Borsa İstanbul eski Başkanı Turhan’dan, varsayımsal ülkenin yönetimine mesaj: “Mantık dışı komplocu kurgular, rasyonel ve basiretli bir yönetimin atmayacağı adımdır”

Doç. Dr. İbrahim Mustafa Turhan, Borsa İstanbul’un eski başkanı (2012-2015), Merkez Bankası’nın da eski başkan yardımcılarındandı (2008-2011). Turhan, bir önceki dönem AKP İzmir milletvekiliydi ancak 24 Haziran 2018 seçimlerinde tekrar aday olmadı. Şimdi finansal danışmanlık yapıyor.

Türkiye, 22 Mart 2019 Cuma günü döviz kurunda ciddi bir dalgalanma yaşadı ve Türk lirası Amerikan doları karşısında yüzde 5 oranında değer kaybetti. 23 Mart 2019 Cumartesi günü ise Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) bir açıklama yaparak, “müşterilerini döviz piyasalarına ilişkin olarak yanıltıcı ve manipülatif bir şekilde döviz alımına yönlendiren bankalarla ilgili inceleme başlattığını” duyurdu. 

BDDK ve eşzamanlı olarak Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ayrıca, “yayımladığı raporun yanıltıcı ve manipülatif içeriği sebebiyle finansal piyasalarda oynaklığa ve özellikle Türk bankalarının itibar ve değer kaybına yol açtığı hususunda iletilen yoğun şikayetler” nedeniyle ABD merkezli uluslararası yatırım bankası “JPMorgan” hakkında inceleme başlatıldığını açıkladı.

BDDK ve SPK’nın açıklamaları ile aynı gün İbrahim Turhan da kişisel twitter hesabından (@ibrahimmturhan2) bir dizi tweet paylaştı:

“İstatistik bilimi; bir olayın gerçekleşmesi durumunda oluşacak beklenen kaybı, söz konusu olayın gerçekleşme olasılığı ile kayıp miktarının çarpımı olarak hesaplar. Ancak bu yöntem sadece normal zamanlarda, bir başka deyişle olasılık dağılımının ±2 σ aralığında kullanışlıdır.”

“Gerçekleşme olasılığı normal şartlarda çok düşük, örneğin 1/1.000.000 olan, gerçekleşmesi halinde $200 milyar zarara yol açabilecek bir olayı ele alalım. İstatistik bu olayın beklenen zararının $200 bin olduğunu söyler. Dolayısıyla bu kadar bir kayıp için karşılık ayırmayı önerir.”

“Oysa gerçekleşme olasılığı çok düşük olan bu ‘siyah kuğu’ görüldüğünde zarar yıkıcı olur, ayrılmış olan karşılık hiçbir koruma sağlamaz. Bu yüzden kuyruk riskleri de denilen böyle durumlar için riske maruz değer (value-at-risk) gibi yöntemler kullanılır.”

“Burada amaç, olasılığı ne kadar düşük olursa olsun, risk durumu gerçekleştiğinde kaybedilecek en düşük değeri hesaplamak ve buna göre hazırlık yaparak önlem almaktır.”

“Örneğin; bir 19 Şubat günü devletin yönetiminde en üst düzeyde görev yapan iki yöneticinin resmî bir güvenlik toplantısında kavga etmesinin, sonra da ekonomide büyük kırılganlıklar varken çıkıp ‘Devletin zirvesinde kriz var’ açıklaması yapmalarının olasılığı çok düşüktür.”

“Peki aşırı kredi genişlemesi yerli para üzerinde büyük baskı oluşturmuşken, kamu harcamaları hızla artarken, bankaların ve özel sektör şirketlerinin dış açıkları ciddi bir yabancı finansmanı ihtiyacı doğurmuşken olasılığı çok düşük böyle bir olayın gerçekleşmesi halinde ne olur?”

“Ekonomi çöker. Bankaların yarısı batar ve kamu kaynağı kullanılarak kurtarılmak zorunda kalınır. GSYH’nın üçte biri kaybedilir, hükümet yıllarca büyük faiz dışı fazla vermeye mecbur kalır, söz konusu ülkede büyük siyasal değişiklikleri getiren toplumsal hareketlilikler yaşanır.”

“Benzer şekilde; varsayım olarak bir ülkede birkaç yıl boyunca verimliliği düşük sektörlere verilen krediler ve siyasal endişelerle kamu kaynağıyla garanti verilerek desteklenen krediler yüzünden bankacılık sektöründe yerli para kredi/mevduat oranı %150 civarında seyretmiş olsun.”

“Açık dışarıdan kapatılmış, aşırı kredi genişlemesi bankaların aktif kalitesini bozmuş olsun. Buna rağmen geri ödenemeyen krediler yeniden yapılandırma görüntüsü altında yüzdürülsün. Denetim-gözetim otoritesi batık kredilerin canlı gösterilmesine göz yumsun hatta bunu teşvik etsin.”

