Irak’ın işgalinin mimarlarından, ABD tarihinin en güçlü başkan yardımcılarından biri olarak kabul edilen Dick Cheney hayatını kaybetti.
Eski ABD Başkan Yardımcısı Dick Cheney 3 Kasım Pazartesi akşamı, 84 yaşında hayatını kaybetti. Ailesinin yaptığı açıklamada, Cheney’nin “zatürre ve kalp-damar hastalığına bağlı komplikasyonlar” nedeniyle yaşamını yitirdiği belirtildi.
George W. Bush döneminde başkan yardımcılığı yapan Cheney, özellikle 2003’teki Irak işgalinin mimarlarından biri olarak tarihe geçti. Cheney, Bush yönetimi boyunca başkanlık yetkilerinin genişletilmesi için mücadele etmiş, Beyaz Saray’da kendi güvenlik ekibini kurarak başkan yardımcılığı makamını tarihte eşi benzeri görülmemiş bir güce kavuşturmuştu.
Cheney’nin siyasi kariyeri, Cumhuriyetçi Parti’nin muhafazakâr kanadında şekillendi. 1989-1993 yılları arasında baba George H. W. Bush yönetiminde savunma bakanı olarak görev yaptı. 1991’deki Birinci Körfez Savaşı’nda Irak’ın Kuveyt’ten çıkarılması operasyonunu yönetti. Ancak 2003’teki ikinci Irak müdahalesi, Cheney’nin hem Amerikan hem de dünya kamuoyundaki imajını belirleyen dönüm noktası oldu.
Cheney, Irak’ta “kitle imha silahları” bulunduğu iddiasını temel alarak işgali savundu ancak bu silahların bulunamaması, yönetiminin güvenilirliğini ciddi biçimde sarstı. Sonraki yıllarda ABD Senatosu ve Birleşmiş Milletler (BM) raporları, Irak ile El Kaide arasında Cheney’nin öne sürdüğü bağlantıların da asılsız olduğunu ortaya koydu.
Siyasi yaşamı boyunca sertliğiyle tanınan Cheney, “geliştirilmiş sorgulama teknikleri” olarak adlandırılan ve uluslararası kurumlarca işkence olarak tanımlanan uygulamaları da savundu. Bu tutumu, hem kendi partisi içinde hem de uluslararası arenada ağır eleştirilere neden oldu.
Kamala Harris’e destek vermişti
Cheney, 2024 ABD seçimlerinde Demokrat Parti’nin adayı Kamala Harris’e destek vererek Cumhuriyetçi Parti içinde şaşkınlık yarattı.
Kızı Liz Cheney de, Trump karşıtlığıyla bilinen Cumhuriyetçiler arasında yer almış, bu nedenle Temsilciler Meclisi’ndeki koltuğunu kaybetmişti. Cheney, o dönem yaptığı bir açıklamada “248 yıllık tarihimizde cumhuriyetimiz için Donald Trump’tan daha büyük bir tehdit olmamıştır” demişti.
Washington’un “sessiz gücü”: Dick Cheney kimdir?
Richard Bruce Cheney, 30 Ocak 1941’de Nebraska’da doğdu. Wyoming’de büyüyen Cheney, Yale Üniversitesi’nden ayrıldıktan sonra Wyoming Üniversitesi’nde siyaset bilimi eğitimi aldı.
1969’da Nixon yönetiminde stajyer olarak girdiği Washington bürokrasisinde, hızla yükselerek Gerald Ford döneminde Beyaz Saray Genel Sekreterliği’ne kadar geldi. En yakın çalışma arkadaşı Donald Rumsfeld’di.
Ford yönetiminin çöküşüyle kısa bir süre özel sektöre yönelen Cheney, 1978’de Wyoming’den Temsilciler Meclisi’ne seçildi. 10 yıl boyunca kongrede Cumhuriyetçi çizginin sert, sosyal konularda muhafazakâr, dış politikada şahin isimlerinden biri oldu. Nelson Mandela’nın serbest bırakılmasına karşı oy vermesi ve silah denetimlerini reddetmesiyle dikkat çekti.
Birinci Körfez Savaşı’ndan Irak’ın işgaline
1989’da George H. W. Bush tarafından Savunma Bakanı olarak atandığında, Soğuk Savaş’ın sonu yaklaşmıştı.
Cheney, 1991’deki Körfez Savaşı’nı yönetti; ABD ordusunu modernize eden figürlerden biri olarak öne çıktı. Ancak o dönemde Irak’ın işgaline karşı çıkmış, “Bataklık olur” demişti.
Yıllar sonra politikası, oğul Bush döneminde tersine döndü. 11 Eylül saldırılarının ardından “Irak’ta kitle imha silahları var” diyerek savaşın en güçlü savunucularından biri oldu. CIA raporları ve BM denetimlerinin aksi yönde bulgularına rağmen, Cheney bu söylemini sürdürdü.
2001-2009 arasında başkan yardımcılığı yapan Cheney, ABD tarihinde başkan yardımcılığı makamını en çok güçlendiren isim olarak anıldı. Beyaz Saray’da Ulusal Güvenlik Konseyi’nin dışında paralel bir yapı kurdu; dış politika ve savunmada Bush üzerinde belirleyici bir etki yarattı.
Savaş sonrası dönemde işkence, gizli hapishaneler, yargısız tutuklamalar gibi uygulamaların savunulması da Cheney’nin etkisiyle yürütüldü. Amerikan kamuoyu onu “karanlık gücün simgesi” olarak tanımladı; mizah programlarında sık sık “Darth Vader” olarak anıldı.
Özel hayatına dair ne biliyoruz?
Cheney’nin özel yaşamı da siyasi duruşuyla çelişti. Eşi Lynne Cheney, muhafazakâr kültürel politikaları savunurken; ikinci kızı Mary’nin eşcinsel olması aile içinde bir dönüm noktası oldu. Cheney, 2000’li yıllarda eşcinsel evliliklere destek verdiğini açıklayarak Cumhuriyetçi Parti içindeki birçok ismin tepkisini çekti.
Cheney, 2011’de yayımlanan “In My Time” adlı anılarında, Irak işgalinin hâlâ “doğru bir karar” olduğunu savundu; Obama yönetimini “zayıflıkla” suçladı, Guantanamo’nun kapatılmasına karşı çıktı. 2018’de Christian Bale’in canlandırdığı “Vice” filmiyle yeniden gündeme geldi. Filmde Cheney’nin hırsı, gücü ve karanlık etkisi eleştirel biçimde işlendi.
Son yıllarında siyasetten çekilmiş olsa da, kızı Liz Cheney aracılığıyla Amerikan muhafazakârlığı üzerindeki etkisini sürdürdü. Trump’a karşı açık muhalefetiyle “eski muhafazakârlığın son temsilcisi” olarak tanımlandı.
