İran’da ulusal para birimi İran riyalinin tarihi değer kaybının ardından başlayan ve 11 gündür devam eden protestolarda en az 36 kişi hayatını kaybetti.
İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolarda can kaybı artıyor. İnsan hakları örgütlerinin verilerine göre 10 gündür devam eden protestolar sırasında en az 36 kişi hayatını kaybetti.
Eylemler, başkent Tahran başta olmak üzere 27 eyalette sürerken, güvenlik güçleriyle protestocular arasında şiddetli çatışmalar yaşanıyor.
Öldürülenlerin çoğu eylemci
İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), hayatını kaybeden 36 kişiden 34’ünün protestocu, ikisinin ise güvenlik güçleriyle bağlantılı olduğunu bildirdi.
HRANA ayrıca, protestolar sırasında 60’tan fazla kişinin yaralandığını, 2 bin 76 kişinin ise gözaltına alındığını duyurdu.
İran resmi medyası ise 568 polis ve 66 Besic üyesinin yaralandığını, bazı yaralanmaların ateşli silah, av tüfeği ve bıçakla meydana geldiğini iddia etti.
Dün (6 Ocak) başkent Tahran’daki güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışma çıktı.
Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde protestocuların “Diktatöre ölüm” sloganları attığı, güvenlik güçlerinin ise biber gazı kullandığı görülüyor.
İran’ın yarı resmî Fars haber ajansı ise protestoları “fiyat artışlarına karşı sınırlı ve dağınık toplanmalar” olarak tanımladı ve polisin kalabalıkları ara sokaklara dağıttığını yazdı.
Protestoların en yoğun yaşandığı bölgelerden biri olan batıdaki İlâm eyaletinin Malekşahi ilçesinde bir polis memurunun silahla vurularak öldüğü bildirildi. Devlet medyası yaşananları “isyancıların saldırısı” olarak duyurdu.
“Hastane basıldı, protestoculara saldırıldı” iddiası
İlâm kentinde yayımlanan ve güvenlik güçlerinin İmam Humeyni Hastanesi’ne baskın düzenlediğini gösterdiği belirtilen görüntüler, ülkede büyük tepki çekti. İnsan hakları aktivistleri, yaralı protestocuların hastanede hedef alındığını savundu.
Uluslararası Af Örgütü, Devrim Muhafızları ve özel polis birliklerinin hastaneye girerek göz yaşartıcı gaz kullandığını, camları kırdığını ve içeride bulunanlara – sağlık çalışanları dahil – şiddet uyguladığını bildirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Farsça hesabı, baskını “açık bir insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi.
Cumhurbaşkanı uzlaşmacı, dini lider sert
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İçişleri Bakanlığı’na olayları araştırmak üzere özel bir heyet kurulması talimatı verdiğini açıkladı. Pezeşkiyan, yaptığı konuşmada ekonomik krizin büyük ölçüde hükümetin kontrolü dışında olduğunu savundu ve “zorlayıcı yöntemlerin toplumu sakinleştirmeyeceğini” söyledi.
Buna karşılık İran’ın dini lideri Ali Hamaney, protestocuların taleplerini “kısmen meşru” olarak tanımlarken, “isyancıların yerlerine oturtulması gerektiğini” söyledi ve İran’ın “düşmana boyun eğmeyeceğini” vurguladı. Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei de “isyancılara karşı müsamaha gösterilmeyeceğini” açıkladı.
Protestolar nasıl başladı?
Protestolar Tahran’daki Kapalı Çarşı esnafının greve gitmesiyle başladı, kısa sürede başkentin dışına yayıldı. BBC Farsça Servisi tarafından teyit edilen görüntülerde Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd’de gösteriler düzenlendiği, polisin kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullandığı görüldü.
Son bir yılda tarihi dip seviyelere gerileyen riyal, yüksek enflasyonla birlikte halkın alım gücünü ciddi biçimde düştü. Enflasyonun yüzde 40’a ulaştığı ülkede, yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk iddiaları ekonomik krizi derinleştiriyor.
Protestolar, 2022’de Mahsa Amini’nin gözaltında ölümüyle başlayan ve ülke genelinde yayılan protestolardan bu yana ülkede görülen en geniş çaplı eylemler.
İnsan hakları örgütlerine göre 2022’deki protestolarda en az 550 kişi hayatını kaybetti, 20 bin kişi gözaltına alındı.
ABD’den askeri müdahale sinyali: “Silahlarımız hazır”
ABD Başkanı Donald Trump ise güvenlik güçlerinin barışçıl protestocuları öldürmesi halinde ABD’nin müdahale edebileceğini söyleyerek, “Hazır ve tetikteyiz” ifadelerini kullandı.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social’da yayımladığı mesajda, “Eğer İran barışçıl protestocuları vurur, öldürürse ABD onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız hazır ve harekete geçmeye hazırız” dedi.
