Sabri Ciğerli yazdı: Gürkan Çakıroğlu’nun “Selahattin” yazısına yanıt

Gürkan Çakıroğlu’nun 18 Kasım 2026’da Medyascope’ta yayımlanan “Selahattin” başlıklı yazısını okurken aynı soruya tekrar tekrar döndüm. Demirtaş’ın siyasi yeteneğini, toplumdaki karşılığını ve gelecekte üstlenebileceği rolü teslim eden bir yazı, neden onun iradesini bir kişinin onayına bağlıyor?

Çakıroğlu, Demirtaş’a ihtiyaç duyduğumuzu söylüyor. Onsuz bir demokratik cumhuriyet düşünemediğini belirtiyor. Fakat aynı zamanda ona yerini hatırlatıyor, kimleri uyarması gerektiğini söylüyor ve siyasi geleceğini Öcalan’dan alacağı mühür üzerinden tarif ediyor. Benim itirazım, bu yaklaşımın demokrasi anlayışınadır.

Demirtaş’ın siyasi hikayesini “rüzgarda savrulan bir yaprağa” benzetmekle başlayalım. Çakıroğlu, onun bilinçli hamlelerden çok fevri çıkışlarla ve gelişmelerden habersiz açıklamalarla bugüne geldiğini ileri sürüyor. Bu kadar ağır bir değerlendirme, hangi kararların, hangi açıklamaların kastedildiğinin gösterilmesini gerektirir. Yazıda bu hükmü taşıyacak somut bir değerlendirme bulamıyoruz.

Bizim gördüğümüz Demirtaş, siyasi zekâsıyla, mizahıyla ve zamanında yaptığı müdahalelerle insanların dikkatini çeken bir siyasetçiydi. Konuşmaları bekleniyordu. İnsanları güldürürken düşündürebiliyor, ağır meseleleri anlaşılır bir dille anlatabiliyordu. Siyasetten uzak duran, hatta siyasetten bıkmış insanların yeniden kulak vermesini sağlayabiliyordu. Türkler ve Kürtler arasında, kendi partisinin seçmenini aşan bir karşılık yaratabilmesinde bu özelliklerinin payı vardı.

Selahattin Demirtaş ,Demirtaş’ın özgürlüğü
Demirtaş’ın özgürlüğü için Öcalan’dan mühür mü gerekiyor?

Demirtaş’ın siyasi emeği ve halkın sevgisi

Böyle bir siyasi ilişkiyi fevrilikle açıklamak, o ilişkinin nasıl kurulduğunu gözden kaçırıyor. Demirtaş’ın bütün hamlelerinin doğru olduğunu savunmuyorum. Eleştirinin, onun siyasi emeğini ve aklını görünmez kılmaması gerektiğini söylüyorum.

Bana göre Demirtaş’a yönelik hapsi, baskıyı değerlendirirken, bağımsız bir siyasi özne olarak güç kazanmasının yarattığı rahatsızlığı da hesaba katmak gerekir. Kürt kimliğiyle, kıvrak zekâsıyla ve farklı kesimlere ulaşabilme yeteneğiyle siyaset sahnesinde yer alıyordu. Onun etkisini küçülterek, başına gelenleri kendi fevri davranışlarının sonucu gibi anlatmak, siyasi baskının sorumluluğunu da hedef alınan kişiye yaklaştırıyor.

Çakıroğlu, halkın sevgisinin ve güveninin Demirtaş’a “nasip olduğunu” söylüyor. Elbette hiçbir siyasetçi toplumdaki karşılığını bütünüyle kendi iradesiyle yaratamaz. Fakat bu sevgi kendiliğinden doğmadı. Söylenen sözlerin, gösterilen cesaretin, kurulan bağların ve verilen emeğin bir karşılığıydı.

Halkın sevgisi kimseyi hatasız yapmaz. Ancak insanlar da hiçbir şey görmeden, hiçbir şey duymadan bir siyasetçiye güvenmez. Demirtaş’ın neden sevildiğini, insanlarda neye karşılık geldiğini konuşmadan yalnızca bu sevginin büyüklüğünü teslim etmek eksik kalır.

Ardından gelen « kendisini rezil de edebilir vezir de » ifadesinde ise başka bir sorun var. Demirtaş, serbestçe siyaset yapabildiği, meydanlara çıkabildiği, seçmeniyle buluşabildiği bir konumda değil. Çakıroğlu’nun kendisi de onun yıllardır hukuka aykırı biçimde hapiste tutulduğunu söylüyor.

Cezaevinde olmak elbette bir siyasetçiyi eleştiriden muaf tutmaz. Fakat siyaset yapma imkanları elinden alınmış bir insanın geleceğini değerlendirirken bu eşitsizliği merkeze koymak gerekir. Demirtaş’ın ne yapabileceğini tartışmadan önce, yapabilmesinin önündeki engelleri konuşmalıyız. Onu özgür bir siyasal rekabetin içindeymiş gibi değerlendiremeyiz.

