Mehmet Altan yazdı – Basın Tarihi (58): Ekmek, eğitim, özgürlük ve 17 Kasım

17 Kasım Yunanistan’da, Atina Politeknik Ayaklanması’nın yıldönümüdür. Cunta rejimi için sonun başlangıcı olarak kabul edilen 17 Kasım direnişi, her yıl geleneksel olarak Politeknik Üniversitesi önünde başlayan, Parlamento binasının bulunduğu Sintagma Meydanı’ndan geçerek, ABD’nin Atina Büyükelçiliğine uzanan yürüyüş ile anılıyor.

Ülkede 1967-1974 döneminde egemen olan cunta rejiminden rahatsız olan Politeknik Üniversitesi öğrencileri askerî darbe yönetimini protesto için 14 Kasım 1973’te eylem başlatmış, öğrencilerin kurduğu radyo ile cunta yönetimine karşı mesajlar yayımlanmıştı.

Mehmet Altan yazdı – Basın Tarihi (58): Ekmek, eğitim, özgürlük ve 17 Kasım
Mehmet Altan yazdı – Basın Tarihi (58): Ekmek, eğitim, özgürlük ve 17 Kasım

Geçici hükümetin 17 Kasım 1973 sabahı Politeknik Üniversitesi’ne gönderdiği tank, üniversite merkez kapısını yıkarak içeri girmişti.

Olaylar sırasında bazı öğrencilerin ezildiği söylense de bu ölümler resmî kayıtlara geçmedi. Olaylarda hayatını kaybedenlerin sayısı uzun yıllar kesinliğe kavuşturulamasa da Ulusal Araştırma Merkezi 2003’te ölü sayısını 24 olarak açıklamıştı.

Öğrencilerin üniversiteden çıkarılmasına rağmen olaylar devam ederken başta Politeknik binası olmak üzere Atina çevresinde çok sayıda kişi, polis ve asker müdahalesiyle hayatını kaybetmiş ve yaralanmıştı.

Geçen yıl, 17 Kasım 2025 Atina Politeknik Ayaklanması’nın 52. yıldönümüydü.

Başkent Atina ve Selanik başta olmak üzere birçok şehirde binlerce kişinin katıldığı geniş çaplı anma törenleri ve yürüyüşler düzenlendi.

Atina’da Politeknik Üniversitesi önünde toplanan öğrenci birlikleri, işçi sendikaları, sol partiler ve sivil toplum kuruluşları, Parlamento binasının bulunduğu Sintagma Meydanı’ndan geçerek ABD’nin Atina Büyükelçiliği önüne kadar yürüdü.

Sıkı güvenlik önlemleri altında gerçekleşen etkinlikler, büyük bir olay yaşanmadan tamamlandı.

Olası taşkınlıkları önlemek amacıyla Atina genelinde 5 binden fazla polis memuru görevlendirildi ve yürüyüş güzergâhı polis dronları ile havadan takip edildi.

Anma günü boyunca Atina ve Selanik merkezlerinde birçok ana cadde trafiğe kapatıldı, metro istasyonlarında geçici durdurmalar uygulandı. ABD’nin Atina Büyükelçiliği ve Selanik Başkonsolosluğu öğle saatlerinden itibaren halka kapatıldı.

Geçmiş yıllardaki bazı gergin anmaların aksine, 2025 yılındaki yürüyüşler büyük ölçüde barışçıl geçti ve polis kayıtlarına yalnızca bir gözaltı vakası yansıdı.

Göstericiler, 1973 direnişinin sembolü olan “Ekmek, eğitim, özgürlük” sloganları attı ve cunta dönemindeki ABD desteğini protesto eden pankartlar taşıdı.

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis yaptığı açıklamada, Politeknik ayaklanmasını “ilerlemenin kalıcı bir sembolü” ve Yunanistan’ın demokrasiye olan bağlılığının bir hatırlatıcısı olarak nitelendirdi.

Genellikle komşuda polisle göstericiler arasında çatışma çıkmadıysa, Kıbrıs’la ilgili Türkiye aleyhine pankartlar açılmadıysa, bizim medyada 17 Kasım anma toplantıları pek yer almaz.

