İSTANBUL (Medyascope) – 2024 Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Daron Acemoğlu’nun yeni kitabı Hangi Liberal Demokrasi, liberal demokrasinin tarihsel dönüşümünü ve günümüzde yaşadığı krizi ele alıyor. Acemoğlu, çözüm olarak “işçi sınıfı liberalizmi” yaklaşımını öneriyor.
Dünyaca tanınan iktisatçı Daron Acemoğlu’nun Doğan Kitap’tan çıkacak yeni kitabı Hangi Liberal Demokrasi, ABD ile eş zamanlı olarak Türkiye’de de okurla buluşuyor. Acemoğlu kitapta liberal demokrasinin geçirdiği dönüşümü, günümüzde karşı karşıya kaldığı sorunları ve bu krizden çıkış için önerdiği “işçi sınıfı liberalizmi” yaklaşımını ele alıyor.
Acemoğlu, liberal demokrasinin tarihsel olarak refahın paylaşımı, hesap verebilir yönetim ve bilgiye erişim gibi alanlarda önemli kazanımlar sağladığını belirtiyor. Ancak başlangıçta yerleşik iktidarlara meydan okuyan bu siyasal felsefenin zaman içerisinde düzenin kendisine dönüşerek esnekliğini kaybettiğini savunuyor.
Kitabın odağında özellikle dijital teknolojilerin yarattığı ekonomik dönüşüm, artan eşitsizlikler ve sanayi sonrası ekonominin ortaya çıkardığı sorunlar bulunuyor. Acemoğlu, liberal demokratik kurumların son yıllarda kendi içlerinde bir kriz ürettiğini değerlendirirken yalnızca mevcut tabloyu analiz etmekle kalmıyor; krizden çıkış için alternatif bir yaklaşım da ortaya koyuyor.
Acemoğlu’nun çözümü: “İşçi sınıfı liberalizmi”
Acemoğlu’nun önerdiği “işçi sınıfı liberalizmi”, ortak refahı önceleyen, yerel toplulukları güçlendiren ve farklı toplumsal kesimlerin bir arada yaşamasını destekleyen bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
Kitapta Roosevelt dönemindeki politikaların da referans noktalarından biri olduğu görülüyor. İktisatçı Thomas Piketty, Hangi Liberal Demokrasi için yaptığı değerlendirmede eserin “Roosevelt tarzı ‘işçi sınıfı liberalizmi’nin yeniden inşası” açısından güçlü bir sav ortaya koyduğunu belirtiyor.
Türkiye’den iktisatçı Asaf Savaş Akat da Acemoğlu’nun yaklaşımının Türkiye gibi kurumsal gelişme sorunları yaşayan ülkeler açısından önem taşıdığını ifade ediyor. Akat, daha güçlü bir demokrasi ve daha eşitlikçi bir toplum için aydınlar ile çalışan kesimler arasında üretken bir işbirliği ve dayanışma modeli önerildiğine dikkat çekiyor.
Liberal demokrasinin dönüşümü
Acemoğlu’nun kitabındaki temel tartışmalardan biri, liberal demokrasinin başlangıçta taşıdığı dönüştürücü niteliğini zaman içerisinde kaybetmesi.
Liberal demokrasinin refahın adil paylaşımı, hesap verebilirlik ve özgür bilgi akışı gibi vaatlerinin gerçekleşebilmesi için kurumların toplumun farklı kesimlerini sürece dahil etmesi gerektiğini savunan Acemoğlu, mevcut sistemin özellikle ekonomik ve teknolojik dönüşümlere yanıt vermekte zorlandığını değerlendiriyor.
Hangi Liberal Demokrasi, bu çerçevede liberal demokrasinin yalnızca siyasi kurumlarını değil, ekonomik ve toplumsal temellerini de tartışmaya açıyor. Acemoğlu’nun önerdiği “işçi sınıfı liberalizmi” ise liberal demokratik düzenin yeniden toplumsal tabana oturtulması için bir çıkış yolu olarak sunuluyor.
Daron Acemoğlu kimdir?
Daron Acemoğlu, 1967 yılında İstanbul’da doğdu. İlköğrenimini İstanbul Kadıköy’deki Aramyan Uncuyan Ermeni İlkokulu’nda tamamladıktan sonra 1986’da Galatasaray Lisesi’nden mezun oldu.
Lisans derecesini İngiltere’nin York Üniversitesi’nde Matematiksel Ekonomi ve Ekonometri Bölümü’nde (1989) tamamladıktan sonra yüksek lisans (1990) ve doktora (1992) derecelerini ise Londra Ekonomi Okulu’ndan aldı. 1992-1993 yılları arasında Londra Ekonomi Okulu’nda ders verdi. 1993’ten itibaren akademik kariyerini ABD’de Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT) sürdürdü. 2000 yılında profesör unvanını aldı. Utrecht, Bilkent, Bath, Boğaziçi ve Atina üniversiteleri ile Paris’teki École Normale Supérieure tarafından fahri doktor unvanıyla ödüllendirilen Acemoğlu’na 2019 yılında MIT tarafından “Enstitü Profesörü”, 2021 yılında İngiliz Akademisi tarafından Onur Üyesi unvanı verildi.
Dünyada en çok alıntı yapılan beş iktisatçıdan biri olan Acemoğlu’nun çalışma alanları şöyle: Siyasal iktisat, ekonomik kalkınma, büyüme, teknolojik değişimler, gelir eşitsizliği ve çalışma ekonomisi.
Daron Acemoğlu’nun kitapları şöyle:
- “Ulusların Düşüşü”
- “Dar Koridor”
- “Yapay Zekayı Yeniden Tasarlamak: Otomasyon Çağında İş Demokrasi ve Adalet”
- “Diktatörlük ve Demokrasinin Ekonomik Kökenleri”
Acemoğlu, 2005’te John Bates Clark Onur Ödülü’nü aldı. Acemoğlu ayrıca 2013’te sosyal bilimler dalında Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’nün sahibi oldu.
MIT’de ekonomi profesörü olan Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James A. Robinson, 2024 Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazandı.
Ödül, “kurumların nasıl oluştuğu ve refahı nasıl etkilediği konusundaki çalışmaları” nedeniyle üç bilim insanına verildi.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nin açıklaması şöyle:
“Acemoğlu, Simon Johnson ve James Robinson, toplumsal kurumların bir ülkenin refahı için önemini gösterdiler. Hukukun üstünlüğünün zayıf olduğu toplumlar ve nüfusu sömüren kurumlar büyüme veya daha iyiye doğru değişim yaratmaz. Ödül sahiplerinin araştırması bunun nedenini anlamamıza yardımcı oluyor.”
Prof. Dr. Acemoğlu, ödül töreni sonrası yaptığı açıklamada, “Hayatımın en mutlu günlerinden birini yaşıyorum. Özellikle ailemle birlikte olmak beni daha mutlu etti” dedi.
Ödül kazananlara diploma, Nobel madalyası ve yaklaşık 1 milyon 100 bin dolar para ödülü verildi.