Demirtaş’ı savunmamızın amacı, onu Öcalan’ın yerine geçirmek değil, cezaevinden çıkmasını sağlamaktır. Bir halef aramıyoruz, liderlik yarışı yürütmüyoruz, kimseye makam dağıtmıyoruz. Demirtaş adına da böyle bir haleflik arzusu varsayılmasını kabul etmiyoruz. Özgürlüğünü isteyen herkesi bir taht mücadelesinin tarafı gibi göstermek, açık bir hak talebini çarpıtmaktır. Bizim talebimiz, hem Demirtaş’ın hem Öcalan’ın özgürlüğüdür, birinin diğerinin yerini alması değil.

Biz koltukların kime kalacağını değil, cezaevi kapılarının açılmasını konuşuyoruz. Demirtaş’ın özgürlüğünü savunmak için Öcalan’la arasına mesafe koymasını şart koşmadığımız gibi, Öcalan’ın otoritesini onaylamasını da şart koşamayız. Özgürlük, sadakat karşılığında verilecek bir ödül değildir. Demirtaş’ın dışarı çıkma hakkı, kimin yerine geçeceğiyle veya kimin onayını alacağıyla tartışılamaz. Önce bu hakkı teslim edelim, siyasi geleceğine kendisi ve özgür iradeleriyle yurttaşlar karar versin.

Demirtaş’ın özgürlüğü,Demirtaş’ın özgürlüğü
Demirtaş’ın özgürlüğü için Öcalan’dan mühür mü gerekiyor?

Öcalan’ın tarihsel ve örgütsel konumu ile Demirtaş’ın seçimler, temsil ve kamusal siyaset üzerinden kurduğu ilişki aynı değildir. Bu farklılık, aralarında bir üstünlük cetveli kurmayı gerektirmez. İkisinin de yerini anlamaya çalışabilir, aynı zamanda her ikisini de eleştirebiliriz. Demirtaş’ın hakkını savunanları sürekli bir liderlik rekabetinin tarafı gibi görmek, özgürlük talebinin anlamını daraltır.

Yazının en temel meselesi de burada ortaya çıkıyor. “Öcalan yaşadıkça da Öcalan hükmedecek” deniliyor. Ardından Demirtaş’ın kimlere liderlik edebileceği soruluyor ve cevap Öcalan’ın vereceği mühre bağlanıyor.

Bu cümleler mevcut güç ilişkilerinin tarifi olarak kurulmuş olabilir. Fakat metin, bu ilişkileri demokratik açıdan sorgulamak yerine Demirtaş’ın önündeki doğal ve gerekli yol gibi sunuyor. Bir kişinin etkili olduğunu kabul etmekle, onun onayını siyasi meşruiyetin şartı saymak arasında büyük bir fark vardır.

Çakıroğlu, 13 Mayıs 2025 tarihli yazısında Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı Sistemi’ni “diktatörlük” olarak nitelendiriyor, denge ve denetimin, kuvvetler ayrılığının ve bağımsız yargının yok edilmesini eleştiriyor.

O halde aynı ilke Kürt siyaseti için de geçerli olmalıdır.

Devlet yönetimiyle bir siyasi hareketin iç ilişkileri aynı şey değildir. Ancak farklı yapılardan söz ediyor olmamız, bir kişinin iradesini tartışılmaz kılmayı demokratik açıdan sorunsuz hale getirmez. Türkiye için çoğulculuk, kurumlar ve denetlenebilir liderlik istiyorsak, Kürtlerin siyasi hayatında da bunları savunmalıyız. Öcalan’ın barışta rol üstlenmesini savunmak, Kürtlerin farklı düşünme ve kendi temsilcilerini seçme hakkını onun onayına bağlamayı gerektirmez.

Hiçbir halkın geleceğini tek bir kişinin aklına, ömrüne veya kararına emanet etmeyi doğru bulmuyorum. Liderler önemli olabilir, demokratik hayatın güvencesi, liderlerin de eleştirilebilmesi ve yetkilerinin sınırlandırılabilmesidir. Türkiye için karşı çıktığınız tek kişi otoritesini, Kürtler için doğal bir düzen gibi savunamazsiniz.

Taziye çadırları konusundaki eleştiri de Demirtaş’ın içinde bulunduğu koşullardan bağımsız kurulamaz. Çakıroğlu, onun bu konuda konuşmamasını sorguluyor. Oysa bilhassa Türk “demokrat” kamuoyunda sert biçimde tartışılan böyle bir konuda, cezaevindeki bir siyasetçiden belirli sözleri söylemesini beklerken, o sözlerin karşılaşabileceği siyasi ve hukuki baskıyı da düşünmek gerekir.

Ruşen Çakır yorumladı: Ve Selahattin Demirtaş noktayı koydu
Demirtaş’ın özgürlüğü için Öcalan’dan mühür mü gerekiyor?

Buradan “Demirtaş susmalıdır” sonucu çıkarmıyorum. Konuşup konuşmayacağına, hangi konuda nasıl konuşacağına karar verme hakkının kendisinde olduğunu söylüyorum. Dışarıdan onun adına bir konuşma metni hazırlayıp ardından bu metni söylemesini siyasi yeterlilik ölçüsü haline getiremeyiz.