“Bankalar ve şirketler dış kaynak ihtiyaçlarını vadesi gelen yükümlülüklerini daha yüksek maliyetle sürekli olarak çevirmek suretiyle karşılarken küresel konjonktür olumsuz gelişmeler sebebiyle bozulmuş olsun. Bahse konu ülkenin içinde bulunduğu piyasalardan sermaye çıkışı yaşansın.”

“Ekonomi yönetimi gerçeklerle yüzleşmek yerine sorunları görmezden gelmeyi veya komplo teorileriyle açıklamayı tercih etsin. İrrasyonel popülist politikalara yönelsin. Yasaklamalar ve siyasal müdahaleler yaygınlık kazansın. Denetim organlarının nesnel davranmadığı kuşkusu doğsun.”

“Bu şartlarda, bu varsayımsal ülkenin para otoritesinin rezervlerinde sebebi açıklanamayan büyük düşüşler yaşandığı ve siyasal döngü sebebiyle risk algısının bozulduğu bir günde yerli paraya güven sarsılmış olsun ve ülkenin parası dalgalı kur rejiminde bir günde %5 değer kaybetsin.”

“Çok kısa bir süre önce yıl sonu kur tahminini %10 aşağı çekerek yerli para tutmayı önermiş olan dünyanın en büyük küresel yatırım kuruluşlarından biri görüşünü değiştirerek periyodik olarak yayınlamakta olduğu araştırma raporunda bu sefer yerli parada açık pozisyon önersin.”

“Kuruluş, kısa dönem hedef fiyatını geçmişte her iki yönde de defalarca yapmış olduğu gibi güncelleyerek %5-6 yukarı taşısın ve bu hedef fiyatın altında yabancı parada uzun pozisyon almayı tavsiye etmiş olsun. Bu arada da pazartesi piyasa açılışına ilişkin endişeler büyümüş olsun.”

“Varsayımsal ülkenin denetim otoritelerinin bahsedilen rapor sebebiyle, siyasal telkin sonucu olduğu kuşkusu yaratır biçimde küresel finansal piyasalardaki en büyük ve önemli kuruluşlardan biri hakkında varsayımsal olarak soruşturma başlatması da bahsettiğimiz durumlara örnek olur.”

“Yine de yanlışta ısrar edilir ve politikalar, rasyonel akılla, doğrulanmış bilgiyle ve olgusal gerçeklikle çelişen yönde gelişmeyi sürdürürse bu, düşük olasılıklı ama muazzam derece yüksek kayba yol açabilecek bir siyah kuğu durumu var anlamına gelir.”

“Normal olasılık dağılımının kuyruk kısmında kalan böyle durumlarda daha önce yapılmış analizler geçerliliğini kaybeder. Riske maruz değerin yüz milyarlarca doları bulduğu, yüksek kamu borç yüklerinin oluşacağı, enflasyon-kur artışı- enflasyon kısır döngüsüne düşüleceği durum olur.”

“Pazartesi piyasa açılışına ilişkin endişeler büyümüşken mantık dışı komplocu kurgularla hiçbir olumlu sonucu olamayacak, piyasa algısını ciddi biçimde bozacağı kesin olan bir girişimde bulunmak rasyonel ve basiretli bir yönetimin atmayacağı bir adımdır.”

“Ekonomide er veya geç sağduyu hâkim olur, piyasaların beklentilerine uygun mâkul çözümler hayata geçirilir. Tek soru; ne kadar inat edeceğiniz, mâkul noktaya gelmeden önce değerli zamanınızdan ne kadarını hebâ edeceğiniz ve toplumunuza ne kadar maliyet ödeteceğinizdir.”

Medyascope'a destek olmak ister misiniz?

Yayınlarımızı sürdürebilmek ve daha kaliteli kılmak için desteğinize ihtiyacımız var

Merhabalar!

Medyascope olarak Ağustos 2015’ten itibaren, çölleşen haber ikliminde her kesimden herkese su verecek bir vaha olmaya çalışıyoruz. Özgürlüğümüzden, bağımsızlığımızdan, ve çok yanlı habercilik anlayışımızdan taviz vermemekte kararlıyız. Çoğunlukla gençlerden oluşan kadromuzla, dijital medyanın olanaklarını kullanarak yayın yapıyor ve her geçen gün hem içerik hem de teknik olarak büyüyoruz. Hedefimiz yayın gün ve saatlerimizi artırmak; içeriklerimizi daha da zenginleştirmek. Bu da sizin desteklerinizle mümkün. Çok teşekkürler.  

Öne Çıkanlar