İran’da ekonomik krizle başlayan protestolar ülke geneline yayılırken, güvenlik güçlerinin sert müdahalesi can kayıplarını artırıyor. Ölü ve gözaltı sayıları konusunda çelişkili açıklamalar yapılırken, olaylarda üç emniyet görevlisinin öldürüldüğü iddia ediliyor.
İran’da ekonomik krizin tetiklediği geniş çaplı protestolar, ülke genelinde artarak sürüyor. Başkent Tahran’ın yanı sıra batı ve güneybatı bölgelerinde, ekonomik taleplerle başlayan gösteriler kısa sürede rejim aleyhtarı gösterilere dönüştü.
Reuters’a göre İran’ın üst yargı başkanı Gholam-Hossein Mohseni-Eje, protestoculara karşı “hoşgörü göstermeyeceklerini” belirterek sert bir mesaj verdi.
Protestolarda hayatını kaybedenlerle ilgili farklı kaynaklar farklı sayılar aktarıyor. İnsan hakları grupları, protestoların başladığı günden bu yana en az 27 kişinin öldüğünü, 1500’ün üzerinde kişinin gözaltına alındığını bildiriyor.
The Guardian kaynakları, özellikle Kürt bölgelerinde güvenlik güçlerinin göz yaşartıcı gaz, saçma ve hatta canlı mermiyle müdahale ettiğini ve en az 36 kişinin öldüğünü, 2.100’den fazla kişinin gözaltına alındığını aktarıyor.
İran devleti ise olaylarda 10 kişinin öldüğünü iddia ediyor.
“Üç emniyet görevlisi öldürüldü” iddiası
Rudaw da son 24 saat içinde Tahran ve Çaharmahal ve Bahtiyari eyaletine bağlı Lordegan kentinde meydana gelen olaylarda üç emniyet görevlisinin hayatını kaybettiği haberini geçti.
Çaharmahal ve Bahtiyari Eyaleti Polis Komutanlığı tarafından yapılan açıklamada, Lordegan kentindeki bir polis karakoluna silahlı saldırı düzenlendiği bildirildi.
Açıklamaya göre saldırıda polis memurları Hadi Azer Selim ve Müslim Mehdavi Neseb yaşamını yitirdi. Olayla ilgili soruşturmanın başlatıldığı, saldırganlara ilişkin henüz resmi bir bilginin paylaşılmadığı kaydedildi.
Başkent Tahran’ın batısında yer alan Melard kentinde ise protestolara müdahale sırasında Batı Tahran Polis Komutanlığı’nda görevli Albay Şahin Dehgan’ın bıçaklı saldırıya uğradığı bildirildi.
Yetkililer, kimliği belirlenemeyen kişilerce gerçekleştirilen saldırı sonucu ağır yaralanan Dehgan’ın yaşamını yitirdiğini açıkladı. Olayla ilgili soruşturmanın sürdüğü ifade edildi.
“Hastane basıldı, protestoculara saldırıldı” iddiası
İlâm kentinde yayımlanan ve güvenlik güçlerinin İmam Humeyni Hastanesi’ne baskın düzenlediğini gösterdiği belirtilen görüntüler, ülkede büyük tepki çekti. İnsan hakları aktivistleri, yaralı protestocuların hastanede hedef alındığını savundu.
Uluslararası Af Örgütü, Devrim Muhafızları ve özel polis birliklerinin hastaneye girerek göz yaşartıcı gaz kullandığını, camları kırdığını ve içeride bulunanlara – sağlık çalışanları dahil – şiddet uyguladığını bildirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Farsça hesabı, baskını “açık bir insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi.
Protestolar nasıl başladı?
Protestolar Tahran’daki Kapalı Çarşı esnafının greve gitmesiyle başladı, kısa sürede başkentin dışına yayıldı. BBC Farsça Servisi tarafından teyit edilen görüntülerde Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd’de gösteriler düzenlendiği, polisin kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullandığı görüldü.
Son bir yılda tarihi dip seviyelere gerileyen riyal, yüksek enflasyonla birlikte halkın alım gücünü ciddi biçimde düştü. Enflasyonun yüzde 40’a ulaştığı ülkede, yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk iddiaları ekonomik krizi derinleştiriyor.
Protestolar, 2022’de Mahsa Amini’nin gözaltında ölümüyle başlayan ve ülke genelinde yayılan protestolardan bu yana ülkede görülen en geniş çaplı eylemler.
İnsan hakları örgütlerine göre 2022’deki protestolarda en az 550 kişi hayatını kaybetti, 20 bin kişi gözaltına alındı.
ABD’den askeri müdahale sinyali: “Silahlarımız hazır”
ABD Başkanı Donald Trump ise güvenlik güçlerinin barışçıl protestocuları öldürmesi halinde ABD’nin müdahale edebileceğini söyleyerek, “Hazır ve tetikteyiz” ifadelerini kullandı.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social’da yayımladığı mesajda, “Eğer İran barışçıl protestocuları vurur, öldürürse ABD onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız hazır ve harekete geçmeye hazırız” dedi.
