlivan, Murat Ağırel, Barış Terkoğlu, Şule Aydın) gibi sınırlı kolektiflerin veya Nevşin Mengü, Murat Yetkin ve Deniz Zeyrek gibi bireysel girişimlerin sınırlarının ne olduğunu gördük hep birlikte. Hepsi kendilerince çok faydalı işler yaptılar, yapmaya da devam ediyorlar. Ama bir sınıra da gelip dayandılar. Bu sınırın ötesinde ne olduğunu görmek için hep birlikte oturup düşünmeye başlamamız şart.
Ancak her şey sırayla. İlk düşünmemiz gereken, giderek azalan, neredeyse yok olmaya yüz tutan bağımsız televizyon kanallarını nasıl koruyacağımız ve hızla yaklaşan seçimlerin bağımsız haberciliğin yokluğunda kim vurduya gitmesini nasıl engelleyeceğimiz olmalı mutlaka. Bunun için tüm “muhalif” politik parti ve kuruluşların şapkalarını önlerine koyup düşünmeleri gerekiyor.
Bunun ardından ise şu dört nokta üzerinde düşünmeye başlayabiliriz hep beraber:
1. Patronlardan bağımsız, gazetecilik emeğine saygıya dayalı bir örgütlenme nasıl kurulur?
2. Haber üretimi, doğrulama ve yayma araçlarının kolektif denetimi nasıl sağlanır?
3. Seçim dönemleriyle sınırlı olmayan, kalıcı bir kamusal haberleşme ağı nasıl oluşturulur?
4. Tüm bunlar için, varlıklı bireylerin servetlerine bağımlı olmayan, kolektif finansman olanakları nasıl sağlanır?
Bunları düşünmesi gereken sadece politikacılar ya da sadece “gazeteciler” değil, hepimiziz. Çünkü aksi takdirde ortaya çıkacak olan felaket, hepimizi aynı şekilde etkileyecek.














