ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasının ardından petrol fiyatları hızla yükseldi. Çin yönetimi, başlayan saldırılarla beraber küresel petrol arzının daralmasınınn ardından PetroChina, Sinopec ve Zhejiang Petrochemical başta olmak üzere büyük rafinerilere yakıt ihracatını geçici olarak durdurmaları talimatını verdi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş enerji piyasalarını da vurdu. Çin, ham petrol ithalatının yaklaşık yarısını karşıladığı Basra Körfezi’ndeki gerilim karşısında önlem aldı. Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC), ülkenin en büyük rafineri şirketlerine sözlü talimat ileterek dizel ve benzin ihracatını durdurdu. Rafinerilerden yeni sözleşme imzalamamaları, önceden mutabık kalınan sevkiyatların iptali için görüşme başlatmaları istendi.
Kapsama giren şirketler şunlar: PetroChina, Sinopec, CNOOC, Sinochem Group ve özel sektör firması Zhejiang Petrochemical.
Jet yakıtı, gemi yakıtı ile Hong Kong ve Makao’ya yapılan sevkiyatlar bu kısıtlamanın dışında tutuldu.
Mart ihracatı planlara göre seyredecek
Mart ayına ait ihracat büyük ölçüde önceden planlandığından yeni talimatın etkisinin nisan ayından itibaren hissedileceği öngörülüyor. Martta benzin, dizel ve jet yakıtı ihracatının toplam 3,8 milyon metrik ton düzeyinde kalması bekleniyor. LSEG gemi takip verilerine göre mart ayında şimdiye dek yaklaşık 70 bin ton jet yakıtı, 35 bin ton dizel ve 35 bin ton benzin ihraç edildi.
Çin, yakıt ihracatını kota sistemi ile yönetiyor. 2026 yılının ilk kota dilimi bir önceki yıla paralel biçimde 19 milyon ton olarak açıklandı. Üç bölgesel alıcı, mart teslimatlarının planlandığı gibi gerçekleşeceğini belirtti.
Yurt içi fiyatlar keskin biçimde yükseldi
İhracat kısıtlaması, iç piyasada fiyatların belirgin biçimde yükseldiği bir döneme denk geldi. Toptan dizel fiyatı, 28 Şubat ile 4 Mart arasında yüzde 13,5 artarak ton başına 7 bin 276 yuan’a (1.055 Amerikan Doları) ulaştı. Sinopec bünyesindeki Fujian rafinerisi ile Zhejiang Petrochemical, ham petrol işleme kapasitelerini bu ay kısmaya başladı. Shandong’daki bağımsız rafinericilerin kapasite kullanım oranı ise 4 Mart itibarıyla haftalık yüzde 1,98 artışla yüzde 60,91’e yükseldi.
Bağımsız bir rafinericinin yetkilisi durumu şöyle özetledi: “Fiyatları yukarı itmekle meşgulüz; bu dönemde kârımızı en üst düzeye çıkarmak istiyoruz.”
Dizel işleme marjları üç yılın en yüksek seviyesine yaklaşarak varil başına 49 Amerikan Doları’nda seyretti. Jet yakıtı krakingleri ise varil başına 55 Amerikan Doları’nı aştı.
Savunma bütçesi yüzde 7 artıyor
Enerji cephesindeki bu gelişmelerin yanı sıra Pekin, 2026 savunma bütçesini yüzde 7 oranında artıracağını duyurdu. Son yıllarda benzer oranlarda artış kaydeden askeri bütçe yeni füze sistemleri, savaş gemileri, nükleer ve konvansiyonel denizaltılar ile gözetleme teknolojilerine yönlendirilecek. Başbakan Li Qiang, parlamentonun yıllık oturumunda ordunun modern savaş koşullarına göre yeniden yapılandırıldığını vurguladı.
Reform sürecinin bir parçası olan yolsuzlukla mücadele operasyonları kapsamında üst düzey bazı askeri yetkililer görevden alındı. Pekin bu adımları ordunun operasyonel etkinliğini artırma hedefiyle ilişkilendiriyor.
Büyüme hedefi yüzde 4,5-5 aralığına çekildi
Çin hükümeti 2026 büyüme hedefini yüzde 4,5 ile yüzde 5 aralığı olarak belirledi; bu oran, önceki yıllarda açıklanan “yaklaşık yüzde 5” hedefine kıyasla daha geniş bir bant sunuyor. Ekonomi yönetimi bu çerçevenin büyümenin niteliğini artırmaya dönük reformlara alan açacağı görüşünde. Ekonomistler yeni hedefin teknoloji, sanayi dönüşümü ve yüksek katma değerli üretim alanlarını ön plana çıkaracağını öngörürken politika yapıcıların maliye ve para politikalarını daha esnek kullanabileceğini de vurguluyor.
Analistler, Çin’in enerji güvenliği, savunma modernizasyonu ve ekonomik dönüşüm alanlarındaki bu adımlarını küresel dengelerin yeniden şekillendiği bir dönemde Pekin’in stratejik önceliklerini yansıtması olarak değerlendiriyor.
