ANTALYA (Medyascope) – Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı COP31 başladı. Zirvede yoğun mesajlar verilirken, sivil toplumun gündemi birbirinden farklıydı. İşte Medyascope’un COP31’den izlenimleri.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Zirvesi COP31 9 Kasım Pazartesi günü Antalya’da Expo Center’da başladı. Sabah 11:00’de Anadolu salonundaki açılış töreniyle resmî program ve müzakere masaları açıldı.
COP31 Başkanı Murat Kurum, Müzakereler Başkanı Chris Bowen ve UNFCCC İcra Sekreteri Simon Stiell konuşmalarında zirvenin “uygulama” çerçevesini yineledi ancak yeni bir finansman taahhüdü, bağlayıcı bir takvim ya da fosil yakıtlardan çıkışa dair bir açıklama gelmedi.
- COP31 nedir? İşte bilmeniz gerekenler
- COP31 başlıyor: COP’ta şu ana kadar alınan en önemli kararlar neler?
- COP31 başladı: Kimler, ne mesaj verdi?
Aynı saatlerde sivil toplum da fuar alanındaki farklı pavilyonlarda toplandı. İklim Ağı üyelerinin de konuştuğu, Türkiye ve Avustralya’dan sivil toplum kuruluşların Avustralya Pavilyonu’ndaki “fosil yakıtlardan çıkış” etkinliği ise açılış töreniyle eş zamanlı gerçekleşti.
“Geleceği paylaşacaksak, sorumluluğunu da paylaşmalıyız”
Kurum açılış konuşmasında, Türkiye’nin başkanlığını “diyalog, uzlaşı ve aksiyon” ilkeleri üzerine kurdu. Brezilya’da kullanılan “mutirão” yaklaşımına atıfla, Anadolu’daki imece kültürünü bir dayanışma biçimi olarak açıkladı. İklim politikasını kalkınma, gıda, enerji, şehir ve sağlık politikalarıyla birlikte ele alınması gerektiğini, her bir krizin birbirini etkileyerek büyüttüğünü söyledi.
Bakan Kurum, “Yenilenebilir enerji, güçlü şebekeler, depolama kapasitesi, enerji verimliliği, temiz ulaşım ve yeşil sanayi bu dönüşümün birbirini tamamlayan parçalarıdır” diyerek 2035’e kadar elektriğin nihai enerji tüketimindeki payını yüzde 35’e çıkarmayı hedefleyen “35’e 35” taahhüdüne değindi.
Türkiye’nin kendi elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 57’si fosil kaynaklı, burada kömürün payı ise yaklaşık üçte bir düzeyinde. Elektrifikasyon taahhüdü kapsamında elektriğin hangi kaynaklardan karşılanacağı ise konuşmada yer almadı.
Murat Kurum’un önemsediği bir diğer konu ise Emine Erdoğan öncülüğünde yürütülen Sıfır Atık girişimi oldu:
“Sıfır Atık hareketi kaynaklara sahip çıkmayı, israfı azaltmayı, verimliliği artırmayı ve sorumluluğu günlük hayatın parçası hâline getiriyor. Çocuklarımızı ve gençlerimizi bu dönüşümün en güçlü taşıyıcıları olarak görüyoruz. Çünkü bugün kazanılan bir alışkanlık, yarının kültürüne dönüşür. Aynı yaklaşımı enerji dönüşümüne taşıyoruz.”
COP31 Başkanı Kurum’un ifadeleri atık probleminin kaynağını asıl kirleticilere değil bireylere çekmesi açısından tartışmalı. Ayrıca Sıfır Atık, COP31 Türkiye gündeminin önemli bir başlığı olmasına rağmen Avrupa’dan yapılan plastik atık ithalatı uzmanlar ve sivil toplum tarafından uzun süredir tartışılan bir konu. 1 Eylül’de çıkması gereken tek kullanımlık plastiklerin kısıtlanmasına ilişkin yönetmelik ile ilgili ise hâlâ bir açıklama yapılmadı.
