İSTANBUL (Medyascope) – ABD, Danimarka ve Grönland, Donald Trump’ın adayı kontrol etme yönündeki açıklamalarının ardından aylarca süren gerilimi sona erdirmeyi amaçlayan güvenlik anlaşmasını imzaladı. Peki ABD Grönland’da hangi yeni hakları elde edecek, NATO’nun rolü ne olacak ve anlaşma Grönland’ın bağımsızlık ihtimalini nasıl ele alıyor?
ABD, Danimarka ve Grönland, Arktik ve Kuzey Atlantik’te güvenliği yeniden şekillendirecek yeni bir anlaşmaya imza attı.
ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen tarafından 22 Eylül’de New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında imzalanan anlaşma, 1951 tarihli ABD-Danimarka Grönland savunma anlaşmasını genişletiyor.
Anlaşma, Trump’ın Grönland’ın kontrolünü ele geçirme yönündeki tekrarlanan açıklamalarının Washington, Kopenhag ve Nuuk arasında aylar süren gerilime yol açmasının ardından geldi.
Peki anlaşmada neler var?
ABD Grönland’da ne yapabilecek?
Anlaşmayla ABD’nin Grönland’daki askeri varlığı önemli ölçüde genişleyecek.
Washington, adanın güneyindeki Narsarsuaq ve doğu kıyısındaki Mestersvig bölgelerinde iki yeni askeri üs kurabilecek. ABD ayrıca şu anda Grönland’daki tek aktif Amerikan üssü olan Pituffik Uzay Üssü’nü genişletebilecek.
ABD’ye ait uçak ve gemilere Grönland’ın tamamında, karasuları dahil olmak üzere uçuş, iniş ve denizaltı geçiş hakları da veriliyor.
Ancak anlaşmada Grönland’a kaç Amerikan askerinin konuşlandırılacağı ya da yeni üslerin ne zaman faaliyete geçeceği belirtilmiyor.
NATO’nun rolü ne olacak?
Anlaşma, Arktik’te daha güçlü bir NATO varlığını destekliyor.
Danimarka da bölgedeki kendi savunma kapasitesini daha da güçlendirmeyi taahhüt ediyor. NATO üyesi veya ittifakla bağlantılı olmayan ülkelerin ise Grönland’da kalıcı askeri varlık bulundurmasına izin verilmeyecek.
Anlaşmanın dikkat çeken maddelerinden biri de Grönland’ın gelecekte bağımsız olması ihtimaliyle ilgili.
Buna göre Grönland bağımsızlığını kazanırsa Danimarka ve Grönland, yeni devletin NATO içinde kalmasını sağlamakla yükümlü olacak. Gerekmesi halinde bağımsız Grönland’ın NATO üyeliği için başvurması öngörülüyor.
Grönland’ın kendi geleceğini belirleme hakkı ne olacak?
Anlaşmada Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkının tanındığı özellikle belirtiliyor.
ABD’nin Grönland’daki faaliyetlerini yürütürken Grönland toplumuna ve “Grönland yaşam tarzına” saygı göstermesi gerekiyor.
Anlaşma Grönland’ın madenlerini de kapsıyor mu?
Doğrudan değil.
Anlaşmada ABD’nin Grönland’ın madenleri ve doğal kaynaklarına yapacağı yatırımlara ilişkin özel bir hak yer almıyor.
Ancak stratejik sektörlere yatırım konusunda önemli bir sınırlama getiriliyor.
NATO üyesi, NATO ortağı ya da Avrupa Birliği ülkeleri dışından yatırımcıların Grönland’daki hassas sektörler üzerinde kontrol veya büyük ölçüde nüfuz sahibi olmasına izin verilmeyecek.
Bu şartların uygulanması için yabancı yatırımları Grönland yönetimi denetleyecek.
Anlaşma hemen yürürlüğe girecek mi?
Hayır.
Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için hem Grönland hem de Danimarka parlamentolarının onayı gerekiyor.
Anlaşmanın belirlenmiş bir bitiş tarihi bulunmuyor. Taraflardan biri tek başına anlaşmayı değiştiremeyecek; değişiklik yapılabilmesi için karşılıklı mutabakat gerekecek.
Kaynak: Reuters