Aynı şekilde, kardeşi ve kardeşinin arkadaşları hakkında kurması önerilen cümle de Demirtaş’ın kendi siyasi iradesinin yerine geçmemelidir. Demirtaş’tan beklenen, özgürce düşünmesi ve konuşması mı? Yoksa kendisine uygun görülen konumu kabul ettiğini ilan etmesi mi? “yerini bilmek” ve “mühür almak” üzerinden kurulan dil, bu soruyu kaçınılmaz kılıyor.

Atatürk, İsmet İnönü ve Ecevit benzetmeleri de bugünün sorununu çözmüyor. Farklı tarihsel koşullarda oluşmuş ilişkileri Demirtaş ile Öcalan arasına yerleştirdiğimizde, açıklamak istediğimiz kişilerin özgünlüğünü kaybediyoruz. Demirtaş’ın siyasi geleceğini anlamak için onu geçmişteki bir liderin rolüne yerleştirmeye ihtiyacımız yok.

Çakıroğlu’nun yazısında bir yandan Demirtaş’a ihtiyaç duyulduğu söylenirken diğer yandan onun hareket alanı başkasının onayıyla çiziliyor. Benim gördüğüm temel gerilim budur. Siyasi yeteneğini önemsediğimiz bir insanın bağımsız iradesine de aynı saygıyı göstermek zorundayız.

Demokratik bir gelecek istiyorsak insanlara yerlerini hatırlatan, kimin hükmedeceğini önceden ilan eden siyasi dili sorgulamalıyız. Türkler için de Kürtler için de özgürlük, farklı düşünebilme ve kendi adına söz söyleyebilme hakkını içerir.

Demirtaş’ın meşruiyeti kimsenin vereceği mühürde aranamaz. Onun siyasi geleceği, özgürce konuşabildiği koşullarda, yurttaşlarla kuracağı ilişki ve onların özgür tercihleriyle şekillenmelidir. Bugün öncelikle savunmamız gereken de bu koşullara kavuşma hakkıdır. Demirtaş’ın önüne bir haleflik görevi koymuyoruz, hücreden çıkmasını istiyoruz.


Sabri Ciğerli kimdir?

Bingöl’ün Yayladere (Holhol) ilçesinde doğdu. Siyaset bilimci, akademisyen, yazar, ressam ve heykeltıraştır. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden 1982 yılında mezun oldu. Fransa’da Paris Nanterre Üniversitesi’nde siyaset bilimi alanında yüksek lisansını 1992’de, doktorasını ise 1997 yılında tamamladı. 1998 yılında Fransa’da doçentlik unvanını aldı. Türkiye’de de doçentlik unvanına sahiptir. Paris Nanterre ve Paris 8 Saint-Denis üniversitelerinde akademik görevlerde bulundu.

Akademik çalışmalarını Kürt meselesi, Ortadoğu tarihi ve siyaseti, milliyetçilik, Avrupa Birliği, demokratikleşme, insan hakları, çatışma çözümleri ve barış süreçleri üzerine yoğunlaştırdı.

Fransızca yayımlanan başlıca eserleri arasında Les Réfugiés kurdes d’Irak en Turquie: Gaz, exodes, camps (1998), Les Kurdes et leur histoire, Didier Le Saout ile birlikte kaleme aldığı Ocalan et le PKK: Les mutations de la question kurde en Turquie et au Moyen-Orient (2005), Les Kurdes: L’émergence du nationalisme kurde (1874-1945) dans les archives diplomatiques françaises (2019), Le Kurdistan: Dans les archives diplomatiques françaises (1945-1979) (2023) ve otobiyografik eseri Né Kurde ! (2025) bulunmaktadır.

Türkiye’de Fransız Diplomatik Arşivlerinde Kürtler: Kürt Milliyetçiliğinin Ortaya Çıkışı (1874-1945) adlı kitabı yayımlandı. Ayrıca Türkçe ve Fransızca çok sayıda akademik makale ve ortak kitap çalışmasına katkıda bulundu.

Bilimsel ve yazınsal çalışmalarının yanı sıra resim ve heykel sanatlarıyla da uğraşan Ciğerli, çeşitli heykel sergilerinde eserlerini sergiledi. Sanatsal çalışmalarında özgürlük, insan hakları, kadın mücadelesi ve toplumsal eşitlik temalarını işlemektedir. 2023 yılında Fransa’nın Villeneuve-Saint-Georges kentinde, belediye binasının tam önünde sergilenen Femme, Vie, Liberté (Kadın, Yaşam, Özgürlük) adlı heykeli, bu çalışmalarından biridir.

Türkçe ve Fransızca yayımlanan kitap ve makalelerinde tarihsel belgelerden ve diplomatik arşivlerden yararlanarak Kürt meselesini, demokratikleşmeyi, eşit yurttaşlığı ve toplumsal barış arayışlarını ele almaktadır.

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Paylaş