Sadece askerî cuntaya ve ABD müdahalesine karşı bir öğrenci-işçi direnişi niteliği taşıması nedeniyle bu hassasiyetteki mecralarda daha geniş yer alır ve tarihsel arka planı öne çıkar.

Politeknik olaylarının Yunanistan’daki cunta yönetiminin çöküşü ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ile doğrudan tarihsel bağı bulunduğu için Kıbrıs Türk basınının kimi yayın organları bu anmaları yakından takip eder.

Anadolu Ajansı ise 17 Kasım’ı her yıl “Dünya Olayları” başlığı altında hatırlatmayı ihmal etmez.

Bu yıl da 15 Kasım’da şu haberi verdi:

“Yunanistan’ın başkenti Atina’da, 1973 yılında askeri cuntaya karşı öğrenci direnişinin 53. yıl dönümü dolayısıyla üç gün sürecek anma etkinlikleri başladı.

Atina Ulusal Teknik Üniversitesinin tarihi kampüsünde düzenlenen etkinliklere, öğrenci birlikleri, sendikalar, çeşitli sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri ve vatandaşlar katıldı.

Sabah saatlerinden itibaren üniversiteye gelen katılımcılar, 1973’teki direniş sırasında hayatını kaybedenlerin anısına oluşturulan anıta çelenk ve kırmızı karanfiller bıraktı.

Askeri cuntanın tanklarla müdahalesi sırasında yıkılan tarihi demir kapı ile direnişi simgeleyen anıtın önünde toplanan vatandaşlar, hayatını kaybedenleri andı.

Etkinliklerin, 17 Kasım Salı günü öğrenci birlikleri, sendikalar ve sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla Ulusal Teknik Üniversitesinden ABD’nin Atina Büyükelçiliğine kadar düzenlenecek geleneksel yürüyüşle sona ermesi bekleniyor.”

Bir de her yıldönümünde Türkiye’nin Atina Büyükelçiliği veya turizm organizasyonları 17 Kasım günü Atina ve Selanik’te yaşanabilecek ulaşım aksaklıkları ve güvenlik riskleri nedeniyle bölgede bulunan Türk vatandaşlarına yönelik bilgilendirme haberleri paylaşmayı ihmal etmez.

Basın Tarihi yolculuğumdaki durağım 2014 yılının 18 Kasım’ı. O günkü gazetelerde 17 Kasım anmaları yer almadı.

Zaman içinde de bu durum hep tekrarlandı…

Bugün de değişen bir şey yok.

Atina ile Ankara arası şimdilerde gene gergin. Nitekim bu gerginlik COP31 toplantılarına da yansıdı.

Yunanistan Başbakanı Antalya’ya gelmedi. AB şemsiyesi altında Yunanistan ile dayanışma içindeki en önemli Avrupalı liderleri de COP31’de göremedik.

Hâlbuki Ankara’nın AB’den beklentileri arasında Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi ve SAFE savunma fonuna katılım da bulunuyor.

Ancak vize serbestisine birçok üye ülke, SAFE’e ise özellikle Yunanistan karşı çıkıyor. Gümrük Birliği ise üzerinde uzlaşma sağlanması en zor başlık olarak görülüyor.

Maalesef Türkiye, Siyasi Partiler Yasası’ndan tutun da YÖK’e kadar 12 Eylül hukukunu hiç rahatsız olmadan bugüne kadar taşıdı.

Demokrasiyi inşa edemedi. AB üyeliğini gerçekleştiremedi.

Yunanistan’ın 1967 askerî cuntasını 17 Kasım direnişi sürecinde yıktığını, başarıyla cunta dönemi kalıntılarını hızla kazıdığını ve 1981’de AB’ye tam üye olduğunu anımsayınca…

Acaba diyorum, komşumuz Yunanistan’ın yakın dönemdeki toplumsal başarılarının startını veren 17 Kasım’a ilgisizlik nedeni bundan mıdır?

Ya da dünyaya kapalı bir mezra gibi iç derebeylik kavgalarında kaybolduğumuz için midir?

Bugün 18 Kasım…

Nasıl olsa 17 Kasım Politeknik anma gününe dönüp bakmıyoruz, hiç olmazsa kendimizin neden ve nasıl eksik kaldığımızı görüp değerlendirelim istedim.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş