İran’da ekonomik krizle başlayan ve ülke geneline yayılan protestolar sürüyor. İnternet kesik, tutuklu durumdaki kişilerin yargılamasıyla ilgili süreç dünya tarafından izleniyor. Peki şu ana kadar neler biliyoruz?
İran’da son haftalarda tırmanan protestolar, yalnızca iç siyaseti değil, ülkenin dış ilişkilerini de sarsan derin bir krize dönüştü.
İnternetin büyük ölçüde kesildiği ülkede, sınırlı iletişim kanallarından gelen bilgiler, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle can kaybının hızla arttığını ortaya koyuyor.
Protestolar 28 Aralık’ta başladı ve kısa sürede ülke geneline yayıldı.
Şu ana kadar bildiklerimiz:
- İran hava sahasını yeniden açtı. İran, ABD ile olası askeri gerilim endişesiyle yaklaşık beş saat kapalı tuttuğu hava sahasını yeniden açtı.
- ABD Başkanı Donald Trump, “güvenilir kaynaklardan” İran’da protestoculara yönelik idam planlarının durdurulduğu bilgisini aldığını söyledi. Trump, “Şu an idam ya da idamlar söz konusu değil” dedi.
- Trump, daha önce gündeme gelen askeri müdahaleye ilişkin olarak, “Süreci izleyeceğiz” ifadesini kullandı ve kararın askıya alındığı mesajını verdi.
- İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Fox News’e yaptığı açıklamada protestolarla bağlantılı idamların bulunmadığını söyledi, “İdam cezası gündemde değil” dedi.
- İdam tehdidi gündemde: İranlı Kürt hakları örgütü Hengaw’a göre, Karaj kentinde protestolarla bağlantılı olarak tutuklanan 26 yaşındaki Erfan Soltani’nin ailesine infazın ertelendiği bildirildi.
- Can kaybı on yılların en yükseği: ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (HRANA) göre, protestolarda en az 2 bin 571 kişi öldü, 18 binden fazla kişi gözaltına alındı.
- BBC’nin ABD’deki yayın ortağı CBS ise İran içinden ve dışından kaynaklara atıfta bulunarak, protestolarda öldürülenlerin sayısının yaklaşık 12 bin olduğunu ve rakamın 20 bine ulaşabileceğini açıkladı.
- Hastaneler dolup taşıyor: İranlı doktorlar, acil servislerin silahla vurulan protestocularla dolduğunu aktarıyor. Tahran’daki bir göz doktoru, tek bir hastanede 400’den fazla kişinin gözünden vurulduğunu belgeledi.
- ABD ve İngiltere, Ortadoğu’daki bazı personelini önleyici tedbir kapsamında tahliye etti. İngiltere’nin Tahran Büyükelçiliği geçici olarak kapatıldı.
- Yargıdan “hızlı yargılama” mesajı: İran Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei yayımlanan bir video mesajında, protestocuların davalarının gecikmeden sonuçlandırılması gerektiğini söyledi. Bu açıklama, infazların hızlanabileceği endişesini güçlendirdi.
- Trump Truth Social’da yaptığı paylaşımda İranlılara “protestolara devam edin” çağrısı yaptı ve “yardım yolda” ifadesini kullandı. Beyaz Saray daha önce hava saldırılarının da “seçenekler arasında” olduğunu açıklamıştı.
- Washington–Tahran hattında diplomasi askıya alındı. Trump, “anlamsız öldürmeler sona erene kadar” İranlı yetkililerle yapılacak görüşmeleri iptal ettiğini duyurdu. ABD Başkanı’nın İran’daki can kayıplarına ilişkin kapsamlı bir brifing alması bekleniyor.
- ABD Dışişleri Bakanlığı, vatandaşlarına İran’ı terk etmeleri ve mümkünse Ermenistan veya Türkiye üzerinden kara yoluyla çıkmaları tavsiyesinde bulundu. İnternet kesintileri nedeniyle alternatif iletişim planları yapılması istendi.
- İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun seyahatlerinde kullandığı uçak ülke dışına çıkarıldı. Netanyahu’nun içinde bulunmadığı uçağın rotasına ilişkin bilgi paylaşılmadı. İsrail ile İran arasında Haziran 2025’teki savaşta Netanyahu’nun uçağı ülke dışına çıkarılarak Yunanistan’a götürülmüştü.
- Tesla ve SpaceX’in CEO’su ve X’i sahibi Elon Musk’ın şirketi Starlink, İran’daki kullanıcılara ücretsiz uydu interneti sağlamaya başladı. İnternet kesintileri sırasında Starlink, dış dünyayla bağlantı kurabilen nadir kanallardan biri oldu.
- Axios’a göre Trump’ın temsilcisi Steve Witkoff, sürgündeki Rıza Pehlevi ile gizli bir görüşme yaptı. Pehlevi daha önce “geçiş sürecine liderlik etmeye hazır” olduğunu söylemişti.
- İran’ın BM Daimi Temsilcisi Amir Saeid Iravani, Trump’ın açıklamalarını “şiddeti kışkırtmak” ve “ülkenin egemenliğini tehdit etmek” olarak niteleyen bir mektubu BM Güvenlik Konseyi’ne gönderdi.
- Rusya uyardı: Moskova, İran’da “yıkıcı dış müdahale” olduğunu savunarak, ABD’nin olası yeni askeri adımlarının Ortadoğu ve küresel güvenlik açısından “felaket sonuçlar” doğuracağını açıkladı.
- İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya, İran büyükelçilerini protestolar nedeniyle dışişlerine çağırdı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “İran’daki can kayıplarının artışı dehşet verici” dedi.
- Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İran’daki belirsizliğe dikkat çekerek mevcut yönetimin ayakta kalamayabileceğini düşündüğünü söyledi.
