TBMM’de disiplin cezalarına ilişkin yeni bir içtüzük düzenlemesi gündemde. Meclis Başkanlığı’nın yürüttüğü çalışmalarda, “TBMM’de iç huzuru bozma” gerekçesiyle vekillere maaş kesintisi ve Meclis’e giriş yasağı gibi yaptırımlar öngörülüyor.
Ankara’da yürütülen içtüzük hazırlıkları kapsamında, yasama faaliyetlerinin daha düzenli ve etkin yürütülmesi amacıyla hem komisyonların işleyişine hem de Genel Kurul’daki disiplin uygulamalarına ilişkin yeni başlıklar ele alınıyor.
İktidara yakın Türkiye gazetesinden Esma Altın’ın aktardığı habere göre, Fransa Ulusal Meclisi’nde uygulanan disiplin sistemi referans modellerden biri olarak değerlendiriliyor.
Buna göre, en hafif yaptırım sözlü uyarı ve ihtar olarak öngörülürken, daha ağır ihlallerde tutanaklara geçen uyarılar ve buna bağlı maaş kesintileri gündeme gelebilecek. Taslakta, kayıtlı uyarı sonrası milletvekili maaşının belirli bir oranının kesilmesi, kınama cezası verilmesi hâlinde ise daha yüksek bir kesinti uygulanması seçenekleri yer alıyor.
En ağır yaptırım olarak ise geçici uzaklaştırma modeli öne çıkıyor. Bu kapsamda, Meclis çalışmalarını ciddi biçimde aksattığı değerlendirilen milletvekillerinin belirli bir süre Genel Kurul birleşimlerine katılamaması ve bu süre boyunca ödeneklerinin yarısının kesilmesi gibi uygulamalar tartışılıyor. Ayrıca geçici uzaklaştırma süresince Meclis binasına girişin de sınırlandırılabileceği belirtiliyor.
Disiplin cezalarının hangi durumlarda uygulanacağına ilişkin çerçevede ise kürsü işgali, hakaret, tehdit, fiziki müdahale ve Meclis’in çalışma düzenini bozucu davranışlar öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor. Tekrarlanan ihlallerde yaptırımların ağırlaştırılması da seçenekler arasında bulunuyor.
Daha önce de önce de gündeme gelmiş, AYM’den dönmüştü
TBMM’de daha önce de benzer bir düzenleme gündeme gelmiş, 2018 yılında milletvekillerine maaş ve ödenek kesintisi öngören bir içtüzük hükmü kabul edilmişti. Ancak söz konusu düzenleme, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmişti. Yeni çalışmada, önceki iptal kararlarının gerekçeleri dikkate alınarak daha sistematik ve hukuki zemini güçlendirilmiş bir model oluşturulması hedefleniyor.
Fransa Ulusal Meclisi’nin disiplin uygulamaları, Ulusal Meclis İçtüzüğü (Règlement de l’Assemblée nationale) çerçevesinde düzenlenmiştir. Burada milletvekillerinin davranışlarına ilişkin yaptırımlar açıkça belirtilir.
Ulusal Meclis İçtüzüğü’ne göre bir milletvekilleri için dört temel disiplin yaptırımı düzenlenmiştir:
Fransa Meclisi’ndeki uygulamalar
1 – En hafif uyarı (Rappel à l’ordre)
Meclis Başkanı tek başına verebilir. Gürültü, söz kesme, içtüzüğe aykırı konuşma gibi durumlarda uygulanır.
Resmî bir yaptırım doğurmaz, sicile geçer.
2- Kayıtlı uyarı (Rappel à l’ordre avec inscription au procès-verbal)
İçtüzüğe daha ciddi aykırılıklarda kullanılır. Davranışın daha ağır veya tekrarlı olması hâlinde verilir. Tutanaklara geçirilir. Maaş kesintisi doğurabilir.
3- Basit kınama (Censure simple)
Genel Kurul kararıyla verilir.
Fiziksel müdahale, ağır hakaret, Meclis’in itibarını zedeleyici davranışlar söz konusuysa uygulanır. Aylık ödeneğin yarısının kesilmesi gibi maddi yaptırımlar söz konusu olabilir.
4- Kınama + geçici uzaklaştırma (Censure avec exclusion temporaire)
En ağır disiplin yaptırımıdır.
Fiziksel şiddet, kürsü işgali, Meclis işleyişini felce uğratma gibi durumlarda uygulanır.
Milletvekili belirli bir süre için Genel Kurul’a katılamaz ve Palais-Bourbon’a giremez. İki aya kadar ödeneğinin yarısı kesilir. Süre genelde 15 güne kadar fiili yasama çalışmasına katılmama şeklinde uygulanır.
