Üniversitelerde son bir yılda en az 251 hak ihlali yaşandı. Torpilli atamalar ve yolsuzluk iddiaları başı çekerken 19 Mart 2025’te İBB gözaltı ve tutuklamalarının başladığı tarihten itibaren üniversitelerdeki baskının arttığına dikkat çekildi.
Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği (ÜNİVDER), 2025 yılı için üniversitelerde hak ihlalleri raporunu açıkladı.
Rapora göre 2025 yılında üniversitelerde öğretim elemanları, idari personel ve öğrencilere ilişkin en az 251 hak ihlali yaşandı. 2025 yılı boyunca basına yansıyan toplam 251 hak ihlali vakasının yüzde 87,6’sı devlet üniversitelerinde, yüzde 12,4’ü ise vakıf üniversitelerinde gerçekleşti.
Akademik özgürlüğe yönelik ihlallere bakıldığında ise torpilli atamalar ve yolsuzluk iddiaları öne çıktı. Devlet üniversitelerindeki hak ihlali dağılımında yüzde 22,3 ile ifade, eğitim ve araştırma özgürlüğü; diğer bir deyişle akademik özgürlük ihlalleri başı çekti. Basına yansıyan haberlerde yüzde 15,9 ile ikinci sırada yer alan ihlal türü ise liyakatsiz atamalar, kişiye özel açılmış kadrolar.
Boğaziçi Üniversitesi örneği
Raporda, uzun yıllardır protestolarla gündeme gelen Boğaziçi Üniversitesi’ne de özel bir vurgu yapıldı. Boğaziçi Üniversitesi’nde akademisyenlerin rektörlük binasına sırtlarını dönerek tuttukları nöbet eyleminin yapıldığı alana üniversite yönetimi tarafından gübre dökülmesi örnek olarak gösterildi.
Bazı devlet üniversitelerinde rektörlerin kadrolara kendi akrabalarını atamaları, bir devlet üniversitesinde düzenlenen sempozyumunun giderlerinin kurum bütçesinden karşılanması, toplanan katılım ücretlerinin rektörün başkanı olduğu vakfa aktarılması da ihlallere örnek gösterildi.
Vakıf üniversitelerindeki hak ihlallerinde ise işten çıkarma ilk sırayı aldı. 2025 yılında vakıf üniversitelerinde 175 öğretim elemanının görevine son verildi. Taciz, hakaret ve mobbing vakaları da aynı düzeyde basına yansıdı. İkinci sırada ise yüzde 29 ile özgürlük ihlalleri geliyor.
19 Mart sürecinde baskı yoğunlaştı
Kampüslerde öğretim elemanları, idari personel ve öğrencilere yönelik yaptırımların yüzde 33,8’inin özel güvenlik veya karşıt grupların fiziksel müdahalesi ile, yüzde 32,5’inin ise üniversite yönetiminin başlattığı soruşturmalar yoluyla uygulandığı belirtildi.
İhlallerle ilgili alınan kararlara bakıldığında yüzde 76,5’inin rektörlükler tarafından gerçekleştirildiği paylaşıldı.
19 Mart 2025’te İBB gözaltı ve tutuklamalarının başladığı tarihten itibaren üniversitelerdeki hak ihlalleri de yoğunlaştı. Burada özellikle öğrenci etkinliklerine yönelik kolluk kuvvetlerinin müdahaleleri, okul içindeki soruşturmalar öne çıktı.
Raporun sonuç kısmında ise UNİVDER tarafından yapılan açıklamada şu ifadelere yer verildi:
“Devlet üniversitelerinde özgürlük ihlalleri, liyakatsiz atama ve yolsuzluk öne çıkarken; vakıf üniversitelerinde iş güvencesi temel kırılma alanıdır. Basına yansıyan 251 vaka, üniversitelerde akademik özgürlük, özerklik ve çalışma hakkı alanlarında ciddi bir daralma yaşandığını göstermektedir.”