Kurum, Bakü’de belirlenen 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanını ve kamu ve özel kaynakların yıllık en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için yapılan çağrıyı hatırlatarak artık uygulamaya geçilmesi gerektiğini vurguladı. Bakü’de finansmana ihtiyaç duyan çok sayıda gelişmekte olan ülke ise söz konusu iklim finansmanı hedefini yetersiz bulmuştu.
Kurum kapanışta “Geleceği paylaşacaksak, sorumluluğunu da paylaşmalıyız” dedi.
“İlerleme, yeterince hızlı ya da yeterince adil olmaktan çok uzak”
COP31’in açılışında konuşan BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell, zirvenin bundan sonra “sinyal göndermekle” yetinemeyeceğini söyledi. Büyük yenilenebilir enerji projelerinin yüzde 90’ının artık fosil yakıt alternatiflerinden daha ucuz olduğunu belirten Stiell, COP31’in önüne koyduğu hedefleri sıraladı:
Uyum finansmanının üç katına çıkarılması, taahhüt edilen paraya erişimin açılması, 2030’a kadar yenilenebilir kapasitenin üç katına çıkarılması, şebeke ve sınır ötesi iletim.
Stiell listeye, “başta petrol-gaz ve atık sektörleri olmak üzere süper kirletici metan emisyonlarının hızla azaltılmasını” da ekledi. Stiell’e göre metan ve elektrifikasyon birlikte, öngörülen küresel ısınmayı yarım derece düşürebilir.
Stiell’in bu çerçevesi, aynı oturumda konuşan COP31 Başkanı Murat Kurum’un çerçevesinden ayrılıyor. Kurum’dan farklı olarak Stiell, petrol ve gaz gibi kirletici sektörlerden söz ederek bu yılki fosil yakıt maliyetlerinin haneleri zorladığını ve enflasyonu yaydığını söyledi, “En ağır bedeli kırılgan olanlar ödüyor” diyerek adil geçişe vurgu yaptı. Ancak Stiell’in yönettiği süreç, fosil yakıt şirketlerinin COP’larda uygulama ortağı, sponsor ve iklim destekçisi olarak yer alması nedeniyle yoğun biçimde eleştiriliyor.
“1,5 dereceyi ulaşılabilir tutun”
COP31 Müzakereler Başkanı Chris Bowen, açılış konuşmasında Pasifik’e ayrı bir bölüm ayırdı. Fiji ve Tuvalu’daki Pre-COP’ta gördüğü “Talanoa” ruhunu, yani diyalog ve işbirliğini anlattı.
Bowen, Hindistan, Nepal, Brezilya ve AB’nin yanı sıra Suudi Arabistan, Etiyopya ve Karayipler’deki ada ülkelerinden gelen delegasyonları andı ve Pasifik’ten çıkan mesajı şöyle özetledi:
“1,5 dereceyi ulaşılabilir tutun. İklim eylemimizi hızlandırın. Finansmana erişimi kolaylaştırın ve taahhütlerinizi yerine getirin. Topluluklarımızın, ekonomilerimizin ve okyanusumuzun dayanıklılığını güçlendirin. Ve hiçbir ülkenin iklim etkileriyle tek başına karşılaşmasına izin vermeyin.”
Bu ülkeleri “iklim değişikliğine en az neden olan ama en çok risk altında olanlar” diye tanımlayan Bowen, Yerli Halkları andı.
Bowen, öncelikleri anlatırken elektrifikasyonu ve finansmana erişimi öne çıkardı. Elektriğin küresel nihai enerji tüketiminin yaklaşık beşte birini karşıladığını, geri kalanın büyük bölümünün ulaşım, binalar ve sanayide fosil yakıt yakımından geldiğini söyledi. Elektriğin payının üçte bire çıkarılması gerektiğini belirten Bowen, Eylem Gündemi’ndeki 2035’te yüzde 35 hedefini savundu.
