Le Monde’un haberine göre, Sudan’da 1989’dan beri yönetimini sürdüren Ömer el Beşir’e karşı sokak protestoları katlanmış durumda. Son olarak halen yaşanmakta olan sokak gösterilerinde 37 kişinin öldüğü bilgisi paylaşılmıştı. 19 Aralık’tan bu yana süren protestoların ana sebebi ise ekmek fiyatına gelen zamdı.
Sudan’daki sokak eylemlerinin belli bir ortak programı ya da lideri yok. Farklı şehirlerde ve kasabalarda benzer sebeplerle aynı zamanda ortaya çıkan protestocular örgütlü değil. En büyük ortaklıkları ise ekmek ve şeker gibi temel ihtiyaçların pahalanmasını protesto etmek. 18 Aralık’ta tüm Sudanlı ailelerin en önemli temel ihtiyaçlarından biri olan yuvarlak ekmeğin fiyatı üç katına çıkarıldı. Ekmeğin fiyatı daha geçen ocak ayında iki katına çıkarılmıştı.
İlk eylemler Atbara’da
İlk eylemler de 19 Aralık günü başkente 250 kilometre uzaklıktaki Atbara şehrinde başladı. Atbara şehri bir zamanlar sendikal ve komünist hareketlerin merkezi sayılırdı. Sudan’da ilk sendika burada, 1946 yılında kurulmuştu. Ancak bu şehrin etkisi de Sudan’ın geri kalanı gibi buharlaştı.
19 Aralık’tan birkaç gün sonra Sudan’da 10 farklı merkezde eylemler yayıldı. Bu eylemlerde Sudan’da siyasal iktidara karşı sloganlar atılıyor, tıpkı ‘Arap Baharı’ gibi. Bazı yerlerde iktidardaki Ulusal Kongre Partisi’nin binaları yakıldı.
Protestoların tek sebebi ekmek zammı değil
Ekmek fiyatlarına yapılan zam, Sudan’da uzun bir süredir alınan önlemlerin sonuncusuydu. 2013 yılında fiyatlar üzerinde uygulanan kontroller kaldırıldı ve piyasanın insafına terk edildi. Bu sene başında ise bazı kemer sıkma önlemleri uygulandı. Bu önlemler sonucunda, ocak ayında Sudanlılar sokağa çıkmaya başladı.
Kasım ayında ise IMF’den bir ekip başkente geldi ve ülkeye yapılacak yardımlar karşılığında talep edilen kesintileri tartıştı. Bunlardan biri de temel bir ihtiyaç olan un için yapılan devlet yardımları üzerindeki kesintiydi. Öte yandan, enflasyon yıl sonunda yüzde 70’lere vardı. Ekonominin çöktüğünden bahsedenlerin sayısı hızla arttı. Bu yüzden Sudan’daki eylemlerin tek sebebi ekmeğe yapılan zam değil. Ayrıca, 1989 yılında yaptığı darbeyle yönetime gelen Ömer el Beşir, 29 yılda içerideki ve dışarıdaki tüm rakiplerini tasfiye etti. Bu dönemde, siyasi elitlerin karıştığı yolsuzluklar ayyuka çıktı. Protestoların bir nedeni de yolsuzluklara duyulan tepki.
İnsanlar sokakta oluşlarının bedelinin ağır olacağının farkında ama haklarını aramaktan da vazgeçmiyor. Sokak eylemleri, Sudan’da son beş yılda gerçekleşen üçüncü büyük gösteri dalgası. 2013 yılındaki eylemlerde 200 kişi ölmüştü.
Devlet Başkanı Ömer el Beşir ise eylemleri başlatan ve sürdürenlerin “ajan, paralı asker ve hain” olduğunu ilan etti. El Beşir’e göre, Sudan ağır ekonomik sorunlarla mücadele ediyor ve bunun sebebi Batılılar karşısında diz çökmemesi sonucu uygulanan yaptırımlar.
Öte yandan, Sudan’ın ihracatının yüzde 95’i petrol üzerinden gerçekleşiyor. Ancak bu petrolün yüzde 75’i, 2011 yılında bağımsızlığını kazanan Güney Sudan’dan geliyordu. Her ne kadar Güney Sudan, Sudan’a yaptığı petrol ihracatı için bir çeşit imtiyaz hakkı ödese de Hartum yönetiminin petrol gelirleri önemli oranda düşmüş durumda. Tüm bunlar dikkate alındığında Sudan’daki protestolar bir süre daha devam edecek gibi görünüyor.
