İSTANBUL (Medyascope) – Uluslararası Af Örgütü, 144 ülkeyi kapsayan 406 sayfalık yıllık raporunda 2025’e ABD, İsrail ve Rusya’nın uluslararası hukuku aşındırma girişimlerinin damga vurduğunu ortaya koydu. Örgütün Genel Sekreteri Agnès Callamard, devletleri taviz politikalarından derhal vazgeçmeye çağırdı.
Haber özeti:
- Uluslararası Af Örgütü raporu, 2025’in uluslararası hukukun aşındığı bir yıl olduğunu vurguladı.
- Agnès Callamard, devletleri taviz politikalarından vazgeçmeye çağırdı ve en güçlü aktörlerin insan haklarına saldırdığını belirtti.
- Raporda, Gazze’deki ölümlerin ve insan hakları ihlallerinin artışı dikkat çekti.
- ABD, İsrail ve Rusya’nın Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni etkisizleştirdiği ifade edildi.
- Küresel ölçekte dijital baskı ve ifade özgürlüğü kısıtlamaları arttı, protestolar yaygınlaştı.
Uluslararası Af Örgütü, “Dünyada İnsan Haklarının Durumu 2025/26” raporunu Londra’da düzenlenen bir lansman töreniyle duyurdu. 406 sayfa ve 144 ülkeyi kapsayan rapor, 2025’i uluslararası hukuka yönelik saldırıların şekillendirdiği bir yıl olarak nitelendirdi. Örgütün Genel Sekreteri Agnès Callamard, “Çağımızın en zorlu dönemiyle karşı karşıyayız” diyerek en güçlü aktörlerin doğrudan insan haklarının temellerine saldırdığını vurguladı.
Callamard’a göre bu dönemin temel farkı şu: “En güçlü aktörler kontrol, cezasızlık ve kâr amacıyla uluslararası kural esaslı düzenin temellerine saldırıyor.” Rapor, devletleri taviz politikalarından vazgeçmeye, kolektif direnişe ve saldırgan bir dünya düzeninin kuruluşuna karşı koymaya çağırdı.
- Uluslararası Af Örgütü 19 Mart protestolarını araştırdı: “Polis şiddeti soruşturulsun”
- Uluslararası Af Örgütü, Nimet Tanrıkulu için dünya genelinde acil eylem başlattı
- Uluslararası Af Örgütü: “İsrail Gazze’de soykırım suçu işliyor”
Gazze’de 26 bin 791 kişi öldürüldü
Raporda İsrail’in Ekim 2025’teki ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze’deki soykırımını ve tüm Filistinlilere yönelik apartheid sistemini sürdürdüğü belirtildi. İsrail, Gazze’nin neredeyse tüm konutlarını, tarihi binalarını ve sivil altyapısını tahrip etti; 2 milyon Filistinlinin büyük çoğunluğu hukuka aykırı biçimde yerinden edildi. 2025 boyunca bölgede 849 kontrol noktası ve yol engeli tespit edilirken, yalnızca ilk 10 ayda 1.600’den fazla yerleşimci saldırısı kaydedildi.
Gazze’de 2025’te 26 bin 791 Filistinli hayatını kaybetti, 64 bin 65 kişi yaralandı. 2025 ortası itibarıyla yarım milyondan fazla Filistinli kıtlık düzeyinde açlık riskiyle karşı karşıya kaldı. Yalnızca temmuz ayında 13 bin çocuk akut yetersiz beslenme nedeniyle hastanelerde tedavi altına alındı. Rapor, 2009’dan bu yana en yüksek yıkım ve zorla tahliye sayılarının bu dönemde kaydedildiğini ortaya koydu.