Bowen, finansman konusunda, “İklim finansmanına en çok ihtiyaç duyan ülkeler, finansmanı en az alan ülkeler” dedi. Avustralya’nın Pre-COP’ta küçük ada devletleri ve az gelişmiş ülkeler için başlattığı Finansa Erişim Bildirisi ve Eylem Planı’nı hatırlatan Chris Bowen, finansmanın daha hızlı, daha basit ve daha adil dağıtılmasını istedi.
Ancak Avustralya dünyanın en büyük kömür ve LNG ihracatçılarından biri olmayı sürdürüyor. Bu yılki sevkiyatın 140 milyar Avustralya dolarını aşması bekleniyor. Buna karşılık COP31’in resmî gündeminde ülkelerin fosil yakıtlardan çıkış planı hazırlamasına dair bir madde bulunmuyor. 350.org ise, iki ev sahibi ülkeyi “geçişe öncülük etmek yerine fosil yakıtları aşırı hızla büyüttüğünü” yönünde eleştirmişti.
CO31 başladı: Resmî zirve ile sivil toplumun gündemi birbirinden farklı
Türkiye ve Avustralya’dan sivil toplum kuruluşları fosil yakıtlardan küresel çıkış çağrısı için güçlerini birleştirdi.
Aynı gün eş zamanlı olarak Avustralya Pavyonu’nda Türkiye ve Avustralya’dan sivil toplum kuruluşları “fosil yakıtlardan küresel çıkış” çağrısıyla bir araya geldi. Haziran 2026’da Bonn’da Murat Kurum ve Chris Bowen’a iletilen ve yaklaşık 100 kuruluşun imzaladığı ortak mektubun dört talebi yinelendi: Güvenilir ulusal iklim yol haritaları, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması, insanı merkeze alan bir Adil Geçiş Mekanizması ve “kirleten ödesin” ilkesine dayanan iklim finansmanı.
İklim Ağı üyesi Greenpeace Türkiye’den Emel Türker Alpay, Türkiye’nin emisyonları azaltmak yerine artırması öngörülen 2035 iklim hedefinin ve yeni kömür yatırımı planlarının acil dönüşümle çeliştiğini söyledi, “Yeni kömür projeleri durdurulmalı, kömüre yönelik kamu teşvikleri sona erdirilmeli ve adil bir kömürden çıkış için bağlayıcı bir takvim oluşturulmalı” dedi. Alpay, elektrifikasyon hedeflerinin kömür ve gaz yerine rüzgâr ve güneşle karşılanması gerektiğini de ekledi.
Climate Action Network Australia Direktörü Denise Cauchi ise “İklim felaketleri yaşandığında bedelini topluluklar ödüyor. Fosil yakıt fiyatları sıçradığında da bedelini topluluklar ödüyor” dedi.
Cauchi, Avustralya’nın liderlik göstermek için önce kendi ülkesinde kömür ve gaz genişlemesini durdurmasını ve dönüşümü mümkün kılacak iklim finansmanını sağlamasını istedi.
Günün Fosili ödülü Yeni Zelanda’ya
COP31’de iklim aktivistleri tarafından verilen “Günün Fosili” ödülü, iklim politikaları nedeniyle Yeni Zelanda’ya verildi. Aktivistler, Başbakan Christopher Luxon hükümetini emisyon hedeflerini düşürmek, tarım kaynaklı emisyonları karbon fiyatlandırma sisteminden çıkarmak ve metan azaltım hedefini zayıflatmakla eleştirdi. Açıklamada, hükümetin iklim taahhütlerini yerine getirmek için somut bir plan sunmadığı belirtildi.
Aktivistler ayrıca, Yeni Zelanda hükümetinin şirketlerin iklim davalarından sorumlu tutulmasını zorlaştıran yasal düzenlemeler yaptığını savundu. Maori iklim savunucusu Mike Smith’in büyük kirleticilere karşı açtığı davanın ardından hükümetin şirketlere yönelik iklim davalarını sınırlandıran bir düzenleme getirdiği kaydedildi. Açıklamada, hükümetin iklim hedeflerini gerçekleştirmek yerine kirleticileri hesap verebilirlikten koruduğu ifade edildi.