UCM zayıflatıldı, silah anlaşmalarından çekilmeler başladı
ABD, İsrail ve Rusya’nın Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) daha da işlevsizleştirdiği raporda ayrıntılı biçimde ele alındı. Trump yönetimi UCM çalışanlarına ve mahkemeyle işbirliği yapan kuruluşlara yaptırım uygularken, Rusya UCM yetkilileri hakkında yakalama kararları çıkardı. Birçok devlet Roma Statüsü’nden, misket bombalarını ve anti-personel mayınlarını yasaklayan sözleşmelerden çekildiğini ya da çekilme niyetini açıkladı.
AB ve çoğu Avrupa devletinin ABD’nin uluslararası hukuka saldırısına göz yumduğu da raporun bulgular arasında yer aldı. Bu devletlerin İsrail’e silah ihracatını kısıtlamak ya da soykırımı durdurmak için somut adım atmadığı da vurgulandı. ABD ise Karayipler ve Pasifik’te tekneleri bombalayarak 150’den fazla kişiyi yargısız infaz etti; Ocak 2026’da Venezuela’ya saldırı düzenledi.
İran saldırısında bir okulda 100’den fazla çocuk öldürüldü
Rapor, 2026 başında ABD ve İsrail’in BM Şartı’nı ihlal ederek İran’a güç kullandığını, bunun İran’ın İsrail’e ve Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerine misilleme saldırılarını tetiklediğini aktardı. ABD’nin İran’da bir okula yönelik saldırısında 100’den fazla çocuk hayatını kaybetti. Tüm tarafların enerji altyapısını hedef alan saldırıları, milyonlarca sivilin enerji, sağlık, gıda ve suya erişimini tehdit etti.
Rusya, Ukrayna’da temel sivil altyapıya yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırdı. Myanmar ordusu köylere havadan patlayıcı silahlar atarak çocuklar da dahil onlarca sivili öldürdü. Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde güvenlik operasyonlarında çoğu Siyah ve yoksul 120’den fazla kişi hayatını kaybetti; çok sayıda yargısız infaz bildirildi.
İsrail’e silah akışına küresel direniş büyüdü
Rapora göre 2025’te “Gen Z protestoları” Endonezya, Kenya, Madagaskar, Fas, Nepal ve Peru dahil onlarca ülkeye yayıldı. Soykırıma ve İsrail’e silah akışına karşı küresel aktivizm de genişledi; Fransa, Yunanistan, İtalya, Fas, İspanya ve İsveç’te liman işçileri silah sevkiyatı rotalarını engellemeye girişti. Hukuki baskı ve aktivizm, birçok devletin İsrail’e silah ihracatını kısıtlamasını ya da yasaklamasını sağladı.
Türkiye de raporun kapsamına girdi. İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasının ardından yüzlerce barışçıl protestocunun gözaltına alındığı belirtildi. Rapor, İmamoğlu’nun 400’den fazla kişiyle birlikte siyasi güdümlü olduğu öne sürülen yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığını aktardı.
Dijital baskı araçları küresel ölçekte yaygınlaştı
Rapor, birçok hükümetin ifade özgürlüğünü kısıtlamak için casus yazılım ve dijital sansür uyguladığını ortaya koydu. ABD yetkilileri Filistinlilerle dayanışan yabancı öğrencileri hedef almak için yapay zekâ destekli gözetim araçlarına başvurdu. Sırbistan hükümeti protestocu öğrencilere ve gazetecilere karşı casus yazılım kullanırken, Kenya yetkilileri gençlerin öncülüğündeki protestolara karşı teknoloji destekli baskı taktiklerine başvurdu.
Öte yandan BM İnsan Hakları Konseyi, Afganistan ve Doğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti hakkında soruşturma mekanizmaları kurdu; bağlayıcı bir BM vergi anlaşması ve İnsanlığa Karşı İşlenen Suçlara İlişkin Sözleşme yönünde de önemli adımlar atıldı. Callamard, “2026, eyleme geçtiğimiz ve tarihin yalnızca bize dayatılan bir şey olmadığını gösterdiğimiz yıl olsun” diyerek hükümetleri harekete geçmeye davet etti.
